Saltar al conteníu

Idioma wají

Esti artículu foi traducíu automáticamente y precisa revisase manualmente
De Wikipedia
ښیکوار زیک, Х̆икв̆ор зик y X̌ikwor zik
Faláu en
Faláu en Taxiquistán, Afganistán, Paquistán y República Popular China
Númberu de falantes
Falantes Tipu Añu
11 9001989
23 681Ishkoshim District (en) Traducir2020
Datos
Familia Pamir (en) Traducir
Estáu de vulnerabilidá 3 definitivamente en peligru
Sistema d'escritura alfabetu árabe, alfabetu cirílicu y alfabetu llatín
Códigos
ISO 639-2 ensin valor
ISO 639-3 wbl
Cambiar los datos en Wikidata

L'idioma wají ye un idioma indoeuropéu, concretamente iránica falada pol pueblu wají en Afganistán, China, Paquistán, Taxiquistán, y en menor midida en Rusia polos emigrantes que viven ende.

Ortografía

[editar | editar la fonte]

El wají tradicionalmente nun s'escribía. Usóse dellos sistemes d'escritura; árabe, cirílicu y llatín pa escribir l'idioma.[1]

L'alfabetu wají llatín[2]
Lletra A aB bC cČ čČ̣ č̣D dḌ ḍΔ δE eƏ əF fG gƔ ɣƔ̌ ɣ̌H hI iJ jJ̣̌ ǰ̣K kL lM mN n
AFI [a][b][t͡s][t͡ʃ][ʈ͡ʂ][ɖ][d̪][ð][e][ə][f][g][ʁ][ɣ][h][i][d͡ʒ][ɖ͡ʐ][k][l][m][n]
Lletra O oP pQ qR rS sŠ šṢ̌ ṣ̌T tṬ ṭΘ ϑU uV vW wX xX̌ x̌Y yZ zŽ žẒ̌ ẓ̌Ʒ ʒЫ ы
AFI [o][p][q][r][s][ʃ][ʂ][ʈ][t̪][θ][u][v][w][χ][x][j][z][ʒ][ʐ][d͡z][ɨ]

Testu de muestra d'una traducción de la Biblia publicada en 2001 amuésase de siguío.[2]

Padre nuesu (Lucas 11:2-4)
Wají n'alfabetu llatín Wají n'alfabetu cirílicu Castellanu
2 Yiso yavər x̌atəy: «Sayišt i dəo carəv, x̌anəv: „Ey bzыrgwor Tat ki də osmonət cəy! Ti bəzыrg nung bər olam ыmыt! Ləcər dəwroni Ti podšoyi ɣ̌at-ət, zəmin-ət zəmon də hыkmi taw ыmыt! 2 Йисо йавəр х̌атəй: «Сайишт ҙи дəо царəв, х̌анəв: „Ей бзыргв̌ор Тат ки дə осмонəт цəй! Ти бəзырг нунг бəр олам ымыт! Лəцəр дəв̌рони Ти подшойи г̌ат-əт, зəмин-əт зəмон дə ҳыкми тав̌ ымыт! 2 El díxo-yos entós: «Cuando oren, digan: Padre, santificáu sía'l to Nome, que venga'l to Reinu, fáigase la to voluntá, asina na Tierra como nel Cielu,
³ Spo rыsq-ət rыzi sakər nəsib car! ³ Спо рысқ-əт рызи сакəр нəсиб цар! ³ danos güei el nuesu pan d'acaldía,
4 Cə spo gənonən šəxs! Sak bə kuy, ki sakər šakiɣ̆, cə kərk! kыx̆ter baxṣ̌əṣ̌ carən. Cə bandi nafs-ət awasən, Cə waswasayi Iblisən saki niga δыr!“» 4 Цə спо гəноəн шəхс! Сак бə куй, ки сакəр шакиг̌ цə кəрк! Кых̌тəр бахш̣əш̣ царəн. Цə банди нафс-əт ав̌асəн, Цə в̌асв̌асайи Иблисəн саки нига д̌ыр!“» 4 perdona los nuesos pecaos, porque tamién nós perdonamos a aquellos que nos ofienden; y nun nos dexes cayer na tentación, y llíbranos del mal».

