Ríu Paraná

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Ríu Paraná
Llocalización alministrativa
División Bandera de Brasil Brasil (BRA)
Bandera de Brasil Brasil (BRA)
Bandera de Brasil Brasil (BRA)
Bandera de Brasil Brasil (BRA)
Departamentu de Canindeyú Canindeyú (PAR)
Departamentu d'Altu Paraná Alto Paraná (PAR)
Departamentu de Itapúa Itapúa (PAR)
Departamentu de Misiones Misiones (PAR)
Departamentu de Ñeembucú Ñeembucú (PAR)
Bandera d'Arxentina Arxentina (ARG)
Bandera d'Arxentina Arxentina (ARG)
Bandera d'Arxentina Arxentina (ARG)
Bandera d'Arxentina Arxentina (ARG)
Bandera d'Arxentina Arxentina (ARG)
Bandera d'Arxentina Arxentina (ARG)
Xeografía
Mapamapes
Paranarivermap.png
Riodelaplatabasinmap.png

El ríu Paraná ye un gran ríu del centru-esti de Suramérica que flúi en direcciones sur, este, sudoeste al traviés de Brasil, Paraguay y Arxentina —formando una llarga frontera ente estos dos últimos— hasta confluyir col río Uruguái —mui cerca de Buenos Aires— dando llugar al estuariu ríu de la Plata. Tien un llargor de 3940 km que lo asitien como'l segundu ríu más llargu de Suramérica —tres el Amazones— o'l 14º más llargu del mundu.

El Paraná moviliza un caudal colosal de 16 000 m³/s. Clasificar como ríu aluvial, porque tresporta nel so caudal sedimentos, tantu por arrastre como suspendíos na agua, que tresformen costantemente la so propia morfoloxía xenerando bancos ya islles.[1]

Na so desaguada, el Paraná con forma un delta en constante crecedera, productu de los sedimentos qu'apurren, principalmente, los ríos Paraguay y Bermeyu. Al desaguar n'otru ríu, dichu delta tien la particularidá de ser totalmente d'agua duce, a diferencia d'otros grandes deltes del mundu.[2]

Los primeros europeos que s'internaron nel ríu Paraná fueron Sebastián Caboto y el capitán Miguel de Rifos el 8 de mayu de 1527, al mandu respectivu de la carabela San Gabriel y de la galeota Santo Catalina na boca del ríu Paraná de les Palmes.

Toponimia[editar | editar la fonte]

Parana pue ser el apócope de la espresión pa rehe onáva qu'en idioma tupi significa 'pariente del mar' o 'agua que s'entemez col mar'.

Pero lo más seguros ye que la espresión deriva de la llingua tupí-guaraní pará = «mar» + (de aná suprímese una «a» por eufonía) = «pariente» o «asemeyáu». Paraná ye, entós «pariente del mar», en relación al so tamañu.[3]

Otru significáu puede ser «emparentáu col mar», observación xeográfica realizada polos aboríxenes al salealo en tola so estensión.

Como se ve, les teoríes sobre'l significáu del nome difieren solo en matices.

Xeneralidaes[editar | editar la fonte]

Desaguada del ríu Iguazú nel Paraná.

El ríu naz ente los estaos brasileños de São Paulo, Mines Gerais y Mato Grosso del Sur, de la confluencia del ríu Grande y el ríu Paranaíba, aprosimao a 20° de latitud sur y 51° de longitud oeste.

Flúi escontra'l sudoeste, marcando la llende del estáu de Mato Grosso del Sur colos de São Paulo y Paraná hasta la ciudá de Saltu del Guairá, dende onde demarca la frontera ente Brasil y Paraguay nuna estensión de 190 km hasta la Triple Frontera ente Paraguay, la Arxentina y Brasil.

Dende esi puntu, na confluencia col ríu Iguazú, pasa a ser llende ente Paraguay y la Arxentina. Equí'l ríu describe una amplia curva que lo esvia escontra l'oeste, hasta'l so confluencia col ríu Paraguay, onde xira sópito escontra'l sur siguiendo la trayectoria del ríu Paraguay. El ríu Paraná a partir d'esti puntu intérnase dafechu en territoriu arxentín hasta la so desaguada nel Ríu de la Plata. Nesti trayectu final, el ríu sirve de llende natural ente delles provincies, yá que a la so marxe derecha (oeste y sudoeste) queden les provincies de Chaco, Santa Fe y Buenos Aires, ente qu'a la izquierda, atópense les de Misiones, provincia de Corrientes Corrientes y Entre Ríos.

