Terni

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Blue globe icon.svgTerni
Castello di Miranda (XI-XII secolo, sullo sfondo è visibile la valle di Terni).jpg
Terni-Stemma.png
Alministración
PaísBandera d'Italia Italia
RexónUmbría
ProvinciesProvincia de Terni
Tipu entidá villa
Leopoldo Di Girolamo
Códigu postal 05100
Xeografía
Coordenaes 42°34′N 12°39′E / 42.57°N 12.65°E / 42.57; 12.65Coordenaes: 42°34′N 12°39′E / 42.57°N 12.65°E / 42.57; 12.65
Terni is located in Italia
Terni
Terni
Terni (Italia)
Superficie 211.9 km²
Altitú 130 m
Llenda con Acquasparta Traducir, Arrone Traducir, Colli sul Velino Traducir, Labro Traducir, Montecastrilli Traducir, Montefranco Traducir, Narni Traducir, Rieti, San Gemini Traducir, Spoleto Traducir y Stroncone Traducir
Demografía
Población 111 189 hab. (1 xineru 2018)
Porcentaxe 48.72% de Provincia de Terni
Densidá 524,72 hab/km²
Más información
Prefixu telefónicu 0744
Estaya horaria UTC+01:00 y UTC+02:00
Llocalidaes hermanaes Cartagena, Saint-Ouen Traducir, Praga 8 Traducir, Dunaújváros Traducir, Praga y Kōbe
www.comune.terni.it/
Cambiar los datos en Wikidata

Terni ye una ciudá italiana de 112.735 habitantes (2009), capital de la provincia de Terni, na rexón d'Avesida.

Historia[editar | editar la fonte]

La ciudá, asitiada nuna llanura ente los ríos Nera y Serra, foi yá morada na Edá del Bronce y del Fierro, como testifiquen dellos afayos. La primer presencia humana ta fechada nel sieglu X a. C. En 1884, mientres se construyía la acerería, foi topada una vasta necrópolis umbra, que se piensa utilizada hasta'l sieglu VI a. C. Cerca del pobláu de Rocca San Zenone atopábase seique'l oppidum umbru de Vindena.

L'orixe de la ciudá remonta al 672 a. C., como testifica una placa en llatín del tiempu de Tiberio. El nome de Interamna Nahars fai suponer que los ríos arrodiaren la ciudá, formando una defensa natural.

La conquista romana[editar | editar la fonte]

Tres de la conquista romana del 299 a. C., Terni constituyó un desenvueltu municipium con templos, teatros, termes y anfiteatru, favorecíu tamién pola construcción de la via Flaminia, carretera que travesaba tola Italia central. Ye nesta dómina que se construyeron les muralles. Nel 271 a. C. el cónsul romanu Curio Dentato empezó obres pa la bonífica del ríu Velino, creando asina la cascada delle Marmore.

A lo llargo de la segunda guerra púnica, Terni, alliniada con Aníbal, tuvo que gastar munchos tributos a los vencedores romanos. Ocupada por Siella, mientres les lluches del I secolo e.C. qu'adelantraron el fin de la edá republicana, Terni, sol Imperiu romanu, amplió la so estructura urbanística, faciéndose tamién sede d'una comunidá cristiana (Sieglu III d.C.) liderada pol obispu Valentín. Nel 253 d.C. equí morrió, asesináu polos sos mesmos soldaos, l'emperador Treboniano Gallu.

L'alta Edá Media[editar | editar la fonte]

Cuando se derrumbar l'Imperiu romanu, ente los sieglos VI y VII, la ciudá sufrió devastaciones y saqueos: nel 546 polos ostrogodos de Totila, nel 554 polos bizantinos de Narsés y nel 755 polos llombardos del ducáu llombardu de Spoleto. Lluchando contra Spoleto, Terni recibió al emperador Federico Barbarroja, qu'acababa de ser entronizado en Roma; ésti, nel 1159, punxo Terni a feudu, otorgándolo al cardenal Octaviano de Monticelli que poco dempués se convirtió nel antipapa Víctor IV. Los ternanos, fieles al papa, remontáronse y, de resultes, l'emperador unvió al arzobispu Cristianu de Maguncia con un fuerte exércitu que, nel 1174, destruyó la ciudá.

