Francés antiguu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Francés antiguu
'Franceis, roman'
Faláu en Flag of France (XII-XIII).svg Francia medieval
Familia Indoeuropéu

  Itálicu
    Romance
      Galorromance
        Subgrupu oïl
          francés
            Francés antiguu

Estatus oficial
Oficial en Nengún país
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2 fro
ISO 639-3 fro

El francés antiguu o francés medieval entiende un conxuntu de variedad romances del grupu de oíl falaes aprosimao na metá norte del territoriu francés actual y pola nobleza normanda, dende'l sieglu IX hasta'l XIV.

Oríxenes y descendencia[editar | editar la fonte]

Provien del romance, forma de llatín vulgar presente en tola Romania. Ye siguíu históricamente pol francés mediu. Estes distinciones temporales de la edá de la llingua fueron, sicasí, definíes de forma relativamente arbitraria y recién polos llingüistes. Dende'l puntu de vista d'el llocutores, la evolución foi escasa por cuenta de que'l llatín evolucionó al francés de forma continua y progresiva ensin que se perciba una corte ente distintos estaos de la evolución anque l'alteración na pronunciación pudiera ser el fechu de l'aportación de los non romanos, nesti casu celtes y xermanos.

El francés antiguu ye l'ancestru del francés faláu anguaño. L'apaición d'una llingua única nel territoriu francés ye sicasí bien tardida y ye la unión de delles llingües de oïl antigües lo que constitúi la llingua actual.

Por casu, envalórase que nel víspora de la Revolución Francesa, los trés cuartes partes de la población francesa falaben una llingua distinta del francés.

Importancia del francés na hestoria llingüística[editar | editar la fonte]

Llingua de cultura y de lliteratura, ta bien atestiguáu y puede constituyise la so hestoria con una gran precisión (tantu léxica, morfolóxica, fonética y sintácticamente). La serie d'evoluciones fonétiques que conducieron d'esta llingua a la so variedá moderna son conocíes con abondu detalle por una cadena fonética del llatín al francés prevista sieglu per sieglu. L'estudiu del francés y de la so hestoria nun puedo resalvar el francés antiguu. Del restu, esta asignatura, según el so aspeutu fonéticu hestóricu, ye obligatoria para cAPAR de lletres modernos, amestada a les lletres clásiques y a la gramática, concursu que se pasa en Francia pa enseñar la llingua y la lliteratura franceses.

Variaciones dialectales y llingua lliteraria[editar | editar la fonte]

El francés antiguu ye "una caña" del llatín, llingua de la que nacen munches otres, por casu l'italianu modernu o l'español modernu. Por ello, esisten numberoses palabres asemeyaes: por casu, el verbu amar ye amara tantu en llatín como n'italianu y aimer en francés actual.

La variación de la ortografía según les rexones fai que si dos testos de distintes rexones son comparaos, por casu del estremu oeste y del estremu este de Francia, esistiría una gran diferencia d'ortografía lo mesmo que de pronunciación. A lo llargo del tiempu, el francés antiguu desenvolvióse hasta convertise nel francés modernu. Como nun había una llingua lliteraria definida, escribíase tal que sonaba.

Evolución y estaos de la llingua[editar | editar la fonte]

Al respective de les mutaciones de la llingua anteriores a la dómina del francés antiguu, vease l'artículu sobre les llingües romániques.

Fonoloxía[editar | editar la fonte]

Utilizóse equí pa describir les característiques fonolóxiques de los nomes el sistema de Bourciez, o alfabetu de los romanistas, de cutiu utilizáu nes descripciones fonolóxiques de la evolución del francés. Consúltese Sistema de Bourciez pa una descripción d'esti sistema y una tabla de correspondencies col AFI.

Sistema vocálicu[editar | editar la fonte]

El llatín clásicu utilizaba diez fonemes vocálicos distintos, distribuyíos en cinco vocales curtios (escrites ă, ĕ, ĭ, ŏ, ŭ, representando /a, ɛ, ɪ, ɔ, ʊ/) y los sos cinco equivalentes llargues (ā, ē, ī, ō, ū, representando /aː, yː, iː, oː, oː/). N'efectu, en llatín, el llargor del soníu ye fonolóxica, esto ye, pertinente: dos palabres pueden tener como sola diferencia'l llargor d'una de los sos vocales (vĕnit [ˈwɛnɪt] « vien » ye distintu de vēnit [ˈweːnɪt] « vieno »). Unu de los mayores cambeos na evolución del llatín al francés ye la desapaición progresiva de les oposiciones de llargor en favor de les distinciones de timbre. La oposición de timbre ente dos vocales convertir nel criteriu de diferenciación. Esti cambéu vocálicu tuvo llugar ente los sieglos II ya IV. La mayor parte de la evolución ye común en munches llingües romances.