La cuenca del Paraná componer de dos subcuencas: les cuenques de los ríos Paraná (1 414 132 km²) y Paraguay (1 168 540 km²), la qu'entiende tamién les cuenques de los sos tributarios andinos, como'l ríu Bermeyu y el ríu Pilcomayo. Namái'l Paraná, de la mesma, toma dos zones con distintes característiques hidrográfiques, económiques y socioculturales: l'Altu Paraná y el Paraná Mediu ya Inferior.[4]

El ríu Paraná tien una llongura de 2570 km; y, si sumir los 1370 km del ríu Paranaíba, el llargor total xube a 3940 km, allugándose según el 14.° unu de los ríos más estensos del mundu. El llargor combináu de los ríos Paraná y Grande ye de 3870 km y el llargor dende la nacencia del ríu Paraguay hasta la desaguada del Paraná nel Ríu de la Plata ye de 3645 km. Dende la so nacencia hasta la desaguada pueden estremase tres tramos:

Cursu cimeru o Alto Paraná[editar | editar la fonte]

Vista del ríu dende la ciudá de Rosario al sur.
Vista del ríu dende tomar vieya (Paraná). No fondero apréciense los edificios de la Ciudá de Santa Fe (Arxentina).
El ríu Paraná vistu dende les fuécares de Lavalle (Corrientes).
El ríu Paraná vistu dende Paraná (Arxentina).
Sableres del ríu Paraná, en Ramallo.
Atapecer sobre'l ríu Paraná, en Candelaria (Misiones). Por esti sitiu, onde s'estrecha'l ríu, crució'l Xeneral Manuel Belgrano nel so Espedición Llibertadora al Paraguay

Entiende los primeres 1550 km del ríu, dende la so nacencia hasta la confluencia col ríu Paraguay. Nesti trayectu traviesa'l macizu de Brasilia, polo que ye un ríu de pandu, qu'escurre sobre un llechu predresu, ente fuécares que se van alloñando progresivamente ente sigo. En dómines pasaes presentaba gran cantidá de saltos d'agua y rabiones que fueron aprovechaos pa construyir banzaos y represas, como les d'Itaipú y Yacyretá, lo que fixo sumir el valle d'hinchente so les agües.

El tramu brasileñu ye'l más modificáu pola acción humana: la vexetación subtropical circundante foi dafechu reemplazada per campos dedicaos a la agricultura y la cría de ganáu y les sos planicies d'hinchente fueron somorguiaes so los banzaos, lo qu'alterió totalmente los réximes fluviales del ríu.

Tres la represa de Yacyretá el ríu presenta una clara dirección escontra l'oeste, enanchándose progresivamente y ramificándose en delles canales que formen gran cantidá d'islles fluviales hasta xunise frente a Pasu de la Patria col ríu Paraguay.

Los sos principales afluentes son: pela marxe derecha, Verde, Pardo, Ivinhema y Monday. Pela marxe esquierda, Tieté, Paranapanema, Ivaí, Piquirí y Iguazú.

Cursu mediu[editar | editar la fonte]

Entiende unos 722 km dende la confluencia col ríu Paraguay pel norte hasta la ciudá de Diamante nel sur, onde empieza'l predelta. Al xunise col Paraguay, el cursu del ríu vira sópito escontra'l sur, a lo llargo d'una falla xeolóxica ocupada pol anchu valle d'hinchente, convirtiéndose nun ríu d'enllanada con gran cantidá de meandros, islles fluviales y bancos de sable.

El ríu agora ye de cursu lentu, sobre un llechu llimoso y les sos agües tresporten gran cantidá de sedimentos provenientes de les estribaciones andines fuertemente erosionadas pelos ríos Bermeyu, Pilcomayo y los sos tributarios.

El valle d'hinchente ta llindáu por fuécares na marxe esquierda, ente que na marxe derecha, les sos mariñes son baxes y anegadizas con numberosos riachos y llagunes que s'anubren en dómina de crecientes. A partir de la ciudá de Santa Fe, la marxe barrancosa ye la derecha y la baxa y anegadiza, la esquierda, en territoriu de la provincia de Entre Ríos.

Principales afluentes: pela marxe esquierda, Santa Lucía, Corriente y Guayquiraró. Pela marxe derecha, Paraguay, Negru y Saláu.

