Llingües jicaque-tol

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Llingües jicaque-tol
Picto infobox comicballoon.png
Distribución xeográfica Francisco Morazán, Yoro (enantes Cortés)
Países Flag of Honduras.svg Hondures
Falantes ~350 (1997)[1]
Filiación xenética

Hokano (?)
 Tequistlateco-Jicaque

  L. jicaque-tol
Subdivisiones Jicaque oriental (Tol)
Jicaque occidental

cantu
Llocalizaciones documentas de les llingües jicaque-tol (azul). Dientro d'Hondures la llocalización más occidental correspuende al Jicaque d'El Palmar (jicaque occidental), y les otres dos a los dos dialectos conocíos de Tol (jicaque oriental: Monte de la Flor y área de Orica).

Ver tamién
Idioma - Families - Clasificación de llingües
[editar datos en Wikidata]

Les llingües jicaque-tol formen una familia de llingües indíxenes falaes n'Hondures polos tolupanes y enantes tamién polos jicaques d'El Palmar.

Clasificación[editar | editar la fonte]

La familia jicaque-tol ta formada por siquier dos llingües documentadas el jicaque occidental o jicaque d'El Palmar, anguaño estinguíu y conocíu namái por un vocabulariu curtiu publicáu por Membreño nel sieglu XIX[2] y reeditáu por Lehmann a principios del sieglu XX,[3] la otra llingua'l jicaque oriental o jicaque del Monte de la Flor, tamién llamáu tol o tolupán, ye faláu entá por unos pocos centenar de persones cerca d'Orica (Hondures) y dellos vieyos nel departamentu de Yoro. Los dos llingües jicaque anque emparentaes guarden una cierta distancia, les estimaciones glotocronológicas dan ente 10 y 16 sieglos de separación.

Rellación con otres llingües[editar | editar la fonte]

Estes llingües jicaque-tol tán emparentaes coles llingües tequistlateques falaes nel estáu mexicanu d'Oaxaca formando la familia tequistlateco-jicaque.[4] Tamién se conxeturó bien especulativamente nesti últimu grupu podría tar rellacionáu coles llingües hokanas de Norteamérica.[5]

Descripción llingüística[editar | editar la fonte]

Fonoloxía[editar | editar la fonte]

L'inventariu fonolóxicu del proto-jicaque foi reconstruyíu por L. Campbell y Oltrogge:[6][7]

Llabial Alveolar Palatal Velar Glotal
[- cont] simple *p *t, *c *k
apirada *pʰ *tʰ, *cʰ *kʰ
glotaliz. *pʼ *tʼ, *cʼ *kʼ
nasal *m *n
[+ cont] fricativa (*β) *s *h
aproximante *w *y

Los signos /c, c', ch/ son notaciones usaes convencionalmente polos americanistes para /ʦ, ʦʔ, ʦh/. Les vocales reconstruyíes polos mimu autores inclúin amás de /*i, *y, *a, *o, *o/ la vocal zarrada central //.

Dalgunes correspondencies fonétiques regulares ente'l jicaque oriental y l'occidental son les siguientes:

Proto-JT Jicaque Oc. Jicaque Or.
(Tolupán)
*-p -k -p
*-k -k -k
*l- d- l-
*-l -n -l
*-m -n -m
*k'- k- Ø
*-k'- -g- -ʔ-
*(-)ʦ'- (-)ʧ- (-)ʦ'-
h ʃ ʦh
*-ʦ- -ʧ- -s-
*s- ʧ- s-
*-s Ø -s


Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Ethnologue report for language code: Tol
  2. Membreño, 1897, pp. 195-6 y pp. 233-42.
  3. W. Lehman, 1920, pp. 654-68.
  4. L. Campbell, 1979, p. 965-966.
  5. J. Greenberg & M. Swadesh, 1953.
  6. Campbell y Oltrogge, 1977
  7. Campbell y Oltrogge, 1980

Bibliografía[editar | editar la fonte]

fr:Langues jicaques

Lenguas jicaque-tol