Llingües salishanas

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

Plantía:Ficha de familia d'idiomes Les llingües salish son un grupu de llingües amerindies falaes nel Suroeste de Canadá y Noroeste de los EE. XX., na mariña del Pacíficu y l'interior, nos estaos de Washington, Idaho y Noroeste de Montana. El so nome deriva de salst (home). Caracterizar por ser llingües aglutinantes.

Clasificación interna[editar | editar la fonte]

La familia salish consta de 23 llingües, que non siempres se correspuenden cola división tribal, una y bones delles tribus falen dialeutos distintos, como los de la isla Squaxin o los tulalip.

I. Bella Coola

1. Nuxálk (tamién Bella Coola, Salmon River) 20 falantes (2002)[1]

II. Salish de la Mariña

A. Salish de la Mariña Central (tamién Central Salish)
2. Comox 400 (1983)[2]
  • Comox (també Q’ómox̣ʷs)
  • Sliammon (Homalco-Klahoose-Sliammon) (també ʔaiʔaǰúθəm)
3. Halkomelem 225 (2002)[3]
Island (tamién Hul'q̱’umi’num’, həl̕q̓əmín̓əm̓)
Downriver (tamién Hunq’umʔiʔnumʔ)
Upriver (tamién Upper Stalo, Halq’əméyləm)
4. Lushootseed (tamién Puget Salish, Skagit-Nisqually, Dxʷləšúcid) 60 (1990)[4]
Northern
Southern
5. Nooksack (tamién ɬə́čələsəm, ɬə́čælosəm) (†)
6. Pentlatch (tamién Pənƛ̕áč) (†)
7. Sechelt (tamién Seshelt, Shashishalhem, šášíšáɬəm) 40 (1990)[5]
8. Squamish (tamién Sqwxwu7mish, Sḵwx̱wú7mesh, sqʷx̣ʷúʔməš) 15 (2002)[6]
i. Straits Salish group (tamién Straits)
9. Klallam (tamién Clallam, Nəxʷsƛ̕áy̓emúcən) 100 (1980);[7] 10 (1997)[8]
  • Becher Bay
  • Eastern
  • Western
10. Estrechos del Norte (tamién Straits) 20 (2002)[9]
  • Lummi (tamién Xwlemi’chosen, xʷləel mioʔčósən) (†)
  • Saanich (tamién SENĆOŦEN, sənčáθən, sénəčqən)
  • Samish (tamién Siʔneməš)
  • Semaihmoo (tamién Tah-el to-lo) (†)
  • Sooke (tamién T’sou-ke, c̓awk) (†)
  • Songhees (tamién Lək̓ʷəŋín̓əŋ) (†)
11. Twana (tamién Skokomish, Sqʷuqʷúʔbəšq, Tuwáduqutšad) (†)
B. Tsamosano (tamién Olympic peninsula)
i. Interior
12. Cowlitz 110 (2010) (tamién Lower Cowlitz, Sƛ̕púlmš)
13. Upper Chehalis (tamién Q̉ʷai̓áyiɬq̉) (†)
ii. Marítimu :::

14. Lower Chehalis (tamién ɬəw̓ál̕məš) (†)

15. Quinault (tamién Kʷínayɬ) (†)
C. Tillamook
16. Tillamook (tamién Hutyéyu) (†)
Siletz
Tillamook

III. Salish del Interior

A. Septentrional
17. Shuswap (tamién Secwepemctsín, səxwəpməxcín) 1.255 (2001); 500[10]-750 (2002)[11]
Eastern
  • Kinbasket
  • Shuswap Lake
Western
  • Canim Lake
  • Chu Chua
  • Deadman's Creek-Kamloops
  • Fraser River
  • Pavilion-Bonaparte
18. St’at’imcets (tamién Lillooet, Lilloet, St'át'imcets) 200 (2002)[12]
  • Lillooet-Fountain
  • Mount Currie-Douglas
19. Salish del Ríu Thompson (tamién Nlaka’pamux, Ntlakapmuk, nɬyʔkepmxcín, Thompson River, Thompson Salish, Thompson, conocíos en tiempos de la frontera como Klackarpun, Couteau o Knife Indians) 720 (2001)[13]
  • Lytton
  • Nicola Valley
  • Spuzzum-Boston Chigre
  • Thompson Canyon
B. Meridional
20. Coeur d'Alene (tamién Snchitsu’umshtsn, snčícuʔumšcn) 5 (1999)[14]
21. Columbian (tamién Columbia, Nxaʔamxcín) 75 (1990)[15]
  • Chelan
  • Entiat
  • Moses Columbia
  • Wenatchee (tamién Pesquous)
22. Colville-Okanagan (tamién Okanagan, Nsilxcín, Nsíylxcən, ta nukunaqínxcən) 510 (2000)[16]
Septentrional
Meridional
  • Lakes-Colville-Inchelium
  • Methow
  • San Poil-Nespelem
  • Southern Okanogan
23. Spokane-Kalispel-Flathead (tamién Kalispel) 1.000 (1980);[7] 124 (2000-2004)[17][18]
  • Flathead (tamién Séliš)
  • Kalispel (tamién Qalispé)