Cursu inferior[editar | editar la fonte]

El Cursu Inferior estender dende la ciudá de Diamante hasta la confluencia col ríu Uruguái. Nesti tramu la fuécara internar na provincia d'Entre Ríos constituyendo la fuécara muerta» qu'enmarca'l norte del Delta. El ríu enanchó'l so perfil tresversal, siguiendo una dirección esti - sudeste, y ábrese pasu ente les fuécares muertes, llamaes asina porque l'agua solo llega a elles nes grandes crecientes y les fuécares actives de la Pampa ondulada, cortaes por una serie de pequenos cursos d'agües que s'anicien a pocos km de la so desaguada.

De la vera entrerriana lléguen-y los ríos Victoria y Nogoyá, que xunen les sos agües nun llaberintu d'islles formando una ribera baxa y anegadiza. Frente a les islles Lechiguanas, que son les de mayor estensión, desagua'l ríu Gualeguay. Col material que tresporta va dando forma a numberoses islles que se presenten nesti tramu, dixebraes pelos brazos del mesmu ríu. Tamién sobre la marxe esquierda recibe numberosos afluentes, ente ellos el regueru de Les Conches, l'Ancón, y formando el delta los brazos fluviales: Paraná Pavón, Paraná Ibicuy, Paraná Miní, Paraná Bravo, Paraná Guazú, sofitu de la llende interprovincial y Paraná de Les Palmes en territoriu bonaerense.

Réxime fluvial[editar | editar la fonte]

Les variaciones de caudal del ríu dependen de les precipitaciones. El Paraná traviesa zones con distintos tipos y variedaes climátiques. El cursu cimeru presenta una creciente añal mientres el branu, ente que los cursos mediu ya inferior ven modificáu'l so réxime por apurrir del ríu Paraguay, lo que provoca una segunda creciente mientres l'iviernu. El máximu caudal del ríu rexistrar escontra fines del branu (febrerumarzu) y el estiaje a fines del iviernu (agostusetiembre).[5]

Caudal mediu:

  • 11 500 m³/s en Apipé, *

15 240 m³/s en Corrientes,[6].

Al desaguar nel Ríu de la Plata (considerando tolos brazos del so delta), el so caudal da una media de 17 000 m³/s, comparable a la de ríos como'l Misisipi (18 000 m³/s) y el Ganges (16 000 m³/s).

Les mayores crecíes, rexistraes, del ríu Paraná fueron:

Añu Llectura d'escala en m Caudal (m3/s)
1982/1983 8,98 60 000
1858 8,93 51 000 – 54 000
1878 8,65 47 000 – 50 000
1905 8,56 47 000 – 49 000
1966 7,93 41 000 – 42 000
1977 7,13 34 000
1991/1992 6,78 54 000
1997/1998 5,89 42 000
Fonte: Entidá Binacional Yacyretá (EBY)

Amás de los rexistros oficiales esisten observaciones históriques asocedíes en sieglos pasaos, onde aquelles de 1612 y 1748 paecen ser les más grandes, anque son non abondo conocíes como pa reconstruyir los valores d'altores y caudales.

Usos y aprovechamientu económicu[editar | editar la fonte]

El Paraná y la cuenca de la Plata ocupen l'área más poblada ya industrializada de Suramérica, y el ríu venceya, de la mesma, los dos mayores árees económiques del subcontinente: el Estáu de São Paulo, nel norte y l'exa fluvial industrial Santa Fe-La Plata nel sur, lo que da al ríu una gran importancia estratéxica tantu a nivel políticu como económicu y convertir na principal vía d'integración del Mercosur.

Históricamente foi fonte de conflictos ente españoles y portugueses, que s'apostaron el control de la so cuenca y el so accesu dende'l Ríu de la Plata en dómines de la colonia. Nel sieglu XIX foi escenariu d'otres disputes polos intereses comerciales de potencies europees como Francia y el Reinu Xuníu y de les aspiraciones territoriales de Brasil, qu'ocupó la cuenca cimera de los ríos Paraguay y Paraná.

La so cuenca ye de la mesma una de les principales reserves d'agua duce del mundu, al tar venceyada col Acuíferu Guaraní.

