Sami skolt

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Picto infobox comicballoon.png
Sami skolt
sääʹmǩiõll
Faláu en nel norte de Flag of Finland.svg Finlandia y Flag of Russia.svg Rusia
Falantes ~320
Puestu Nun ta ente los 100 primeros (Ethnologue 1996)
Familia Llingües uráliques

   Finu-ugrio
     Finu-pérmicu
      Saami
          Saami de Skolt

Alfabetu Alfabetu llatín
Estatus oficial
Oficial en Conceyos de mayoría sami de Flag of Finland.svg Finlandia
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 sms
ISO 639-2 sms
ISO 639-3 sms

El sami skolt o'l sami de Skolt ye un llingua saami que ye faláu por 300 habitantes de la etnia skolt de les rexones d'Inari y Petsamo en Finlandia y Rusia.

Clasificación[editar | editar la fonte]

El sami skolt forma parte de la caña oriental de les llingües sami, que son un grupu de llingües de la familia urálica. Otros miembros de la familia son: sami de Inari, sami de Kemi (muerta), sami akkala (muerta), [[sami kildin]] y sami de Ter.

Marcáu col 6

Historia[editar | editar la fonte]

El sami skolt nunca foi faláu por más d'unos miles de persones. En Finlandia'l sami skolt falar en cuatro pueblo antes de la Segunda Guerra Mundial. Cuando la rexón de Petsamo foi vencida a la Xunión Soviética en cumplimientu de les clauses de la Tregua de Moscú, los habitantes fueron sacupaos y la mayoría d'ellos establecióse nel conceyu de Inari dempués de la guerra. Sicasí, inda queda una comunidá d'aprosimao 20-30 habitantes que fala sami de Skolt en Petsamo, Rusia. La evacuación desunió les comunidaes tradicionales de los pueblos y debilitó la posición de la llingua.

El sami skolt foi mientres enforma tiempu namái faláu. El so llinguaxe lliterariu nun s'empezar a desenvolver sistemáticamente hasta los años 1970. Esto considérase que ye por cuenta de que los falantes del sami skolt que fueron sacupaos a Finlandia, falaben dialeutos distintos. El sami skolt escribir con ortografíes variaes mientres décades, pero nenguna d'elles habíase enraigonáu.

El primer abecedariu en saami de skolt foi publicáu nel añu 1975 y dempués fueron publicaos materiales educativos, diccionarios y llibros de testu. Amás, YLE, la compañía pública finlandesa de radiu y televisión, produz programes en sami skolt dende los años 1970.

L'actualidá[editar | editar la fonte]

Anguaño aprosimao 320 persones falen sami de Skolt. La mayoría de los que falen sami skolt en Finlandia tamién falen finés, y los de Rusia rusu. La xente yá ye bastante vieya. Nel añu 2006 envaloróse que la persona más nueva que falaba sami skolt como llingua materna yá tenía más de 30 años. Los menores de normal nun pueden parolar en sami de Skolt anque lo entiendan.

Según la llei sobre llingües sami en Finlandia, el sami skolt ye unu de les llingües sami oficiales nes rexones sami de Finlandia que puede utilizase colos idiomes oficiales tantu escritu como faláu. Unu puede declarar el sami skolt como la so llingua materna tamién. Un problema colos periódicos que traten d'escribir coses en sami skolt ye que los calteres qu'usen son pocu aplicables a escribir la llingua. Non puede entendese y, amás, espubliza una imaxe falsa de la grafía del sami skolt.

La Radio sami de Yle, la compañía pública finlandesa de radiu y televisión, emite programes en sami skolt y la Radio de Sami, que puede escuchase en tola rexón sami, emite un programa d'actualidá de casi una hora cada selmana y tien un redactor fixu que fala sami skolt.

En 1996 fundóse'l parllamentu sami de Finlandia pa velar la posición de los lapones y de les sos llingües.

