Ríu Putumayo

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Ríu Putumayo
RIO PUTUMAYO EN EL FERRI.jpg
Situación
Tipu ríu
Coordenaes 3°08′06″S 67°58′27″O / 3.1350305555556°S 67.9741°O / -3.1350305555556; -67.9741Coordenaes: 3°08′06″S 67°58′27″O / 3.1350305555556°S 67.9741°O / -3.1350305555556; -67.9741
Ríu Putumayo is located in Brasil
Ríu Putumayo
Ríu Putumayo
Ríu Putumayo (Brasil)
Datos
Superficie de la cuenca 123 000 Q712226
Llonxitú 1610 Q828224
Caudal 7000 Q794261
Desembocadura Ríu Amazones
Afluentes
Cambiar los datos en Wikidata

El ríu Putumayo, en Brasil, rio Içá (en quechua, putu mayu, de 'putu': vasía de frutu d'árboles y 'mayu': ríu; que significaría «ríu que naz onde crecen les plantes que los sos frutos son usaos como vasíes»), ye un llargu ríu amazónicu que naz nel Nuedu de les Camperes, en Colombia, y desagua nel ríu Solimõye (nome del cursu mediu del ríu Amazones), en Brasil, en formando frontera en gran parte del so percorríu ente Colombia, Perú y Ecuador. Tien un llargor de 1.813 km y drena una cuenca de 148.000 km²,[1] similar a países como Nepal, Grecia o Nicaragua. Tien como principales afluentes los ríos Guamúez (140 km), San Miguel (240 km) y Igara Paraná (440 km). Ye una importante vía de tresporte fluvial, yá que ye navegable casi en tol so percorríu.

Historia[editar | editar la fonte]

Nel sieglu XIX, el Putumayo/Içá foi saleáu pol esplorador francés Jules Crevaux (1847-82). Remontar nun barcu de vapor de 6 pies (1,8 m) de caláu, saleando día y nueche. Llegó a Cuembí, a unos 1.300 km de la so boca ensin atopar un solu rápidu. Cuembí ta a namái 320 km del océanu Pacíficu en llinia recta, pasando pela ciudá de Campera nel sur de Colombia. Creveaux afayó que los sedimentos del ríu taben llibres de roques hasta la base de los Andes y que les sos riberes yeren de tierra magriza y la parte inferior de finos sables.

El 1 de marzu de 2008, el líder de les Fuercies Armaes Revolucionaries de Colombia, Luis Edgar Devia alies Raúl Reyes y 21 guerrilleros más d'esa organización, fueron ablayaos nun campamentu illegal nel llau ecuatorianu de la frontera del Ríu Putumayo, per parte de les Fuercies Militares de Colombia, nun operativu especial tres meses de llabores d'intelixencia, una y bones el gobiernu ecuatorianu negaba la esistencia de tal campamentu tres diverses pruebes presentaes pol so par colombianu. A esta aición conózse-y col nome d'Operación Fénix, que realizóse ensin l'autorización del gobiernu Ecuatorianu xenerando una confrontación diplomática ente Colombia per un sitiu y Ecuador y Venezuela nel otru.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Cursu cimeru y mediu[editar | editar la fonte]

El Putumayo tien el so orixe nos Andes colombianos, na rexón del Nuedu de les Camperes, en territoriu del conceyu de Sibundoy, a unos 50 km al este de la ciudá de San Juan de Campera. Esa rexón, onde tamién naz el ríu Caquetá, ye la rexón más húmeda de la cuenca de l'Amazones. El Putumayo dirixir escontra'l sureste, abandonando llueu'l monte andín y llegando a la llocalidá colombiana de Puertu Asis (que cuntaba con 88.000 hab. en 2010). A namái 120 km de la so fonte, yá ye navegable y algamó un caudal de 470 m³/s con solo una cuenca de 2.900 km², esto ye un récor de caudal de 160 l/s por km². Cerca de Puerto Asís recibe pel so marxe derecha al ríu Guamúez (o Guamués) proveniente de la llaguna de la Cocha, un afluente bien similar al Putumayo que dobla'l caudal. Unos 120 km agües embaxo recibe, tamién pel so marxe derecha, al so segundu gran afluente, el ríu San Miguel, tamién bien caudalosu, cerca de Puertu Ospina. Nesti tramu'l Putumayo lleva yá tanta agua como'l ríu Ródano. Ente les confluencias del Guamúez y del San Miguel, en concretu a partir de la confluencia cola quebrada Cehembí, empieza un tramu de 1.500 km en qu'el Putumayo va formar la frontera sur de Colombia, primero con Ecuador y depués con Perú. Nesti tramu pasa poles llocalidá de La Nueva Apaya, Güeppí (onde recibe al homónimu ríu Güeppí), Puerto Leguízamo (onde recibe al Caucayá), Puerto Alegría, Puerto Arturo, L'Encantu (onde recibe al Cara Paraná), Puertu Belén, Flor d'Agostu, Puertu Tumaco, Pucauro (onde recibe al Algodón), Puertu Arica (onde recibe al Igara Paraná, de 440 km, el más llargu de los sos afluentes), Puerto Pipa y Yaguas (onde recibe al homónimu ríu Yaguas). Remata'l tramu fronterizu y el ríu intérnase nuevamente en Colombia mientres un curtiu tramu, nel que cierra pel norte la parte de territoriu colombianu llamada «Trapeciu amazónicu» y algama la pequeña ciudá de Tarapacá (3.950 hab. en 2010), yá próxima a la frontera con Brasil.