Descripción llingüística[editar | editar la fonte]

Fonoloxía[editar | editar la fonte]

Les llingües salish almiten grupos consonánticos d'enorme complexidá ente los cualos nun hai nenguna sonorante. L'analís convencional en sílabas presenta delles dificultaes en delles d'estes llingües. Dellos exemplos de pallabres llargues nestes llingües son:[19]

sčkʷkʼkʷƛus.tn 'güeyos pequeños' (spokane, salish de Montana)
xłp̓x̣ʷłtłpłłskʷc̓ [xɬpʼχʷɬtʰɬpʰɬːskʷʰts͡ʼ] 'tuvo nel so poder una planta de escuernacabres (Cornus canadensis)' (bella coola)

L'inventariu consonánticu del proto-salish vien dáu por:[20]

Llabial Coronal Palatal Velar Uvular glotal
obstruyente
non-continua
simple *p *t *c *k *kʷ *q *qʷ
glotalizada *pʼ *tʼ *cʼ *ƛ̕ *kʼ *kʼʷ *qʼ *qʼʷ
obstruyente
continua
*s *x *xʷ *χʷ *h
Sonante simple *m *n *l *y *w *ʕʷ
glotalizada *mʼ *nʼ *lʼ *yʼ *ɣʼ *wʼ *ʕʼ *ʕʼʷ

Tien De tenese en cuenta que nel cuadru anterior emplegar signos alfabetu fonéticu americanista qu'en dellos casos difier del alfabetu fonéticu internacional y les siguientes convenciones:

  • Los símbolos /*c, *cʼ, *ƛ̕/ denotan africaes (= AFI [ʦ, ʦʼ, tɬ͡ʼ])
  • Los signos /*y, ɣ, ʕ*/ (y los sos correspondientes glotalizadas) denotan aproximantes (= AFI [j, ɰ, ʕ])

Comparanza léxica[editar | editar la fonte]

Los numberales para distintes llingües salish son:[21][22]

GLOSA Bella Cula
(Nuxálk)
PROTO-SAL.
DE LA MARIÑA
PROTO-SAL.
DEL INTERIOR
PROTO-
SALISH
'1' smaw *n(ə)čʼúʔ *nkʼúʔ *n(a)kʼoʔ
'2' ɬnus *ʔəsáli *(ʔy)sáli *ʔəsali
'3' ʔasmus *čaɬas /
*ɬíxʷ-
*kaʔɬás~
*čaʔɬás
*kaʔɬas
'4' mus *mus *mús *mus
'5' cʼixʷ *ci- /
*ɬqʼačis
*cíl-kst *cil(-ak-ist)
'6' tʼx̩ʷoɬ *tʼəχm *tʼəqʼm- *tʼəχ(m)
'7' nus(ʔ)aɬkɬm *cʼúʔkʷ(i)s *cʼo(p)ɬkʼ *cʼoʔ
'8' kʼiɬnus
(10-2)
*tqačiʔ *tqačiʔ
'9' kʼismaw
(10-1)
*tə́wixʷ *təwixʷ *təwixʷ
'10' cʼklakt *ʔúpən *ʔo-pan-kst *(ʔo)pan

Referencia[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Czaykowska-Higgins, Ewa; & Kinkade, M. Da-y (Eds.). (1997). Salish languages and linguistics: Theoretical and descriptive perspectives. Berlin: Mouton de Gruyter. ISBN 3-11-015492-7.
  • Kroeber, Paul D. (1999). The Salish language family: Reconstructing syntax. Lincoln: University of Nebraska Press in cooperation with the American Indian Studies Research Institute, Indiana University, Bloomington.
  • Thompson, Laurence C. (1973). The northwest. In T. A. Sebeok (Ed.), Linguistics in North America (pp. 979-1045). Current trends in linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton.
  • Thompson, Laurence C. (1979). Salishan and the northwest. In L. Campbell & M. Mithun (Eds.), The languages of native America: Historical and comparative assessment (pp. 692-765). Austin: University of Texas Press.

Enllaces[editar | editar la fonte]


Lenguas salishanas