El dominiu papal[editar | editar la fonte]

Reconstruyida, Terni travesó un periodu buriu, poles lluches ente Güelfos y Guibelinos y poles guerres coles ciudaes cercanes pal dominiu de los castiellos y de los centros de mayor comerciu. Sufrió por mano de les milicies de Federico II, tamién un llargu asediu que perxudicó la fuercia económico de la ciudá.

Nel sieglu XIII llevantar de nuevu, faciéndose'l centru del tránsitu del comerciu de los Florentinos col Abruzzo y volviendo escontra un nuevu bienestar económico. Nel 1408 pasó sol dominiu de Ladislao de Nápoles, tres de Braccio de Montone, nel 1420 del Estáu de la Ilesia, nel 1433 y 1445 de Francisco Sforza pa volver, definitivamente, sol papa. Ye nesti periodu qu'hubo les lluches ente nobles y burgueses, qu'acabaron cola sangrienta nueche del 25 d'agostu de 1564, na cual asocedió la "matanza" de los nobles por mano de los Banderari (facción na cual tomaben partíu casi tou'l burgueses), de la mesma reprimida pol comisariu apostólicu Monte Valenti, unviáu por papa Pio IV. Quedóse asina'l dominiu papal, constituyendo'l texíu pal desenvolvimientu industrial, qu'empezó a lo llargo del sieglu XIX.

Anexón al Reinu d'Italia[editar | editar la fonte]

Nel 1860, amiesta al Reinu d'Italia, contribuyó a la unificación siendo'l llugar onde quedaben les espediciones contra'l morrebundu estáu Pontificiu. Nel pobláu de Collescipoli caltiense'l barcu col que Giuseppe Garibaldi consiguió de fuxir de Caprera.

A la fin del 1800 fueron construyíes les acererias que llevaron un gran desenvolvimientu a la ciudá, llegando a tener más de 10.000 trabayadores, procedientes non solo de tola rexón, sinón tamién de tola Italia central y meridional. Anguaño'l trabayadores son sobre los 3.000, y tol establecimientu pertenez a la multinacional alemana Thyssen-Krupp.

Sieglu XX[editar | editar la fonte]

Destruyida casi integralmente na Segunda Guerra Mundial, pol nucleu industrial, de nuevu se "arremangó" pa volver ser la más importante ciudá de la economía rexonal y una de la más importante d'Italia.

Evolución demográfica[editar | editar la fonte]

Evolución demográfica de Terni
19511961197119811991200120062013
84,40395,072106,927111,964108,248105,018108,999113,423
(Fonte: [necesita referencies])

La área urbana formada pola Conca ternana algama casi los 372.782 habitantes.

Evolución demográfica[editar | editar la fonte]

Gráfica d'evolución de Terni ente 1861 y 2011
Fonte ISTAT - ellaboración gráfica de Wikipedia

Economía[editar | editar la fonte]

Ente'l final del sieglu XIX y los primeros años del sieglu XX la ciudá conoció un importante procesu de industrialización pol establecimientu de munches fábriques.

Primer foi la Fabbrica d'armi nel 1875, establecimientu militar estatal (inda activu) de notable valor arqueolóxicu industrial. Siguió la Società degli altiforni, fonderie y acciaierie di Terni nel 1884, les Officine Bosco nel 1889 y un establecimientu de la Società di Carburu di Calciu que, nel 1907, empezó a producir calciocianamidis. Esti procesu de industrialización y un paralelu desenvolvimientu económicu-empresarial, llevó la ciudá a faese un importante polu siderúrxicu, metalúrxicu y químicu de la economía italiana.

Víes de comunicación[editar | editar la fonte]

Carreteres =[editar | editar la fonte]

Ferrocarriles[editar | editar la fonte]

  • Asitiar a lo llargo de la llinia Roma-Ancona. El trayeutu escontra la capital lleva non más d'una hora de tren.
  • Llinies secundaries son la Terni-Rieti-L'Aquila, y la Terni-Perugia-San Sepolcro.