La marxe esquierda, que correspuende al llau colombianu, caracterizar por ser más elevada que la marxe derecha y por esta circunstancia atopar nesti tramu la mayor densidá de población, apreciándose igualmente grandes estensiones cubiertes de pacionales destinaos a la ganadería.

Estampes del ríu Putumayo
El Putumayo en Puerto Asís

Cursu inferior[editar | editar la fonte]

Yá en Brasil y hasta desaguada, el Putumayo lleva'l nome de ríu Içá mientres unos 320 km, un cursu nel que s'esvia bien pocu d'una direición esti sureste. La so cuenca, estrecha y allargada, entrepolar ente les cuenques del ríu Caquetá (o Japurá) nel norte y el ríu Napo, y dempués l'Amazones-Solimõye, al sur. Recibe numberosos afluentes per dambes marxes, pero la estrechura de la cuenca obliga a que la mayoría d'ellos sigan un camín paralelu al so.

Pasa poles pequeñu llocalidá d'Espirito Santu, Uniao y Cuiabá y acaba desaguando, pela marxe esquierda y con un anchor de 700 m y a una altitú de 55 m, nel ríu Solimõye al altor de la población de Santu Antônio do Içá (que cuntaba con 24.487 hab. en 2010.

Principales afluentes[editar | editar la fonte]

Los principales afluentes del Putumayo, en direición enagües embaxo, son:

nel tramu colombianu:
  • ríu Guamúez, d'un llargor de 140 km, con una cuenca de 4.772 km² y un caudal de 500 m³/s;
  • quebrada Cehembí;
nel tramu de frontera ente Colombia y Ecuador:
nel tramu de frontera ente Colombia y Perú:
nel tramu brasileñu:
  • ríu Cotuhe, pola derecha;
  • ríu Pureté o Puretá, pola derecha, llegando de Perú;

Saléu[editar | editar la fonte]

El ríu Putumayo ye navegable n'alredor de 1.800 km. Dende la ciudá de Puerto Asís en Colombia hasta la so desaguada nel ríu Amazones. Ye navegable mientres tol añu dende la ciudá de San Antonio del Estrechu (Putumayo) y Flor d'Agostu nel Perú, hasta la so desaguada, pa embarcaciones de cuatro pies de caláu.

La velocidá media de la corriente varia de 0,5 a 1,5 m/s, dependiendo de la dómina del añu y del tramu de ríu consideráu. Por casu, la parte alta del ríu en dómina de caudales medios (500 m³/s) algama los 1,5 m/s, ente qu'en tiempu d'estiaje (250 m³/s) solamente llega a los 0,60 m/s. Na parte media y baxa del ríu, con fondures que varien ente 4 y 9 m, la velocidá ye d'alredor de 0,9 m/s, pa un caudal de 7.000 m³/s al altor de la ciudá colombiana de Tarapacá.

El ríu Putumayo tien una gran variación de niveles na parte alta de la cuenca, con diferencies de más de 2 m en namái 48 hores. Sicasí, los niveles van faciéndose más estables nes partes media y baxa, como lo evidencia'l fechu en Tarapacá la mayor fluctuación en 48 hores sía de 0,5 m.

Les grandes crecientes en dómina d'iviernu provoquen erosión que causa grandes deslizamientos de les riberes, abasnando consigo material suelto, magres y árboles de gran tamañu, formando palizadas con seriu peligru pal saléu. Tamién se formen bancos de sable que crean islles a lo llargo del ríu. Panorámica del Putumayo en Puerto Asís

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Barthem, R.B. et al.: Global International Waters Assessment, Rexonal Assessment 40B - Amazon Basin, UN Environment Programme, Kalmar 2004.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Ríu Putumayo