Lebu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Lebu
Lebu.jpg
Escudo de Lebu.svg
Alministración
PaísBandera de Chile Chile
RexónRexón del Biobío
ProvinciaProvincia d'Arauco
Cristian Peña Morales Traducir
Xeografía
Coordenaes 37°37′S 73°39′W / 37.62°S 73.65°W / -37.62; -73.65Coordenaes: 37°37′S 73°39′W / 37.62°S 73.65°W / -37.62; -73.65
Txu-oclc-224571178-sj18-08.jpg
Superficie 562,9 km²
Altitú media 74 m
Demografía
Población 25 522 hab.
Densidá Error d'espresión: Caráuter de puntuación "&" non reconocíu, hab/km²
Xentiliciu Lebulense / Lebuense
Más información
www.lebu.cl
Cambiar los datos en Wikidata

Lebu (del mapudungún leuvu 'ríu') ye una comuña y ciudá chilena, capital de la provincia de Arauco na rexón del Biobío y alcontrada a 145 km al sur de la ciudá de Concepción, capital rexonal.

Integra'l distritu eleutoral N° 46 y pertenez a la 13ª circunscripción senatorial.

Etimoloxía[editar | editar la fonte]

La ciudá de Lebu debe'l so nome al so ríu llamáu polos mapuches «Leufu», que quier dicir «ríu», y qu'adulces foi acastellanándose pasando por «Leuvu», «Lebo», «Levo», «Leubu» o «Lebú», pa quedar finalmente como «Lebu».[1]

Historia[editar | editar la fonte]

Fundación[editar | editar la fonte]

Nel valle de Lebu, Alonso de Ribera fundó en 1604, el Fuerte de Santa Margarita d'Austria, ríu arriba "a una llegua llarga" del mar. Mientres la Guerra a muerte, les selves del Lebu dieron abelugu a les fuxitives monxes trinitaries de Concepción. Nesos mesmos tiempos, Benavides, ganáu definitivamente polos patriotes en Vegues de Saldías, buscó amparu nos sos rincones, específicamente nos covarones naturales qu'esistíen nel sector de Millaneco.

La ciudá de Lebu foi fundada'l 8 d'ochobre de 1862, realizándose una solemne ceremonia d'allugamientu de la primer piedra del Fuerte Vares, en ficies de que n'el so contorna llevantara una población qu'atraxera a los numberosos colonos tremaos nel Valle del Ríu Lebu. El ríu foi consideráu como la frontera natural ente los Estaos Cerbunos de Arauco y Tucapel y hasta mediaos del s. XIX marcó la llende de la penetración chilena nel Territoriu Lafkenche, na rexón histórica de l'Araucanía. Posterior a esi periodu, la ciudá recibió una importante cantidá d'inmigrantes europeos, ente los que destacaron los vascos, británicos y franceses, quien apurrieron al desenvolvimientu económicu, educativu y social de la ciudá.[2][3]

Desenvolvimientu de la minería[editar | editar la fonte]

En 1852, afayar les primeres vetes de carbón de piedra na so desaguada y nes sos riveras inmediates, fechu que lleva al entamu d'una importante actividá minera que dio orixe a la fundación de Lebu nel so marxe sur, cerca de la so desaguada'l mar, incorporando con ello definitivamente toa esa zona a la soberanía nacional. La ciudá de Lebu tuvo un rápidu desenvolvimientu: en 1869 foi designada capital del departamentu de Lebu y, en 1875 capital de la provincia de Arauco.

Lebu (Ciudá de).-—Capital de la provincia de Arauco y del departamentu del so nome. Xaz na marxe austral del ríu del mesmu títulu cerca de la so desaguada y so los 37° 35' Lat. y 73° 40' Lon. Pel llau sur arrodiar pintoresques y nidies llombes y per l'oeste les faldes orientales del morru de Tucapel. Les sos cais son anches y rectes. Contién edificios de regular aspeutu, una ilesia cola advocación de Santa Rosa, alzada en parroquial en 1869, un hospital, cuarteles militares, licéu de segunda enseñanza, cuatro escueles gratuites, oficines de rexistru civil, corréu y telégrafu, establecimientos industriales, &c. Nel so inmediación esplótense mines de carbón de piedra, y na marxe del ríu tien bon fondiáu y muelles, y estelleros pa construcción d'embarcaciones menores; la so población ye de 2,700 almes. Fundóse esti pueblu'l 2 d'avientu de 1862, constituyéndose coles mesmes un fuerte pal so resguardu contra los indios selvaxes de la contorna. Al añu siguiente, en 9 de setiembre, declaróse habilitáu'l so puertu pal comerciu de cabotaxe. Tuvo una rápida medría, lo que-y adquirió en 10 de xineru de 1874 el títulu de ciudá, y el de capital de la so provincia pola llei de 13 d'ochobre de 1875. L'asientu qu'ocupa y les sos contornes nótense tamién por otros fechos. Sol gobiernu de Furtiáu de Mendoza fueron pol so orde reconocíos estes paraxes pol capitán Francisco de Ulloa na idea de fundar nesta parte á l'antigua Cañete; pero nun llograron entós esta preferencia, sinón dempués, cuando despoblada esta ciudá, restablecer nellos el Gobernador Qniroga en 1566 casi nel mesmu puntu de l'actual ciudá de Lebu y dexar al cargu del capitán Agustín d'Afumada, hermanu de Santa Teresa. Asediada equí polos indios fué finalmente abandonada en 1569. A principios d'esti sieglu llevantóse equí un pequeñu fuerte, que tampoco esistió por enforma tiempu. Asina abandonaos estes paraxes, non principiaron á tomar vida sinón al constituyise en 1852 el territoriu que los entendía nel departamentu de Arauco. Mercaos á los indios los terrenes inmediatos, los sos posesores Don Matías Ruseco y Martín Fígueroa afayaron en 1854 les primeres mines de carbón de piedra. Cuatro año más tarde entraron éstes en bonos trabayos d'esplotación y los campos vecinos en cultivu; allegando esto y otres consiguientes empreses al establecimientu y medros d'esta ciudá y les sos contornes. El so nome vien de leuvu, el ríu.