Cultura[editar | editar la fonte]

Fiestes y tradiciones[editar | editar la fonte]

  • 14 de febreru - San Valentín obispu y mártir, patrón de la Ciudá y protector de los namoraos, la so basílica ta allugada a 2,5 km del centru y caltién el cuerpu del mártir.
  • 30 d'abril - 1 de mayu - Cantamaggio Ternano, desfile de máquines alegóriques, antigua tradición amestada al espertar de la primavera.
  • Últimu domingu de xunu - Festa delle acque – a la cascada delle Marmore y al llagu di Piediluco
  • Xunu - Ephebia Rock Festival manifestación musical xuvenil
  • Dellos momentos a lo llargo del añu - Terniinjazz, festival de jazz.
  • Payares - CortoFonino Film Festival, eventu l'el cual apúrrense galardones a los meyores curtiumetraxes rodaos con teléfonos móviles.

Ciudá hermandadas[editar | editar la fonte]

Pactos d'amistá[editar | editar la fonte]

Universidá[editar | editar la fonte]

Dende'l 1974 hai un campus de la Universidá de Perugia - Polu científicu y didácticu de Terni - que cunta coles facultaes de:

  • Medicina *

Inxeniería * Económica * Ciencies Polítiques

  • Filosofía y Lletres
  • Ciencies de la Formación

Cine[editar | editar la fonte]

Son munches les películes que fueron rodada nes cercaníes de la ciudá, arriendes de la ciudá mesma. Ente elles caben destacar les películes de direutor italianu, ganador del Oscar Roberto Benigni: La Vida ye Bella y Pinocho. Nos vieyos pabellones industriales abandonaos foi establecida una Ciudá del Cine, que xunto al CentroMultiMediale podría camudar la vida económica y el desenvolvimientu de la ciudá, dende un agora yá vieyu sistema industrial escontra un terciariu siempres más especializáu.

Monumentos y llugares d'arte[editar | editar la fonte]

  • Palazzo Manassei col Muséu Arqueolóxicu de Terni
  • L'anfiteatru Fausto del 32 a. C.
  • Les Ilesies de San Francisco (XIII sec.), de San Salvador (sieglu XI), de Sant'Alò (sieglu XI) y de San Pedro.
  • Palazzo Spada (sede del conceyu) del sieglu XVI.
  • La basílica de San Valentín
  • El Duomo (Catedral, (sieglu VI)
  • El Muséu Municipal Orneore Metelli
  • El Muséu A. De Felice
  • El parque A. De Felice, Torreorsina
  • El Muséu Paleontolóxicu *

La cascada delle Marmore

  • El Llagu di Piediluco
  • Los restos arqueolóxicos de Palazzo Carrara
  • La torre románica de los Barbarasa y la torre de los castiellos
  • Los restos de la ciudá romana de Carsulae, de probable orixe célticu, onde inda queda visible un tramu de la perantigua Via Flaminia, que dende Roma conducía hasta'l mar Adriáticu
  • Los monumentos d'arqueoloxía industrial (Obeliscu "Lancia di Lluz" de Arnaldo Pomodoro, la pressa de Plaza Dante, los estudios Cinematográficos de Papiño, el Grande Hyperion)

Galería fotográfica[editar | editar la fonte]


Deporte[editar | editar la fonte]

Instalaciones deportives[editar | editar la fonte]

Estes son los más importantes instalaciones deportives:

Pa un llistáu más detalláu, encamiéntase visitar esta páxina: páxina

Deporte profesional[editar | editar la fonte]

Nel 13 de mayu de 1995 la 1ᵉʳ etapa del Giro d'Italia 1995 terminó en Terni cola victoria de Mario Cipollini.

L'equipu de fútbol ye la Ternana, fundada nel 1925.

Otros deportes tán representaos pol ThyssenKrupp Terni de fútbol sala y de voleíbol y el Terni Rubgy. Ye la única ciudá italiana onde nacieron dos campeonos del mundu de motociclismu: Llibero Liberati, primer campeón mundial italianu de motociclismu na categoría 500 nel 1957 y Paolo Pileri campeón del mundu na categoría 125 nel 1975

El llagu de Piediluco ye unu de los centros principales de la Federación Italiana de Piragüismu

El Pabellón DeSantis foi Centru Federal de Tenis de mesa

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Terni