Aprovechamientu pesqueru[editar | editar la fonte]

El Paraná y los sos afluentes apurren una fonte d'ingresos y de sustentu diariu pa pescadores artesanales, que viven a lo llargo de les sos veres;[7]Plantía:,[8]Plantía:,[9] delles especies de peces (como'l surubí y el sépalo) son comercialmente importantes y esplótense pal consumu internu pesáu o para esportación.[10] Y, el delta del ríu Paraná allúgase como unu de los meyores destinos d'observación d'aves del mundu.

Xeneración d'enerxía[editar | editar la fonte]

Los saltos d'agua y rabiones del altu Paraná fueron aprovechaos pa la xeneración d'enerxía eléctrica y l'almacenamientu d'agua pa consumu y riego, al traviés de la construcción de centrales hidroeléctriques.

Alto Paraná[editar | editar la fonte]

Nel so tramu esclusivu del altu Paraná, Brasil construyó les centrales hidroeléctriques d'Ilha Solteira —na nacencia del Paraná—, la de Jupiá —a 21 km de la confluencia col ríu Tiete—, y la de Porto Primavera —antes de la confluencia col ríu Paranapanema—.

Dos represas que comparte'l Paraguay nel ríu Paraná apróven-y el 85 % del so consumu d'eletricidá, que, al ser baxu, xenéren-y enormes escedentes, los que son vendíos a países vecinos, convirtiéndolo nel mayor esportador d'eletricidá del mundu. Una d'estes hidroeléctriques ye la represa de Yacyretá, que la comparte con Arxentina y asítiase nel km 1455; la otra ye la represa de Itaipú (la segunda más grande del mundu), que la comparte con Brasil y asítiase nel km 1950. Coles mesmes, la parte brasileña d'esta postrera cubre'l 25 % de la demanda eléctrica d'esi país.

Ta planiada la construcción, ente Brasil y Paraguay, de la represa de Ilha Grande (km 2120) ente Itaipú y Porto Primavera. Ente Arxentina y Paraguay esiste la intención de construyir dos más, la represa de Corpus (km 1597) —qu'anubriría'l valle del Paraná ente Yacyretá y Itaipú—, y la represa de Itatí-Itacorá, nel tramu inferior del Altu Paraná, que va actuar como reguladora de los escedentes de les represas allugaes agües enriba.

Paraná Mediu[editar | editar la fonte]

Nel cursu del Paraná Mediu y namái na Arxentina, taben proxectaes les represas d'enllanada de «Chapetón» (km 635) y «Patí» o «Machuca Cué» (km 915), anque la so realización ye pocu probable debíu al enorme impactu ecolóxicu que causaríen.

Saléu[editar | editar la fonte]

Barcu saleando cerca del Ponte La nuesa Señora del Rosario.

El saléu del ríu Paraná a lo llargo de too el so percorríu vese torgada pola presencia de la represa de Itaipú, qu'estrema'l ríu en dos sectores con saléu fluvial.

El primeru ta estructurado a lo llargo de 3442 km pola Hidrovía Paraná-Paraguay, dende'l Ríu de la Plata hasta Puerto Cáceres, nel estáu de Mato Grosso. Constitúi una importante vía fluvial qu'apurre una salida al océanu a ciudaes interiores d'Arxentina y Paraguay. El dragáu, caltenimientu y cobru de peaxe de la canal ta concesionado a la empresa Hidrovía SA. La tarifa básica del peaxe ye de 1136 dólares estauxunidenses por tonelada de rexistru netu.

L'accesu de barcos oceánicos al Paraná depende del estáu de dragáu de les principales canales d'accesu nel Ríu de la Plata: el Canal Emilio Mitre (fondura mínima: 10,8 metros) y el Canal Punta Indiu (fondura mínima: 10,8 metros), según el de los brazos Paraná de les Palmes y Paraná Guazú, con fondures de 8,7 y 9,1 metros respectivamente. La fondura de la hidrovía ye de 10,5 metros hasta Rosario (km 416) y de 7,5 metros hasta Santa Fe (km 580). Dende Santa Fe hasta la confluencia col río Paraguay (km 1240), la fondura mínima de la canal ye de 3,60 m, lo que dexa'l saléu d'embarcaciones oceániques d'hasta 1500 tonelaes. Dende esti puntu y hasta Ituzaingó (km 1455), el saléu de convóis de barcaces importantes ye posible, cuidao que la fondura algama 1,80 m.

