Dharma

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

Dharma[nota 1] ye una pallabra sánscrita que significa 'relixón', 'llei relixosa' o 'conducta piadosa correcta'.[nota 2] Con llixeres diferencies conceptuales, utilizar en cuasi toles doctrines y relixones d'orixe indiu (les relixones dhármicas),[nota 3] como'l budismu, el hinduismu, el xainismu y el sijismo. Nun esiste una única pallabra que sirva de traducción pa dharma n'otros idiomes.

Nome sánscritu[editar | editar la fonte]

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

El sustantivu dharma basar na pallabra dhara, que provien del sánscritu dhri, que significa 'tener', 'caltener', 'caltener'.[nota 4]

La pallabra provien d'un raigañu indoirania dhar 'afaer, soportar, sostener', coneutada con

Suxurióse,[ensin referencies] anque permanez incierta, la identidá etimolóxica ente dharma y el llatín firmus (d'onde provien l'español «firme»).

L'antónimu de dharma ye adharma ('irreligión').

Significáu[editar | editar la fonte]

Dharma tien dellos significaos, como 'relixón', 'enseñanza', 'llei

natural', 'naturaleza', 'conducta

correcta', 'virtú', 'aquello

que sostien o caltién xuníu', 'verdá', 'daqué

establecíu o firme', figurativamente: 'sustentador, sofitu' (nel casu de deidaes) y en sentíu más astractu, ye similar al términu griegu nomos, 'norma fixa, estatutu, llei'.

Historia de la pallabra[editar | editar la fonte]

La pallabra dharma apaez yá nel Átharva vedá (I mileniu e.C. ) y nel sánscritu clásicu. N'idioma pāli toma la forma dhamma (como s'utiliza munches vegaes nel budismu). L'eruditu inglés del s. XIX, Monier-Williams propón como traducciones (nel ámbitu espiritual y relixosu) 'virtú, moralidá, relixón, méritu relixosu'. Pero tamién significa "propósitu" o "intención"; ergo: tener un bon dharma ye tener un bon propósitu, una bona intención de vida. D'ende'l so parentescu con "virtú".

La pallabra "dharma" yá taba n'usu na relixón védica hestórica y el so significáu y algame conceptual evolucionó a lo llargo de dellos milenios.

El dharma nel hinduismu[editar | editar la fonte]

Nel hinduismu, el dharma significa les conductes que se considera que tán acordies con el rita (ye dicir col orde que fai posible la vida y l'universu) ya inclúi deberes, derechos, lleis, conducta, virtúes y una recta manera de vivir.

Nel hinduismu, el dharma ye la llei universal de la naturaleza, llei que s'atopa en cada individuu lo mesmo qu'en tol universu. A nivel cósmicu esta llei concíbese manifestada por movimientos regulares y cíclicos. Por esti motivu simbolizar al dharma como una rueda (dharma-chakra: ) que torna o xira sobre sí mesma. Esti símbolu ye'l que s'atopa na bandera de la India.

A nivel del individuu humanu, el dharma adquier una nueva acepción: la del deber éticu y relixosu que cada cual tien asignáu según la so determinada situación de nacencia.

Esisten dellos testos avera de la tema del deber, llamaos genéricamente Dharmasastra, ente los que s'inclúin les Lleis de Manu.

Los hinduistes nun llamen «hinduismu» a la so relixón, sinón sanatana dharma, que se traduz como 'relixón eterna'.

El dios Dharma[editar | editar la fonte]

Na epopeya india del Majábharata tamién apaez la figura de Dharma como un dios (Iama, el superintendente de la muerte), qu'encarna como un home, Iudistira, que ye un emperador del Majabhárata (testu épicu-relixosu del sieglu III e.C. ). Cuando se retiró, por causa d'edá, vivió nes ciudaes indies pa faer meditación y atopar el camín de la superación del ciclu de les reencarnaciones, daqué que yera habitual d'antiguo. Nun morrió, pos foi lleváu en cuerpu y alma al Cielu d'Indra, el xefe de tolos dioses, onde inda siguiría viviendo.

El dharma nel budismu[editar | editar la fonte]

Nel budismu, dharma significa 'llei cósmica y orde', anque tamién s'aplica a les enseñances de Buda. Na doctrina budista, el dharma ye tamién el términu usáu pa 'fenómenos'.