El cambéu vocálicu preséntase como sigue:

  • ē [yː] pasa a ẹ [y] nel sieglu II
  • ĕ [ɛ] sigui como ę [ɛ] cuando ta acentuada (vocal tónica), si non (siendo átona) convertir en ẹ [y] nel sieglu II
  • ĭ [ɪ] pasa a ẹ [y] nel sieglu III
  • ī [iː] caltiense como i [i], ensin distinción de llargor
  • ă [a] y ā [aː] pierden la so oposición de llargor, de forma que, dende un puntu de vista fonolóxicu, el llatín nesti puntu de la evolución tan solo tien una a [a]
  • ō [oː] pasa a ọ [o] nel sieglu II
  • ŏ [ɔ] sigui como ǫ [ɔ] cuando ta acentuada, si nun pasa a ọ [o] sieglu II
  • ū [oː] pierde la so característica de llargor, caltiense como o [o]
  • ŭ [ʊ] pasa a ọ [o] nel sieglu IV

Los trés diptongos llatinos presentes nel llatín alredor del sieglu I a.C., ae [aɛ̯], au [aʊ̯] y oe [ɔɪ̯], evolucionaron respectivamente a ę [ɛ] (esti bien tempranamente nel sieglu I), ǫ [ɔ] y ẹ [y] (darréu).

Teniendo en mente esti sistema de vocales, /i y ɛ a ɔ o o/ ensin diptongos decrecientes, los soníos /ɛ, a, ɔ, o/ pretónicos o tónicos volver nos términos más xenerales [jɛ], [ɛ], [wɛ] y [ew ~ øw] respectivamente en sílabas abiertes, y [ɛ], [a], [ɔ] y [o]>[o] en sílabas zarraes. La /o/ pela so parte movióse escontra'l frente, a [y]. Les vocales se nasalizaron antes d'una /m/, /n/ o /ɲ/, lo que bloquió tamién dellos d'estos cambeos, anque per otra parte ye importante notar que /ɔ/ y /o/ al nasalizarse llegar a pronunciar de forma idéntica, quiciabes [õ] o [ũ].

Per otra parte, el francés tamién pasó por una serie de cambeos nes vocales postóniques (dempués de la sílaba tónica), primero amenorgándoles toes a [ə], depués perdiendo esta [ə] nun siendo que fuera siguida de ciertos grupos de dos consonantes, y finalmente amenorgando la /a/ postónica a [ə] tamién. Exemplos d'esti estremu amenorgamientu de vocales seríen el llatín CATTUM 'gatu' pasando por *[tʃatə] y terminando en chat [tʃat], ŪNUS 'unu' > *[unəs] > uns [ỹns], COMITEM 'compañeru' > *[kontə] > conte [kõntə]~[kũntə] 'conde', CATTA(M) 'gata' > *[kata] > chate [tʃatə].

Esti amenorgamientu y subsecuente perda de la mayoría del material fonolóxico dempués de la vocal tónica nel francés del medioevo, perda que depués s'amontaría inda más en sieglos posteriores, terminó per dar -y al francés modernu la so característica acentuación en que toles palabres tienen la sílaba tónica a la fin.

Con toes estes xeneralidaes, más detalles ensin presentar equí por brevedá (como por casu la influencia de les consonantes palatales o la vocalización de la /l/), terminamos col siguiente sistema vocálicu:

Vocales del francés antiguu, escontra'l s. XII
  Anterior Central Posterior
Zarrada !Oral i   y   o
Nasal ĩ   ỹ  
Semicerrada Oral y ə  
Nasal õ
Semiabierta ɛ   ɔ
Abierta !Oral a
Nasal ã
Diptongos y triptongos del francés antiguu, escontra'l s. XII
  IPA Exemplu Significáu
decrecientes
Oral /aw/ chevaus caballu (nom. sg.)
/oj/ toit techu
/ew/ ~ /øw/ neveu sobrín
Nasal /ẽj/ plein llenu
/õj/ loing llueñe
crecientes
Oral /je/ pié pie
/ɥi/ fruit fruta
/we/ ~ /wø/ cuer corazón
Nasal /jẽ/ bien bien
/ɥĩ/ juignet xunetu
/wẽ/ cuens conde (nom. sg.)
triptongos
l'acentu tónicu cai siempres na vocal media
Oral /y̯aw/ beaus bellu
/jew/ dieu divos
/wew/ jueu xudíu


Sistema consonánticu[editar | editar la fonte]

Consonantes del francés antiguu
Billabial Llabiu-
dental
Dental/
alveolar
Postalveolar/
palatal
Velar Glotal
Nasal      m      n      ɲ
Oclusiva p   b t   d k   ɡ
Fricativa f   v s   z (h)
Africada ts   dz tʃ   dʒ
Llateral      l      ʎ
Vibrante r

Notes:

  • Les africaes /ts/, /dz/, /tʃ/, /dʒ/ convertir en fricatives ([s], [z], [ʃ], [ʒ]) en francés mediu. /ts/ escribíase como c, ç, -z, como en cent, chançon, priz ("cien, cantar, preciu"). /dz/ escribíase como -z-, como en dozy "dolce".
  • /ʎ/, como en conseil, travaillier ("conseyu, trabayar"), convertir en /j/ en francés modernu.
  • /ɲ/ non yá apaez nel mediu de la palabra, sinón tamién a la fin como en poing "mano". A la fin de palabra, /ɲ/ perdióse darréu, dexando una vocal nasalizada.
  • /h/ atopábase tan solo en préstamos xermánicos y más tarde perdióse. Nes palabres d'orixe llatinu, /h/ se perdó ceo, como en om, uem, del llatín homō.

