Oibar

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Blue globe icon.svgOibar
2015 oibar 001.JPG
Escudo de Aibar.svg
Alministración
PaísBandera d'España España
AutonomíaBandera de Navarra.svg Navarra
Tipu entidá conceyu d'España
Alcalde d'Aibar Pedro Jose Lanas Arbeloa
Nome llocal Oibar
Códigu postal 31460
Xeografía
Coordenaes 42°35′22″N 1°21′34″O / 42.589444444444°N 1.3594444444444°O / 42.589444444444; -1.3594444444444Coordenaes: 42°35′22″N 1°21′34″O / 42.589444444444°N 1.3594444444444°O / 42.589444444444; -1.3594444444444
Oibar is located in España
Oibar
Oibar
Oibar (España)
Superficie 43.96 km²
Altitú 531 m
Llenda con Cáseda, Leache Traducir, Irunberri, Sada Traducir, Sangüesa Traducir, Urraúl Baxu y Ibargoiti Traducir
Demografía
Población 791 hab. (2018)
Porcentaxe 0.12% de Navarra
Densidá 17,99 hab/km²
Más información
Estaya horaria UTC+01:00
www.aibar.org/
Cambiar los datos en Wikidata
Panorámica de la plaza Consistorial de Aibar.
Cai Santa María.

Oibar (Aibar en castellán y de forma cooficial) ye una villa y un conceyu español de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na merindad de Sangüesa, na contorna de Sangüesa y a 44,2 km de la capital de la comunidá, Pamplona. La so población n'2017 foi de 800 habitantes (INE).

Toponimia[editar | editar la fonte]

La primer referencia a la población apaez nel añu 882 y refier: "fractus est capo Aybaria a Mohamed Ben Lup". Otres referencies medievales del topónimu apaecen so formes similares: Agibare, Albar, Aibare, Aibari, Aivar, Aivare, Aiubare, Aiuuar, Aiuruuare, Aivar, Aybare, Aybar, Ayuar o Ayvar. El significáu etimolóxicu del topónimu paez compuestu pola pallabra en llingua vasca ibar, que significa valle o vaguada; pero'l términu que preciede a esta pallabra resulta desconocíu.[1]

El nome en llingua vasca del valle ye Oibar. En documentos de 1074 y 1076 recuéyese yá la similar forma de "Oiuarr". La esistencia na zona de numberosos topónimos n'euskera demuestra que se faló esti idioma en Aibar mientres munchos sieglos.[2] Nun documentu de 1763 méntase Oibarbidea (que significa el camín de Oibar), considerándose la primer mención esacta d'esti topónimu. El nome perder n'el mesmu conceyu al dexar de falar los sos habitantes n'euskera, pero caltúvose hasta l'actualidá nel Valle de Salazar. En 2001 el conceyu, a pesar de que taba legalmente na zona non vascófona de Navarra, adoptó la denominación oficial billingüe de Aibar/Oibar.

Primeramente adscrita a la zona non vascófona pola Llei Foral 18/1986, en xunu de 2017 el Parllamentu navarru aprobó'l pasu de Aibar a la Zona mista de Navarra por aciu la Llei foral 9/2017.[3]

Los xentilicios más usaos na población son aibareses/a y oibartarrak.

Símbolos[editar | editar la fonte]

Escudu[editar | editar la fonte]

L'escudu d'armes de la villa de Aibar tien el siguiente blasón:

Trai de gules y un castiellu de tres torres d'oru, la central más alta que les llaterales y almenadas de tres almenes. Debaxo del castiellu dos llaves del mesmu metal cruciaes en sotuer

Otazu Ripa, Jesús Lorenzo[4]

Quiciabes provenga esti blasón del sellu céreo qu'usaba la villa dende'l sieglu XIII y que representaba, so una arcada flanqueada de dos torres y sumada d'una tercera más alta, la imaxe del patrón San Pedro empuñando una llave. En sieglos posteriores y siguiendo les lleis heráldiques, l'arcada coles torres simbolizar nel castiellu y la figura del santu nes llaves.[4]

Xeografía física[editar | editar la fonte]

Situación[editar | editar la fonte]

Cáseda, Leache, Irunberri, Sangüesa, Sada, Rocaforte. Aibar ta asitiáu na parte esti centru de la Comunidá Foral de Navarra. El so términu municipal tien una superficie de 47,79 km² y llinda al norte con Ibargoiti y Urraul Baxu, al este con Sangüesa, al sur con Cáseda y al oeste con Sada y Leache.[5]