Vocabulariu

[editar | editar la fonte]

El léxicu wají presenta diferencies significatives coles demás llingües de Pamir. Equí amuésase la comparanza de Gawarjon de los dialeutos del sarikoli y del wají falaes en China.

Comparanza léxica de siete llingües iránicas[3]
Asturianu Persa Taxiquistanín Sugní Sarikoli Pastún Wají Avéstico
unujæk (یک)jak (‍як)jiwiwjaw (يو)jiaēva-
carneɡoʃt (گوشت)ɡoʃt (гушт)ɡoːxtɡɯxtɣwaxa, ɣwaʂa (غوښه)ɡoʂt?
fíupesær (پسر)triar (писар)putspɯtszoi (زوی)putrputra
fueuɒteʃ (اتش)otaʃ (оташ)joːtsjutsor (اور)rɯχninɡâtar
aguaɒb (اب)ob (об)xatsxatsobə (اوبه)jupkaiwyô, ap
aguadæst (دست)dast (даѕт)ðustðɯstlɑs (لاس)ðastzasta
pie (پا)po (по)poːðpeðpxa, pʂa (پښه)pɯðpad
dientedændɒn (دندان)dandon (дандон)ðinðʉnðanðunɣɑx, ɣɑʂ (غاښ)ðɯnðɯk?
güeyutʃæʃm (چشم)tʃaʃm (чашм)tsemtsemstərɡa (سترګه)tʂəʐmcashman
caballuæsb (اسب)asp (асп)voːrdʒvurdʒɑs (آس)jaʃaspa
nubeæbr (ابر)abr (абр)abrivarmurjadz (اوريځ)murmaēγa-
triguɡændom (گندم)ɡandum (гандум)ʒindamʒandamɣanam (غنم)ɣɯdim?
dellosbesjɒr (بسيار)bisjor (бисёр)bisjoːrpɯrɖer, pura (ډېر، پوره)təqipaoiri, paoirîsh, pouru
altubolænd (بلند)baland (баланд)bilandbɯlandlwaɻ (لوړ)bɯlandberezô, berezañt
lloñedur (دور)dur (дур)ðarðarləre (لرې)ðdirdûra, dûrât
bonuχub (خوب)χub (хуб)χubtʃardʒxə, ʂə (ښه)bafvohu
pequeñukutʃik (کوچک)χurd (хурд)dzuldzɯlləɡ, ləʐ (لږ)dzəqlai?
dicirɡoft (گفت)ɡuft (гуфт)lʉvdlevdwajəl (ويل)xənakaoj-, mrû-, sangh-
faerkærd (کرد)kard (кард)tʃiːdtʃeiɡkawəl (کول)tsərakkar-
verdid (ديد)did (дид)wiːntwandwinəm (وينم)wiŋɡdî-

Fonoloxía

[editar | editar la fonte]
AnteriorCentralPosterior
Zarrada iɨu
Semicerrada eo
Entemedia ə
Abierta a

Consonantes

[editar | editar la fonte]
Llabial Dental Alveolar Alveolopalatar Retroflexu Velar Uvular Glotal
Nasal m n
Plosiva p b t̪ d̪ ʈ ɖ k ɡ q
Africáu t͡s d͡z t͡ʃ d͡ʒ ʈ͡ʂ ɖ͡ʐ
Fricativu f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ x ɣ χ ʁ h
Aproximante l j w
Radical r

Referencies

[editar | editar la fonte]
  1. «Wakhi Roman alphabets on Gojal.net». Archiváu dende l'orixinal, el 2012-02-14.
  2. 1 2 (2001) Luqo Inǰil (Gospel of Luke) (en Wakhi).: Title page, passages in Roman alphabet,passages in Cyrillic alphabet
  3. Gawarjon (高尔锵/Gāo Ěrqiāng) (1985). Outline of the Tajik language (塔吉克语简志/Tǎjíkèyǔ Jiǎnzhì). Beijing: Nationalities Publishing House.

Enllaces esternos

[editar | editar la fonte]
Wikimedia Incubator
Wikimedia Incubator