Ríu Coloráu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Ríu Coloráu
Ríu Coloriáu
Llocalización alministrativa
División Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of the United States.svg Estaos Xuníos d'América
Flag of Mexico.svg Méxicu
Flag of Mexico.svg Méxicu
Xeografía
Mapamapes
Colorado watershed.png
Coloradorivermapnew1.jpg
Vista del Gran Cañón del Coloráu.
El ríu Coloráu.

El ríu Coloráu ye un ríu del suroeste de los Estaos Xuníos y noroeste de Méxicu que flúi en direición suroeste y sur polos estaos de Coloráu, Utah, Arizona, Nevada, California, n'Estaos Xuníos, y por Baxa California y Sonora, en Méxicu, desaguando nel golfu de California o mar de Cortés (océanu Pacíficu). Con 2333 km de llargor ye'l quintu ríu más llargu d'América del Norte —por detrás del Misuri, Misisipi, Bravo y Arkansas.

Naz en La Poudre Pass, un pequeñu pueblu asitiáu a 3100 m d'altitú nes Montes Predresos, al norte del estáu de Coloráu. Flúi un curtiu tramu escontra'l sur desaguando nel Gran Llagu (Coloráu), d'ende flúi en direición suroeste unos 300 km hasta llegar a Grand Junction onde xira al noroeste y pocos kilómetros dempués xira nuevamente escontra'l suroeste, entra en Utah, pasa por Moab, recibe pola derecha al ríu Green y desagua nel llagu Powell. Al salir d'esti llagu, yá en Arizona, pasa por Page en direición sur, y xira escontra'l noroeste-oeste formando la gran maravía del Gran Cañón. Dempués desagua nel llagu Mexái, pocos kilómetros al este de Les Vegues, formando frontera ente Nevada y Arizona y al salir d'esti llagu, en direición sur, sigui formando frontera ente estos dos estaos, llega al llagu Mohave, pasa por Bullhead City, empieza a formar frontera ente California y Arizona, llega al Llagu Havasu y Lake Havasu City, sigue escontra'l sur unos 250 km y llega a Méxicu onde forma frontera ente Baxa California y Sonora y desagua nel golfu de California o mar de Cortés (océanu Pacíficu).

Hasta 1921 el nome de ríu Coloráu aplicábase-y al cursu d'agua a partir de la unión de los ríos Grand River y el ríu Verde nel estáu de Utah. Esi mesmu añu, a pidimientu del estáu de Coloráu, pasó a llamase ríu Coloriáu a tol cursu d'agua qu'empecipia nes Montes Predresos.

Anguaño'l delta del ríu Coloráu ta dientro de la área ecolóxica protexía pol gobiernu mexicanu del Altu golfu de California y delta del ríu Coloráu.

El cañon del Coloráu[editar | editar la fonte]

Nel so cursu formó una de les grandes maravíes de la naturaleza al esculpir al so pasu una serie de cañones nel estáu d'Arizona, conocíos como Gran Cañón del Coloráu. El Coloráu entra nel estáu d'Arizona procedente de Utah. Escurre mientres aprosimao 350 km pela zona del Cañón y forma la frontera natural ente Nevada y Arizona, Arizona y California, y los estaos mexicanos de Sonora y Baxa California. Los sos afluentes más importantes en Arizona son los ríos Gila, el Little Coloráu y el Bill Williams. Arizona cunta apenes con llagos naturales, pero delles preses crearon llagos artificiales ente los que destaquen los llagos Powell, Mexái, Mojave, Havasu, San Carlos, Theodore Roosevelt y Apache.

El ríu Coloriáu ye'l principal provisor d'agua de les zones grebes de la cuenca que percuerre; en dellos casos representa la única fonte d'agua disponible. Delles preses fueron construyíes nel pasáu sieglu col fin d'aprovechar los recursos que l'agua representa, como sosten de la vida humana, animal y agrícola, y como fonte d'enerxía hidroeléctrica.