Relive ya hidroloxía[editar | editar la fonte]

La villa de Aibar asítiase a veres del regueru Uñezar, sobre una fastera ente Sada y Sangüesa a 531 msnm. En partir norte del so términu municipal atópase la sierra de Izco onde la cota máxima d'altitú ye'l picu Olaz con 884 msnm. Nella tamién desatacaríamos otros montes como Biescas, La Vizcaya, Menditxuri, San Millán y Pinillas con cotes que bazcuyen ente los 900 y 1.000 msnm.[5]

Barrios[editar | editar la fonte]

Dientro del so nucleu urbanu, se d'estremen los siguientes barrios: Santa María, Toki eder, La Milagrosa, Amalur, El Cercu, Jaminduriz, Blanca Navarra, Camín del Monte, San Juan, La Ontina, Barriu opacu, Calle San Pedro, Cai Mayor, Cai del Aguardintero, Cai Centro Iriarte, Barrio San Francisco Javier, Aritza, Calle Santiago Pla y Carretil.

Demografía[editar | editar la fonte]

Evolución demográfica[6]
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2017
1.643 1.747 1.619 1.560 1.606 1.516 1.547 1.466 1.198 981 985 932 800

Fiestes patronales[editar | editar la fonte]

Del 15 al 20 d'agostu. Les fiestes patronales son compartíes n'honor a San Roque, patrón de la llocalidá, y San Mikel de Aibar, misioneru del sieglu XV y natural del pueblu.

Alministración[editar | editar la fonte]

Alministración municipal[editar | editar la fonte]

L'alministración política realízase al traviés d'un conceyu de xestión democrática que los sos componentes escoyer cada cuatro años por sufraxu universal dende les primeres eleiciones municipales tres la reinstauración de la democracia n'España, en 1979. El censu eleutoral ta compuestu polos residentes mayoría d'edá mayores de 18 años empadronaos nel conceyu, yá sían de nacionalidá española o de cualquier país miembru de la Unión Europea. Según lo dispuesto na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral,[7] qu'establez el númberu de conceyales elegibles en función de la población del conceyu, la corporación municipal ta formada por 7 conceyales. La sede del Conceyu de Aibar ta na plaza Consistorial, 1.

Eleiciones municipales 2007

Nes eleiciones municipales de 2007, l'Agrupación Eleutoral d'Izquierda Independiente de Aibar (AGEIZIA) llogró los 7 conceyales, siendo escoyíu como alcalde Manuel Martínez Aldunate.[8]

Partíos políticos nel Conceyu de Aibar[8]
Partíu políticu !Conceyales Votos %Votos
Agrupación Eleutoral Independiente d'Izquierda de Aibar (AGEIZIA) 7 296 64,21%

Dende 2011, hasta'l so fallecimientu en 2017, l'alcalde de la llocalidá foi Pedro José Llanes Arbeloa (7/10/1958 - 27/6/2017), un conocíu periodista deportivu en Navarra que trabayó en Diariu de Noticies, ente otros medios de comunicación.[9][10][11][12]

Que visitar[editar | editar la fonte]

Monumentos relixosos[editar | editar la fonte]

  • Basílica de Santa María: Ye un edificiu d'estilu románicu, de la segunda metá del sieglu XII y ta formáu por una sola nave de cuatro tramos y cabecera semicircular. Por soporte tien unes pilastres con medies columnes adosaes que se sofiten nunos pedestales prismáticos con plintos llisos y basa compuesta por toru y escocia con boles nos ángulos. Les escultures de los capiteles son motivos simples ensin figuración humana. La bóveda ye de mediu cañón apuntáu y ta jalonada por cuatro arcos fajones apuntaos y doblaos que fuelguen nes pilastres. Del el so interior destaca'l retablu mayor d'estilu barrocu que preside'l templu'l cual data de 1710.[13]
  • Basílica de San Joaquín: Ye un edificiu del sieglu XVIII formáu por una sola nave de cuatro tramos y cabecera recta. Ta cubiertu por una bóveda de lunetos jalonada por arcos fajones bien planos que fuelguen sobre unes ménsules bien sencielles, a que la so altor cuerre una imposta llisa. El so esterior ye de sillarejo y la puerta del templu tien un arcu de mediu puntu con dovelas de sillar. tamién tien una espadaña con campana a los pies sobre la fachada. Del so interior destaca'l retablu de San Joaquín d'estilu barrocu de la primer metá del sieglu XVII.[14]
  • Ilesia de San Pedro: Ye un edificiu d'estilu románicu del sieglu XII, formáu por trés naves de tres tramos, la central más ancha que les llaterales. Amás éstes presenten cierta irregularidá nel so trazáu y son más estreches nel tramu próximu a la cabecera que nos pies. Nel sieglu XVI foi-y añedíu un ampliu cruceru más la capiya mayor y la sacristía[15]

