Criollu forro

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Criollu forro, Criollu santotomense
forro
Faláu en Bandera de Santu Tomé y Príncipe Santu Tomé y Príncipe
Falantes 70 000
Familia Criollu portugués
Estatus oficial
Oficial en Nengún país
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 nengunu
ISO 639-2 cpp
ISO 639-3 cri

El criollu forro ye una llingua criolla portuguesa minoritaria falada en Santu Tomé y Príncipe. El so nome significa "esclavu llibre" en portugués, y procede del árabe حر hurr, que significa "llibre". El criollu portugués ye tamién llamáu criollu santotomense. Nun tien de ser confundíu col portugués santotomense, el dialeutu portugués faláu en Santu Tomé y Príncipe. Ye faláu por 69 899 persones. El so códigu ISO 639-2 ye cpp y el ISO 639-3 ye cri .

Historia[editar | editar la fonte]

Santu Tomé ye una islla nel golfu de Guinea, afayada polos portugueses nel sieglu XV. Taba deshabitada hasta entós, pero'l portugueses usaron la islla como centru de comerciu d'esclavos. Por cuenta de que dambes partes precisaben comunicase, anicióse un pidgin. Los llinguaxes de sustrato provienen de les llingües bantúes y kwa. Esti pidgin entós se creolizó y convirtióse na llingua materna de los neños que nacieron de padres portugueses y madres esclaves africanes. Los matrimonios mistos yeren aceptaos pola Corona Portuguesa, pal caltenimientu de les llocalidaes.

Por cuenta de la presión de Francia y Holanda pa llograr la islla, munchu portugueses fuxeron. Tamién se tuvo en cuenta que los neños de padres portugueses y madres negres yeren, eventualmente, non consideraos como africanos o esclavos, dalgunos fueron consideraos como ciudadanos portugueses. Esti mestizaje que fixo que surdieren portugueses de piel escuro, causó la declaración de "forru" o llibertá pa un esclavu, una y bones los padres portugueses nun queríen esclavizar a los sos fíos. D'esta miente, apaeció la denominación "forru" que s'aplicaba a estes persones.

Carauterístiques[editar | editar la fonte]

A pesar que'l criollu forro tuvo (ya inda tien) un contautu acutáu col portugués (vistu como un idioma prestixosu), caltien una gran cantidá d'elementos de los llinguaxes de sustrato, más qu'el criollu caboverdianu, que caltien unes poques traces. Asina'l 93 % del léxicu del forru ye d'orixe portugués y un 7 % d'orixe africanu.

El criollu forro ye una llingua criolla basada nel portugués, que ye'l llinguaxe de superestratu. Los idiomes de sustrato vienen de les llingües bantués y kwa. Tien enforma paecíu col criollu principense, criollu angolar y criollu anobonense.

El criollu forro ye faláu principalmente na islla de Santu Tomé; esisten dellos falantes na islla de Príncipe. Por cuenta de el so gran similaridad, el criollu anobonense de Annobón en Guinea Ecuatorial y el criollu principense de la islla de Príncipe, pueden ser vistos como dialeutos del criollu forro.

Vocabulariu[editar | editar la fonte]

A pesar qu'el 95 % de los habitantes de Santu Tomé y Príncipe falen portugués, el llinguaxe nacional de les islles ye'l criollu forro (faláu por un 85 %).

Nun esiste una ortografía estándar, pero'l gobiernu de Santu Tomé ta considerando afaer un estándar pa esti llinguaxe.

Exemplos[editar | editar la fonte]

Hola: Seja lovadu! (propuestu: sejalovadu); del portugués seja louvado
Bonos díes: Bom dja ô (propuestu: Bondja o); del portugués Bom dia
Bones tardes: Bos tadji ô (propuestu: Boxtadji o); del portugués Boa tarde
Bones nueches: Boxe notxi ô (propuestu: Bojnotxi o); del portugués Boa noite
¿Cuál ye'l to nome?: Que nomi bo y? (propuestu: Ke nomi bo y?); del portugués Qué nome vosso é ("qué nome d'usté ye"). En portugués diríase como se chama?
El mio nome ye Pedro: Nomi mu sa Pedro; posiblemente del portugués [O] nome meu é Pedro ("el nome mio ye Pedro"). En portugués diríase chamo-me Pedro.

Non tou ta deriváu del portugués, :Yo vivu en Nieves (ciudá de Santu Tomé): Nga-ta Tlaxa. (-ta vien de "esta" y Tlaxa vien de "praça", plaza)

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Criollo forro