N'Estaos Xuníos construyeron les preses Glen Canyon, Hoover, Parker y Davis. Del llau mexicanu construyó la presa Morelos, cerca de la frontera con California y Arizona. Por un tratáu internacional ente dambos países, Méxicu tien derechu a recibir cierta cantidá de l'agua del ríu. Va munchos años que'l ríu Coloriáu nun descarga los sos caudales nel golfu de California, fechu qu'afectó l'ecosistema del delta (desaguada) del Coloráu. Ye impresionante pensar que'l pasu del ríu esculpió'l Cañón del Coloráu a lo llargo de la hestoria y que na actualidá la sobresplotación de los sos recursos hídricos torga qu'en ciertes dómines del añu llegue agua a la so desaguada nel Altu golfu de California y delta del ríu Coloráu.

Historia[editar | editar la fonte]

El descubrimientu[editar | editar la fonte]

El primer européu qu'esquizó tol golfu de California y afayó la desaguada del ríu Coloráu foi'l navegante Francisco de Ulloa, que percorrió dambes mariñes del golfu en 1539.

Hernán Cortés, que yá patrocinara trés viaxes d'esploración de la mar del Sur (océanu Pacíficu), que terminaren en fracasu, decidió unviar un cuartu viaxe d'esploración a la mar del Sur al mandu de Francisco de Ulloa en 1539. Partió la espedición del puertu de Acapulco el día 8 de xunetu del añu citáu, a bordu de los buques Santu Tomás, Santa Águeda y Trinidá. Al altor de les islles Maríes viéronse obligaos a abandonar el navío Santu Tomás, polo cual siguieron el viaxe d'esploración nos dos buques restantes.

Ingresaron al golfu de California, nel viaxe d'ida o agües enriba, llegaron al estremu norte del golfu'l 28 de setiembre, sitiu que se conoz na actualidá como desaguada del ríu Coloráu. Ellos llamaron a la boca del río Rancón de San Andrés. Una curtia acta foi llevantada, que'l so testu trescribir:

Yo Pedro de Palenzia, escribán públicu desta armada, doi fe y verdaderu testimoniu a tolos señores que lu presente vieren, a quien Dios el nuesu señor guarde de mal, como en venti y ocho díes del mes de setiembre de quinientos y trenta y nueve años, el bien magnfifíco señor Francisco de Ulloa, teniente de gobernador y capitán desta armada pol iustrísimo señor Marqués del Valle de Guajaca, tomó posesión nel rancón de San Andrés y mar bermeya, que ye na mariña desta Nueva España hazia el Norte, que ta n'altor de trenta y tres grado y mediu, pol dichu Sr. Marqués del Valle en nome del Emperador el nuesu rei de Castiella, actual y realmente, poniendo mano a la espada, diziendo que si abía dalguna persona que lo contradixera, qu'él taba empresto para defender, cortando con ella árboles, arrincando yerbas, ximelgando piedres d'una parte a otra, y sacando agua de la mar; tou en señal de posesión.

Testigos que fueron presentes a lo que dichu ye los reverendos padres del señor San Francisco, el padre Frai Raymundo, el padre fray Antonio de Mena, Francisco de Terraces, veedor Diego de Haro, Gabriel Márquez. Fecho día mes y añu susodichu. Y yo Pedro de Palenzia, escribán públicu desta armada, escribílu según delantre mi pasó; per ende fize equí esti signu mio, que ye tal, en testimoniu de verdá.- Pedro de Palencia, escribán públicu. Frater Ramundus Alilius, Frater Antonius de Mena, -Gabriel Márquez. -Diego de Haro. -Francisco de Terraces.

Dempués de desembarcar y tomáu posesión de les tierres del estremu Norte del mar Bermeya (golfu de California), nome que-y dieron pola coloración acoloratada de les agües que se tiñíen coles agües procedentes del ríu Coloráu, empecipiaron el viaxe de regresu y pasaron pol pobláu de la Santa Cruz, conocíu anguaño como La Paz (Baxa California Sur), doblaron el cabo San Lucas ya ingresaron nel océanu Pacíficu. Pola actual badea Madalena pasó'l día 5 d'avientu ensin ingresar por tar mancáu Francisco de Ulloa por causa de una escaramuza que sostuvo colos nativos.