Aula d'Enerxíes Anovables[editar | editar la fonte]

L'Aula d'Enerxíes Anovables de Aibar-Oibar ye un espaciu pal acercamientu didácticu a les enerxíes anovables. Asitiáu en plenu Cascu medieval de Aibar/Oibar, al pie de la ilesia románica de San Pedro y l'Albergue Turísticu Municipal. Ocupa l'edificiu que d'antiguo foi Conceyu, que foi restauráu en 2006 p'acoyer les instalaciones de l'Aula d'Enerxíes Anovables siguiendo los criterios de bioclimatismo. Entámense visites al centru y la so esposición "Anueva la to enerxía" según a centros de producción d'enerxía anovable de la zona.

Casa-muséu de los Oficios y la Memoria de Aibar[editar | editar la fonte]

En Casar-muséu espón la restaurada maquinaria del Trujal cooperativu d'aceite de Aibar, un antiguu fornu de pan y pueden vese distintos oxetos, pieces y maquinaries que nos recuerden esos antiguos oficios, eses práutiques, saberes y formes de vida d'antaño amestaes al campu y a los frutos de la tierra. Maquetes, paneles, fotografíes y audiovisuales completen la esposición permanente de la Casa de los Oficios y la Memoria de Aibar.

Deportes[editar | editar la fonte]

El Club Deportivu Aibarés ye l'equipu de fútbol de la llocalidá.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Blogue de Toponimia de Mikel Belasko Publicáu en Diccionariu etimolóxicu de los nomes de los pueblos, villes y ciudaes de Navarra. Apellíos navarros. Editorial Pamiela, Pamplona, 1996. 2ª ed, 1999.
  2. "Aibar-Oibar" de Rosa Iziz Elarre. Ed Altaffaylla, 2008. 1300 páxines
  3. Naiz.info (22 de xunu de 2017): zona mista 44 llocalidaes navarres ganen derechos pal euskara al pasar a la zona mista’
  4. 4,0 4,1 Otazu Ripa, Jesús Lorenzo (1999 (1ª reimpresión)). Navarra Temes de Cultura Popular nº288 - Heráldica municipal de la merindad de Sangüesa I, 5. DL SS265/1977. ISBN 84-235-0076-4.
  5. 5,0 5,1 Enciclopedia Auñamendi (ed.): «Aibar». Consultáu'l 28 de xunetu de 2010.
  6. Institutu Nacional d'Estadística (España) (ed.): «Alteraciones de los conceyos nos Censos de Población dende 1842». Consultáu'l 28 de xunetu de 2010.
  7. Xefatura del Estáu (BOE n. 147 de 20/6/1985 (ed.): «Ley Orgánica 5/1985, de 19 de xunu, del Réxime Eleutoral Xeneral.» (1985). Consultáu'l 13 de xunetu de 2009.
  8. 8,0 8,1 Ministeriu del Interior (ed.): «Resultáu de la eleiciones municipales de 2007 Aibar». Consultáu'l 28 de xunetu de 2010.
  9. Diariu de Noticies: Multitudinaria y emotiva despidida a Pedro Llanes en Aibar/Oibar.
  10. Diariu de Noticies: Fina'l nuesu compañeru Pedro Llanes Arbeloa a los 58 años.
  11. Diariu de Navarra: Fina Pedro Llanes, periodista y alcalde de Aibar.
  12. Cadena Ser Navarra: Muerre l'alcalde de Aibar, Pedro Llanes.
  13. Conceyu de Aibar (ed.): «Basílica de Santa María». Consultáu'l 28 de xunu de 2010.
  14. Conceyu de Aibar (ed.): «Basílica de San Joaquín». Consultáu'l 28 de xunu de 2010.
  15. . Conceyu de Aibar (ed.): «Iglesia de San Pedro». Consultáu'l 28 de xunu de 2010.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Aibar