De les obres lliteraries traducíes en sami skolt la mayoría son llibros pa neños, pero tamién foi traducida por casu El Principín de Antoine de Saint-Exupéry. Tamién hai dellos llibros d'orixe sami.

En 2005, Tiina Sanila publicó'l primer álbum rock en sami skolt. En 2007 publicóse un llibru y un cd con leudds, poemes cantaos en sami skolt.

== Enseñanza de la llingua enseña'l sami skolt como llingua materna o como materia optativo na escuela d'educación primaria de Menesjärvi y l'escuela de Sevettijärvi y como materia optativo nel institutu de bachilleratu de Ivalo. Dende l'añu 2005 ye posible faer un exame de sami de Skolt como segundu idioma estranxeru nel bachilleratu.

El sistema d'escritura[editar | editar la fonte]

El sami skolt usa l'alfabetu llatín pero con delles lletres adicionales.

А а Â â B b C c Č č Ʒ ʒ Ǯ ǯ D d
Đ đ Y y F f G g Ǧ ǧ Ǥ ǥ H h I i
J j K k Ǩ ǩ L l M m N n Ŋ ŋ O o
Õ õ P p R r S s Š š T t O o |

style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v

Z z Ž ž Å å Ä ä ʹ

Les lletres Q/q, W/w, X/x, Y/y, Ö/ö usar en pallabres estranxeres o emprestamos llingüísticos.

Les lletres adicionales son Ʒ/ʒ [d͡z] y Ŋ/ŋ [ŋ]. J/j ye [ʝ], C/c [t͡s]. Los diágrafos lj, nj correspuenden a les palatales [ʎ], [ɲ].

El carón marca les consonantes postalveolares Š/š [ʃ], Ž/ž [ʒ], Č/č [t͡ʃ] Ǧ/ǧ [ɟ͡ʝ], Ǩ/ǩ [c͡ç] y Ǯ/ǯ [dʒ], ente que Đ/đ, Ǥ/ǥ marquen les fricatives [ð], [ɣ].

Les vocales I/i, O/o representen tantu [i], [o] como aproximantes [j], [w]. Y/y correspuende a dos vocales distintes [y] y [ɛ]. Ä/ä ye [a], Õ/õ [ɘ], Å/å [ɔ].

La prima añedida dempués de vocal representa la palatalización suprasegmental.

Fonoloxía[editar | editar la fonte]

Consonantes[editar | editar la fonte]

Llabial Dental / Alveolar Postalveolar Palatal Velar
plana sibilante sibilante
Nasal m n ɲ ŋ
Oclusiva /
africada
sorda p t t͡s t͡ʃ c͡ç k
sonora b d d͡z d͡ʒ ɟ͡ʝ ɡ
Fricativa sorda f s ʃ x
sonora v ð z ʒ ʝ ɣ
Vibrante r
Aproximante central w j
llateral l ʎ

Hai distinción ente consonantes curties y geminadas.

Vocales[editar | editar la fonte]

Anterior Central Posterior
Zarrada i o
Semicerrada

ɘ

-

align="center"

Semiabierta ɛ ɐ ɔ
Abierta ɑ

Estrema ente vocales llargues y curties.

Referencies[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Feist, Tim: A grammar of Skolt Saami. Manchester, 2010.
  • Korhonen, Mikko. Mosnikoff, Jouni. Sammallahti, Pekka. Koltansaamen opes. Castreanumin toimitteita, Helsinki 1973.
  • Mosnikoff, Jouni and Pekka Sammallahti. Oʹcc sääm-lääʹdd sääʹnnǩeârjaž = Pieni koltansaame-suomi sanakirja. Jorgaleaddji 1988.
  • Mosnikoff, Jouni and Pekka Sammallahti. Suomi-koltansaame sanakirja = Lääʹdd-sääʹm sääʹnnǩyʹrjj. Ohcejohka : Girjegiisá 1991.
  • Moshnikoff, Satu. Muu vuõssmõs sääʹmǩyʹrjj 1987.
  • Sámi Language Act


Sami skolt