La construcción de la represa de Yaciretá y una esclusa sobre ésta dexaron el saléu dende Ituzaingo hasta Posaes (km 1583), al quedar los rabiones de Apipé y Carayá so les agües del banzáu. El saléu cunta con 2,40 metros de fondura hasta Ciudá del Este (km 1932), onde se ve atayada pola represa de Itaipú.

Mapa de la Hidrovía Paraná-Tietê coles esclusas que dexen el saléu.

El saléu, torgada pola presa, sigue más al norte, sobre la rede brasileña de la Hidrovía Paraná-Tietê. Dempués de la presa, la ruta sigue hasta la confluencia de ríos Paranaíba y Grande (km 2570) y más allá, pol Paranaíba, al traviés del Canal Pereira Barreto hasta'l puertu de São Simão (Goiás) antes de la represa del mesmu nome, y pol Tieté hasta Anhumas cerca de São Paulo, el saléu ye posible cada añu pa embarcaciones d'hasta 3 m de caláu, yá que en toles represas hai esclusas de saléu.

Ta proxectada la construcción d'una esclusa que salve'l desnivel de 120 m de la represa de Itaipu, venceyando los dos hidrovías, lo que va facer# posible el saléu fluvial ente Buenos Aires y São Paulo nel futuru.

Pontes y túneles[editar | editar la fonte]

Les interconexiones viales y ferroviaries que crucien el Paraná a lo llargo del so cursu, dende la so nacencia hasta la so desaguada, son:[11]

Complexu Ferrovial Zárate - Brazu Llargu sobre'l ríu Paraná de les Palmes.

Esisten proyectos pa construyir una segunda ponte ente Resistencia y Corrientes, otru ente Reconquista y Goya y unu nuevu ente Santa Fe y Paraná.

Principales ciudaes[editar | editar la fonte]

Na cuenca del Paraná-Paraguay viven cerca de 75 millones de persones (90 millones na Cuenca de la Plata). Toma la zona más urbanizada de Suramérica y la so población crez a razón d'aprosimao un millón d'habitantes per añu. Nella atopen delles de les ciudaes más poblaes del subcontinente, como São Paulo, Buenos Aires, Curitiba, Campinas y Rosario.

Sobre les riberes del Paraná o en cercaníes del so valle d'hinchente destáquense les siguientes ciudaes:

19°13′21″S 46°10′28″O / -19.22250, -46.17444[13]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. "Parana River". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Mie. 26 de mayu de 2012<http://www.britannica.com/EBchecked/topic/443063/Parana-River>.
  2. "Rio de la Plata". Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica Online. Encyclopædia Britannica Inc., 2012. Mie. 26 de mayu de 2012 <http://www.britannica.com/EBchecked/topic/463804/Rio-de-la Plata>
  3. Gianello, Leoncio (1951). Historia d'Entre Ríos (1520-1910). Biblioteca Entrerriana "Xeneral Perón". Tomu III. Paraná: Ministeriu d'Educación. Pág. 22.
  4. Pablo J.D. Mauas & Andrea P. Buccino. (marzu de 2010). «Long-term solar activity influences on South American rivers"» (en en). Journal of Atmospheric and Solar-Terrestrial Physics on Space Climate. http://arxiv.org/pdf/1003.0414.pdf. Consultáu el 20 de setiembre de 2014. 
  5. Colbert Y. Cushing, Kenneth W. Cummins, G. Wayne Minshall (2006). «River and Stream Ecosystems of the World: With a New Introduction» (en-us). University of California Press páxs. 257–280.
  6. GRDC - El Paraná en Corrientes
  7. Fauna del Paraná Plantía:Ye
  8. Description du piraña Pygocentrus nattereri En francés
  9. Pexes migratorios de la cuenca del Altu Paraná en Brasil (n'inglés)
  10. Iriondo, Martín H., Juan César Paggi, María Julieta Parma, eds. The Middle Paraná River: limnology of a subtropical wetland. Chapter "Birds." Springer Science & Business Media, 2007.
  11. Entidá Binacional Yacyretá (EBY)
  12. Plantía:Ye Estudiu de víes navegables y equipos na cuenca del Paraná y los sos afluentes
  13. «Monitoramento da Qualidade das Águas Superficiais da Bacia do Río Paranaíba: Relatório Annual 2007» (pt) (PDF in ZIP). Governo do Estado de Mines Gerais, Institutu Mineiro de Gestão das Águas (2008). Consultáu'l 27 de payares de 2017.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Río Paraná