Con fecha de 5 d'abril de 1540 dirixó a Cortés dende la isla de Cedros una relación de los sucesos de la esploración n'unu de los dos barcos. Nel otru siguió cola esploración. Nunca más se supo de Francisco de Ulloa y de los sos compañeros de saléu.

El reinu de Cíbola o los siete ciudaes d'oru[editar | editar la fonte]

Frai Marcos de Niza viaxó al norte de Méxicu en 1539, unviáu pol virréi Antonio de Mendoza y Pacheco en viaxe d'esploración y tornó cola noticia de que más al norte esistíen siete ciudaes d'oru que pertenecíen al reinu de Cíbola. Al sabelo Antonio de Mendoza, en 1540 unvió per tierra una espedición más ambiciosa al mandu de Francisco Vázquez de Coronáu pa esquizar esos territorios, formar 30 españoles, cientos d'indios nativos amás de ganáu vacuno.

En sofitu de dicha espedición terrestre unvió per mar dos barcos al mandu de Fernando de Alarcón quien llevaba de pilotu a Domingo del Castillo, la espedición zarpó del puertu d'Acapulco el 9 de mayu de 1540, saleó pol golfu de California y el día 26 d'agostu ingresó nel ríu Coloriáu pela boca del mesmu y nomólu ríu de La nuesa Señora del Bon Guía. Al nun tener noticies de la espedición terrestre fondió les sos navíos y en botes saleó ríu arriba hasta atopar la confluencia del ríu Gila col ríu Coloráu. Al internase tierra adientro dexó unes cartes soterraes nun sitiu que marcó con cruces, que fueron darréu atopaes pol sarxentu Melchor Díaz a quien Vázquez de Coronáu dexara en Ures, Sonora en compañía de 80 soldaos. A finales de 1540 Melchor Díaz partió con 25 soldaos en busca de Alarcón, nun lo atopó, pero si atopó les cartes que-y había dexáu.

Fernando de Alarcón saleó pol entós caudalosu ríu Coloráu más de 80 lleguas ríu arriba, polo que dellos historiadores considéren-y el primer européu en poner pie nel estáu de California, yá que al remontar a esa llatitú tuvo de triar suelu californianu.

Ye necesariu dicir que Francisco de Ulloa yá afayara la desaguada del ríu Coloriáu en septiembre de 1539, y llamó Rancón de San Andrés al delta de ríu, ensin salear agües enriba como lo fixo Alarcón nel so viaxe exploratorio.

La espedición per tierra[editar | editar la fonte]

Francisco Vázquez de Coronáu al abelugu de una población indíxena que llamó Quivira, al igual que la mítica ciudá buscada polos aventureros españoles dende diba munchos años, comisionó a García López de Cárdenes xuntu con un puñáu d'homes p'atopar un ríu del cual los indios hopi faláren-yos, pa lo cual concediéronse-yos 80 díes por que fueren y tornaren. Nel so viaxe foi acompañáu por Pedro de Sotomayor como cronista del viaxe y a quien-y debemos la bitácora del viaxe.

Dempués de 20 díes de viaxe exploratorio atoparon el Gran Cañón del Coloráu, sicasí nun pudieron baxar hasta'l ríu p'abastecese d'agua pa beber y dempués de dellos intentos pa baxar empezaron a tener problemes d'agua, polo cual decidieron tornar.