Francisco Solanu Estil-Buruaga y Cienfuegos, Diccionariu Xeográficu de la República de Chile (1897)[4]

Sieglu XX[editar | editar la fonte]

Dende 1990 (a la torna de la democracia en Chile), Lebu esperimenta un importante periodu de crecedera en materia d'infraestructura, nueves cais, villes, centros educacionales y edificios públicos camuden en parte l'antigua cara de la comuña. Tou esto gracies a la xestión edilicia de Walter Ramírez Urquieta, fináu alcalde socialista y a los nuevos gobiernos que s'empecipiaben.

Problemes económicos nel sieglu XXI[editar | editar la fonte]

Lamentablemente la comuña güei atópase enfrentada a nueves problemátiques, el carbón yá nun ye'l so principal motor económicu y les actividaes comerciales quedaron amenorgaes a la pesca artesanal, pequeñu comerciu, turismu, y actividaes forestales que se realicen en sectores bastante estremaos de la comuña. Esto produció un aumentu nel desempléu de la comuña, que la so etapa más crítica foi a entamos de 2010, coincidiendo col terremotu d'esi mesmu añu, onde'l porcentaxe d'habitantes en situación de probeza llegó a un 39 %.[5]

En Lebu munches families sobreviven solo colos subsidios y emplegos d'emerxencia qu'otorga l'Estáu.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Panorámica nocherniega de Lebu
Mapa de zona de Lebu y la Cordal de Nahuelbuta

Tien 562,9 km², representa un 1,52% de la superficie rexonal y un 0,07% de la superficie nacional. Llinda al norte cola comuña de Arauco, Los Álamos y Curanilahue, al oeste col mar Chilenu.

Cabo destacar que la Isla Mocha ye'l llugar más apartáu que tien la comuña y ta aprosimao a 92 km (50 millas) de distancia. La Isla cunta con un camín qu'arredola'l so monte central y otru que la traviesa, pudiendo percorrela en circuitos entamaos polos paisanos.

Demografía[editar | editar la fonte]

26.509[6] habitantes según la última estimación del INE apurrida a la SUBDERE. Dicha cifra entiende una mayoría urbana, onde'l radiu urbanu de Lebu entiende 20.838 habitantes, el restu ye población rural.

Amás de los sectores costeros, en Lebu hai otres llocalidaes como Santa Rosa (1.153 hab).

Alministración[editar | editar la fonte]

Edificiu consistorial de la Pernomada Municipalidá de Lebu
Ver tamién: Alcaldes de Lebu

Dende les eleiciones presidenciales de 1989, la comuña amosóse fuertemente inclinada a los candidatos(as) de la Concertación de Partíos pola Democracia. Conglomeráu qu'a nivel local apoderó'l conceyu con amplies mayoríes dende 1992 hasta 2012.

Nes eleiciones municipales de 1996 causó especial sorpresa la eleición d'un Conceyu Municipal controláu puramente pola Concertación y el Partíu Comunista, la gran votación llograda pol candidatu electu alcalde, Aldo Pintu (PPD) y Walter Ramírez (PS) dexó ensin representantes a la Alianza per Chile.

El 2004 el candidatu a alcalde socialista, Carlos González Anjarí llogró'l trunfu con un 45,15% de les preferencies por sobre otros trés candidatos y caltiense nel puestu por dos periodos consecutivos.

L'añu 2012 el conceyal Cristián Abel Peña, (ex demócrata cristianu) decide enfrentar a la Nueva Mayoría y a l'Alianza, postulándose como candidatu independiente y resulta electu alcalde con un 60,40% de los votos. En 2016 llogra ser reelecto con un 66,8% de les preferencies.[7]

Conceyales 2016-2020 [8] Partíu Votos
Aldo Molina Barra Ind./PS 767
Francisco Yévenes Núñez PCCh 754
Gonzalo Recabarren Torres PS 628
Carlos Mariñán Venegas UDI 551
Roberto Chamorro Fernández PRSD 455
Darwin Parra Varela Ind./DC 274
Conceyales 2012-2016 [9] Partíu Voto
Francisco Yévenes Núñez PCCh 1.791
Luis Zapata Rivera Ind./UDI 1.324
Gloria Valderas Silva PCCh 1.112
Roberto Chamorro Fernández PRSD 660
Mario Fuentealba Cotal UDI 600
Héctor Xaramiellu Lillo Ind./PS 553

Economía[editar | editar la fonte]

Según los últimos datos apurríos en 2006 pola Subsecretaría de Desenvolvimientu Rexonal al conceyu de Lebu, quedó confirmáu que'l presupuestu comunal por habitante ye de 73 000 CLP (aprox. 130 USD al cambéu d'agostu de 2006).