Gramática[editar | editar la fonte]

Flexón nominal[editar | editar la fonte]

Nel planu morfolóxicu, el francés antiguu ye entá una llingua flexiva (el francés modernu ye muncho más analíticu), pero presenta yá un amenorgamientu de les flexones con respectu al llatín.

El sustantivu tien yá los dos xéneros (masculín y femenín) y los dos númberos (singular y plural) del francés modernu, pero caltién igualmente una declinación de dos casos:

  • el casu suxetu, heredáu del nominativu llatinu, marca les funciones sintáctica de suxetu, d'apócope, d'apellativu y d'atributu del suxetu.
  • el casu de réxime, heredáu del acusativu llatinu, marca toles otres funciones.

Dellos exemplos (los nome de tipu I ya II yeren los más numberosos):

Tipu I (femenín) Tipu II (masculín) Tipu III (mistu)
normal híbridu (Ia) normal híbridu (IIa) IIIa (masc. en -eor) IIIb (masc. en -on) IIIc (fem. en -ain) IIId (irregulares masc. y fem.)
sg. sujet la dame la citez li murs li pere li chantere li lerre la none li cuens la suer
régime la dame citar -y mur -y pere -y chanteor -y larron la nonain -y conte la seror
pl. sujet -yos dames -yos citez li mur li pere li chanteor li larron -yos nones li conte -yos serors
régime -yos dames -yos citez -yos murs -yos peres -yos chanteors -yos larrons -yos nonains -yos contes -yos serors

Estremando formalmente'l suxetu y el complementu, la declinación bicasual dexaba emplegar ensin ambigüedá los ordes de palabres que seríen imposibles más tarde: la beste fiert li cuens, si fiert li cuens la beste et li cuens fiert la beste signifiquen ensin equivocación dalguna "el conde pega a la bestia", siendo li cuens marcáu explícitamente como suxetu.

El casu suxetu realiza equí la función de suxetu, pero puede realizar la d'apócope o la d'oposición al suxetu.

Inclusive si esta declinación bicasual ta viva na lliteratura, on relève de temps à autre deas « fautes » dans -yos textes.

La descomposición del sistema ye probablemente debida a la forma fonética de les desinencies que s'empresten al tracamundiu (la -s indicaba'l casu suxetu singular y el casu de réxime plural), al so calter incompletu (dende'l francés antiguu, los femeninos en -y provenientes de la primer declinación llatina, oponen a cencielles singular y plural) ainsi qu'à l'amuïssement progressif deas consonnes finales en français (-y -s final ne se prononce aujourd'hui plus).

Sicasí, esta descomposición nun foi uniforme: nun llargu movimientu d'oeste a este, esti sistema foi abolíu primero nos dialectos del oeste, depués nel centru cola rexón parisina pa caltenese vivu nos dialectos del este hasta'l sieglu XV. El léxicu francés actual heredáu del francés antiguu provien xeneralmente del casu de réxime, el más frecuente nel discursu. Sicasí, en dellos casos, ye'l casu suxetu'l que se caltuvo (trátase sobremanera de nomes de persones, por cuenta del so usu frecuente en casu suxetu como apelativos): tal ye'l casu de fils, sœur, prêtre, ancêtre, y de numberosos pronomes. Los dos formes sobrevivieron al empar dando llugar a dobletes, dacuando estremaos semánticamente como en gars / garçon, copain / compagnon, sire / sieur, pâtre / pasteur, nonne / nonnain, pute / putain.

Artículu[editar | editar la fonte]

Artículu definíu[editar | editar la fonte]
Sujet Régime
masculín femenín masculín femenín
sg. singular li la -y la
plural li -yos -yos -yos
Artículu indefiníu[editar | editar la fonte]

L'artículu indefiníu yera menos utilizáu que nel francés modernu y omitíase con frecuencia.

Singular Plural
masculín femenín masculín femenín
sg. sujet uns xune un xunes
régime un xuni uns xunes

Sintaxis[editar | editar la fonte]

L'artículu definíu aplícase siempres a un nome yá conocíu y utilizábase tamién onde'l francés modernu utilizaría un demostrativu.

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Anglade, Joseph. Grammaire elementaire de l'ancien français, 5ª (en Francés), Librairie Armand Colin.
  • Eugene Buckley: "Phonetics and phonology in gallu-romance palatalisation", in Transactions of the Philological Society, Volume 107:1 (2009) pp. 31–65.
  • Guiraud. L'ancien français, 5ª (en Francés).
  • Holzbacher (1989). Manual de iniciación al francés antiguu (en Francés). Ediciones de la Universidá Autónoma de Madrid. ISBN 84-7477-310-5.
  • Raynaud de Lage, Guy. Introduction à l'ancien français, 9ª (en Francés).
  • (2005) Introduction à l'ancien français (en (francés)). Paris: Armand Colin. ISBN 2-200-34101-6.


Francés antiguo