Díes dempués sería Fernando de Alarcón (quien participaba nel viaxe d'exploración pero per vía marítima) el primer européu en tocar y salear les agües del ríu Coloráu, pero a cientos de kilómetros del Gran Cañón. Ye necesariu resaltar que quien afayó'l ríu Coloráu foi Francisco de Ulloa el 28 de setiembre de 1539 quien tomó posesión de la desaguada del ríu (nomar Rancón de San Andrés), en beneficiu de la corona española, ensin salear agües enriba como lo fixo Fernando de Alarcón.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Afluentes del Coloráu[editar | editar la fonte]

Los principales afluentes del ríu Coloriáu son, agües embaxo, los siguientes

El ríu Coloráu y los sos afluentes (y secundarios de más de 200 km)
 
Tramu Ramal Nome afluente Desaguada Llargor (km) Cuenca (km²) Caudal (m³/s) Estáu pol que flúi
Coloráu I - Ríu Fraser Coloriáu 52,3 Coloriáu
- D Regueru Muddy Coloriáu 97,4 Coloriáu
I - Ríu Azul Coloriáu 105 Coloriáu
I - Ríu Eagle Coloriáu 113 Coloriáu
I - Ríu Roaring Fork Coloriáu 113 Coloriáu
I - Regueru Plateau Coloriáu 80 Coloriáu
I - Ríu Gunnison-Taylor[1] Coloriáu 341,6 20 533 72,8 Coloráu
- - - Ríu Uncompahgre Gunison 121 Coloriáu
Utah I - Río Dolores Coloriáu 402 Coloráu y Utah
- - - Río San Miguel Dolores 145 Coloriáu
I - Ríu Verde Coloriáu 1175 124 578 175 Coloráu, Utah y Wyoming
- - - Río San Miguel Green 140 Utah
- - - Ríu Price Green 220 Utah
- - - Ríu White Green 314 13 261 20 Coloráu y Utah
- - - Ríu Duchesne Green 129 Utah
- - - Ríu Yampa Green 402 Coloráu
- - - Ríu Little Snake Yampa 241 Coloráu y Wyoming
- - - Ríu Blacks Fork Green 282
- - - Ríu Big Sandy Green 227 Wyoming
- D Ríu Dirty Devil Coloriáu 129 1 945 Utah
- - - Ríu Frémont Dirty Devil 153 Utah
- - - Regueru Muddy Dirty Devil 160 Utah
- D Ríu Escalante Coloriáu 145 Utah
I - Río San Juan Coloriáu 644 Coloráu, Nuevu Méxicu y Utah
- - - Ríu Navajo San Juan 87 Coloráu y Nuevu Méxicu
- - - Ríu Coneyos San Juan 148,9 2297 5 -

valign=top bgcolor=#FAF0Y6

- - - Ríu de les Ánimes San Juan 203 Coloráu y Nuevu Méxicu
Arizona I - Río Paria Coloriáu 121 Coloriáu
I - Ríu Little Coloráu Coloriáu 507 Coloráu
- - - Ríu Puercu Little Coloráu 269 6870 2 Arizona
- - - Ríu Zuñi Little Coloráu 145 Arizona y Nuevu Méxicu
- D Regueru Kanab Coloriáu 201 Arizona y Utah
Nevada - Arizona- - D Ríu Virxe Coloriáu 322 31 727 3 Arizona, Nevada y Utah
- - - Ríu Muddy Virgin
- - - Ríu Meadow Valley Wash Virgin
California- Arizona I - Ríu Gila Coloriáu 1014 Arizona y Nuevu Méxicu
- - - Río Agua Frío Gila 193 Arizona
- - - Ríu Saláu-Black Gila 503 Arizona y Sonora (Mex)
- - - Ríu Negru Saláu 183 Arizona
- - - Ríu Verde Salt 314 17 213 19 Arizona
- - - Río Santa Cruz Gila 296 Arizona
- - - Río San Francisco Gila 256 Arizona y Nuevu Méxicu
- - - Río San Pedro Gila 230 Arizona
- - - Ríu Blue Gila 81,8

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. El ríu Gunison formar pola confluencia del ríu East (61,6 km) y el ríu Taylor (77,6 km). El Gunison, como tal, tien 264 km, y el sistema Gunison-Taylor algama los 341,6 km.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]



Río Colorado