Dientro del budismu la noción del dharma (entendíu como doctrina) estremar pa la so meyor comprensión nes llamaes Tipitaka:

Estos trés conxuntos d'escritos conformen el Canon Pali o tamién talo como se dixo llamáu Tipitaka. El dharma ye unu de les llamaes trés xoyes (mani) o ayalgues del budismu xuntu con Buda Gautama y Sangha.

Ye por esto que la mención de la pallabra dharma ye frecuente ente los budistes, yá que constitúi unu de los principales elementos de la llamada «fórmula del triple abelugu»:

Na shanga ['comunidá'] abelugo ::nel

dharma ['doctrina'] abelugo ::nel Buda abelugo ::y pollos actúo.

El dharma nel xainismu[editar | editar la fonte]

Nel xainismu el dharma referir a les enseñances de los yinas y el cuerpu de la doctrina relativa a la purificación y tresformamientu moral de los seres humanos.

Nel xainismu el dharma entiéndese principalmente como 'movimientu' de la dravia o sustanza universal. En tal sentíu dientro del xainismu el dharma ye una de los siete categoríes de la dravia, siendo les otres

La rueda del dharma que s'atopa na bandera de la India ye conocida oficialmente como chakra d'Ashoka, anque'l emperador Ashoka foi un destacáu budista, la rueda del dharma que s'usó nos sos monumentos unviaba nel so simbolismu principalmente a l'acepción hinduista (la más antigua) del dharma.

El dharma nel sijismo[editar | editar la fonte]

Nel sijismo, la pallabra dharm significa 'el camín de la xusticia'.

El dharma na cultura popular[editar | editar la fonte]

  • The Dharma Bums (Los vagamundos del dharma, publicada en 1958) ye una novela del escritor estauxunidense Jack Kerouac (escritor y unu de los principales representantes del movimientu llamáu Beat generation). Nella enceta'l tema del desenvolvimientu personal al traviés de la meditación y les conocencies del budismu. La novela desenvolver en California y nella apaecen (en seudónimu) notables y reconocibles personaxes de la Xeneración Beat, como Lawrence Ferlinghetti, Allen Ginsberg, Gary Snyder y el mesmu autor. Ye considerada una de les sos meyores noveles y obra capital de la so dómina.
  • Nel álbum This Was (1968), de la banda Jethro Tull, hai un cantar tituláu Dharma for One ('el senderu pa unu'), que tocaríen dos años más tarde tamién nel Festival de la Isla de Wight (ver videu en YouTube.com).
  • El personaxe principal femenín del programa de televisión Dharma y Greg llámase Dharma. Foi criada por padres jipis, practica yoga y xunta a la espiritualidá oriental.
  • La Iniciativa Dharma ye'l nome que na serie estauxunidense Lost (Perdíos) toma una organización rellacionada con investigaciones científiques (dende zooloxía y socioloxía hasta investigaciones médiques avanzaes).
  • Nel videoxuegu Suikoden III, la motivación del principal antagonista (Luc) ta basada nel conceutu del dharma.
  • La Companyia Elèctrica Dharma ye un grupu musical catalán que funde la música folk con ritmos modernos como'l jazz y el rock.
  • En 2014, el xuegu de Sucker Punch Productions, Infamous: Second Son rellaciona la so trama bien fuertemente colos conceutos de dharma y Karma.
  • En 2016 el DJ y productor Headhunterz xuntu al producctor KSHMR, realizaron una tema llamada Dharma

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

  • Sutta Pitaka: Canasta de los Discursos Sutta Pitaka ye la segunda canasta (pitaka) del Canon Pali que contién más de 10 000 suttas (discursos) qu'el Buda y, dacuando, dalgunos de los sos discípulos más cercanos pronunciaren mientres el so ministeriu de 45 años de duración.
  • El Dhamma d'Aśoka, artículu de Roberto García nel sitiu web Academia.edu.

Notes[editar | editar la fonte]

  1. La forma españolizada "darma" nun ye avezáu, por eso nun-y la menta en Wikipedia.
  2. Nun significa 'les coses como son', nin 'el camín del allumáu' nin 'orde social'.
  3. La forma españolizada "dármicas" nun ye avezáu, por eso nun-y la menta en Wikipedia.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Vease la entrada dharma, que s'atopa nel octavu renglón de la tercer columna de la páx. 510 nel Sanskrit-English Dictionary del sanscritólogo británicu Monier Monier-Williams (1819-1899).

Referencies[editar | editar la fonte]




Dharma