Romaní

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar

El romaní ye una llingua indoeuropea, del grupu indoariu septentrional, tamién ye nomada llingua xitana por ser la fala vernácula d'esta etnia. Por mor de les migraciones de los romá (endonome de los xitanos), dende'l noroeste de la India; la llingua sufrióu munches aportaciones y alteraciones; tando anguaño mui dixebrada. Orixinaria de la zona noroeste de l'antigua India y el centru de Pakistán, arriquecida con pallabres emprestaes de les llingües que se falaben nos países polos que los xitanos foron pasando. Calcúlase que tien más de 1.000 años d'esistencia y anguaño ye falada n'Europa, oeste d'Asia, norte d'África y América.

El númberu de falantes nun ta claru pero paez que sedría d'ente 6 y 10 millones; destacando pola so vitalidá y población les variantes vlax (valaca) y balcánica del romaní.

Dellos Estaos pertenecientes al Conseyu d'Europa (organismu qu'axunta a tolos Estaos d'Europa, sacantes Bielorrusia por falta de garantíes democrátiques y Kosovo por ser recién la so independencia y nun tar reconocíu por toos) roblaron el tratáu internacional Carta Europea de les Llingües Minoritaries o Rexonales comprometiéndose a protexer esta llingua.

Nesti tratáu cada Estáu escueye los idiomes a protexer y en qué midida. Los que falen de protexer eromaní son; Alemaña, Austria, Eslovaquia, Eslovenia, Finlandia, Montenegro, Países Baxos, Rumanía, Serbia y Suecia. Queda ensin protexer la llingua en comunidaes d'Albania, Bosnia y Hercegovina, Bulgaria, Croacia, República Checa, España, Estonia, Francia, Grecia, Hungría, Italia, Letonia, Lituania, Macedonia, Moldavia, Noruega, Polonia, Portugal, Reinu Xuníu, Rusia, Suiza, Turquía y Ucraína.

División interna[editar | editar la fonte]

  1. Asiáticu.
  2. Armeniu.
  3. Européu:
    1. Vlax
    2. Balcánicu
    3. Central
    4. Septentrional

Pola mestura al traviés de los sieglos d'esta llingua, anguaño cada greyu ye sodividíu en variedaes plenas y paravariedaes. La diferencia ta en que nel primer casu ye una variedá propia del romani (romaní de Gales) y na otra ye que la llingua mayoritaria del país poseye la gramática y la estructura mientras que'l romaní-y apurre'l léxicu, como ye'l casu del caló.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]