La encuesta CASEN 2011 reveló qu'el 34.3% de los habitantes de Lebu vive so la llinia de la probeza.[10]

Turismu[editar | editar la fonte]

Atapecer na sablera de Lebu.

Ente los principales curiosos turísticos de la comuña ta la Covarón de Benavides, allugada a 3 km al norte del centru de la ciudá, nel sector turísticu Millaneco. Ye una formación predresa natural de grandes dimensiones y que nel tiempu de los entamos de la República de Chile sirvió como xoril al montonero realista Vicente Benavides, quien escondía nos covarones d'esta covarón robar a los hacendados de la zona.

Otros curiosos turísticos son los siguientes:

Sablera Morhuilla

  • Sablera Millaneco
  • Sablera Grande *

Boca Lebu

  • Mirador Cuetu La Cruz
  • Chiflón Fortuna *

Museo Mineru * Muséu Históricu de Lebu

  • Muséu Tamaya

Servicios[editar | editar la fonte]

Educación[editar | editar la fonte]

En Lebu, la mayoría de los establecimientos educacionales dependen totalmente del conceyu, con esceición de la escuela primaria "Cuetu La Cruz" que ye subvencionada.

La educación secundaria ta al cargu de tres establecimiento: El Licéu Bicentenariu Isidora Ramos de Gajardo (d'enseñanza científicu-humanista) que foi parte del proyectu montegrande,[11] siendo unu de los 51 meyores liceos públicos del país y nel 2012 ye escoyíu al pie de otros 59 liceos del país nel Proyectu Bicentenariu; el licéu politécnicu Dr. Rigoberto Iglesias (d'enseñanza técnicu-profesional) y el Colexu Fresia Graciela Müller Ruiz, que s'integró l'añu 2014 como un nuevu licéu científicu humanista de la comuña.[ensin referencies]

Tocantes a educación cimera, el Centru d'Educación y Capacitación de la Universidá Católica del Norte (Ceduc UCN) ye la única institución esistente, con una llindada ufierta de carreres. Por esa razón, cada añu munchos mozos de la zona emigren escontra los principales centros urbanos, dientro y fora de la rexón, pa siguir colos sos estudios cimeros.

Cultura[editar | editar la fonte]

Tolos branos, dende l'añu 2001 realízase'l Festival Internacional de Cine de Lebu, al interior del covarón.[12]

Personaxes pernomaos[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Compass rose pale.svg Arauco Compass rose pale.svg
Océanu Pacíficu Norte
Oeste   Rosa de los vientos.svg    Este
Sur

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Turismo Chile. «Historia de Lebu». Consultáu'l 20 de febreru de 2012.
  2. Irarrázabal Sánchez, Elena (26 de xineru de 2003). Vascos aportunaos. Euskalcultura.com. http://www.euskalkultura.com/espa%C3%B1ol/noticies/vascos-aportunaos/. Consultáu 'l 7 de xunu de 2017. 
  3. Mazzei de Grazia, Leonardo. «Los británicos y el carbón en Chile». Atenea (Universidá de Concepción) (475). ISSN 0716-1840. http://selloeditorial.udec.cl/91/. Consultáu 'l 7 de xunu de 2017. 
  4. Diccionariu Xeográficu de la República de Chile
  5. ye-novedá-que-la comuña-atópese-dientro-de-les-mas-probes.shtml Alcalde de Curanilahue asegura que nun ye novedá que la comuña atópese dientro de les más probes. 28 d'agostu de 2010. http://www.biobiochile.cl/noticies/2010/08/28/alcalde-de-curanilahue-asegura-que-nun ye-novedá-que-la comuña-atópese-dientro-de-les-mas-probes.shtml. Consultáu 'l 29 de mayu de 2016. 
  6. Sistema Nacional d'Información Municipal (20 de xunu de 2015). «Lebu: Ficha d'Antecedentes Municipales». INE. Consultáu'l 20 de xunu de 2015.
  7. 24 Hores (24 d'ochobre de 2016). «Resultaos Eleiciones Municipales 2016». 24hores.cl. Archiváu dende l'orixinal, el 24 d'ochobre de 2016. Consultáu'l 24 d'ochobre de 2016.
  8. Servel.cl Eleición Conceyales 2016.
  9. Servel.cl Eleición Conceyales 2012.
  10. [1] Encuesta CASEN por comuña 2009 y 2011
  11. Proyectu Montegrande
  12. Festival Internacional de Cine de Lebu. «Quién somos». Consultáu'l 19 de setiembre de 2011.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Lebu