Masacre de Les Dos Erres

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

Plantía:Ficha de masacre

La Masacre de Los Dos Erres foi realizada por militares y Kaibiles (‘fuercies d'élite') de les Fuercies Armaes de Guatemala[1] ―mientres el gobiernu del presidente xeneral Efraín Ríos Montt― nun parcelamiento (aldega) del departamentu La Llibertá (Petén), el 6, 7 y 8 d'avientu de 1982. La masacre producir nel marcu de la Guerra civil de Guatemala.

Antecedentes[editar | editar la fonte]

Tres la contrarrevolución de 1954, el gobiernu guatemalianu creó'l Conseyu de Planificación Económica (CNPE) y empezó a utilizar estratexes de llibre mercáu, asesoráu pol Bancu Mundial y l'Alministración de Cooperación Internacional (ICA) del gobiernu de los Estaos Xuníos. [2] El CNPE y la ICA creó la Direición Xeneral d'Asuntos Agrarios (DGAA) la cual encargóse de desmantelar y anular los efeutos del Decretu 900 de Reforma Agraria del gobiernu de Jacobo Árbenz Guzmán.[3] En 1959, aprobóse'l decretu llei 1286 que creó la Empresa Nacional de Fomentu y Desenvolvimientu Económicu del Petén (FYDEP), dependencia de la Presidencia de la República, y que s'encargaría del procesu colonizador del departamentu de Petén; na práutica, el FYDEP tuvo dirixíu por militares y foi una dependencia del Ministeriu de la Defensa;[3] paralelamente, la DGAA encargar de la faxa xeográfica que conlindaba cola llende departamental de Petén y les fronteres de Belice, Hondures y Méxicu, y que col tiempu llamaríase Franxa Tresversal del Norte (FTN).

En 1974, la empresa Basic Resources empezó a esplotar petroleu na área de Rubelsanto en Petén, y pa 1976 la Basic Resources y la petrolera Shenandoah Oil afayaron petroleu nel norte de Huehuetenango, Quiché y na área de La Llibertá [4][5]

El parcelamiento (aldega) Los Dos Erres, en La Llibertá en Petén, foi fundáu en 1978, nel contestu de la distribución gratuita de tierres fiscales per parte del Gobiernu. L'axencia gubernamental FYDEP (Fomentu y Desenvolvimientu Económicu de Petén) autorizó en distintos sitios de llotes de tierra. Nesti sitiu de La Llibertá dio permisu a partir 100 caballeríes[Nota 1] de tierres fiscales a Federico Aquino Ruano y Marcos Reyes, pa partiles en llotes d'una, dos y cinco caballeríes a quien lo solicitaren.

A principios de 1982, dellos miembros de la insurxente FAR (Fuercies Armaes Rebeldes) realizaron actos de presencia na zona. A mediaos d'esi añu, en setiembre producióse una emboscada a les unidaes militares, asesinando a 17 soldaos, confiscándole l'armamentu y equipu militar, facer que s'intensificara la presencia militar.

Ante esta situación, l'exércitu entamó la Patrulla de Autodefensa Civil en Los Dos Erres, pero coles mires de que patrullaren aldegues fora de la so comunidá, como l'aldega Les Cruces - güei conceyu de Les Cruces cercana a la comunidá de Los Dos Erres. Ante la negativa de los habitantes de Los Dos Erres, que solo aportó a defender la so propia comunidá, l'exércitu empezó a espublizar que los habitantes d'esta aldega yeren guerrilleros. Una de les pruebes apurríes yeren les bolses de frijoles cola marca FAR (Federico Aquino Ruano). Igualmente corrióse'l rumor de que l'exércitu bombardearía l'aldega, polo qu'esta foi abandonada temporalmente por delles families.[ensin referencies]

Los fechos[editar | editar la fonte]

Mientres el 5 d'avientu de 1982 l'exércitu asitió retenes ―con soldaos y patrulles civiles― pa torgar que salieren persones de l'aldega.

El 5 d'avientu a les 23:00 llegó a la zona un pelotón especial de kaibiles (fuercies d'élite del exércitu), cola instrucción de rexistrar l'aldega, matar a los sos habitantes y recuperar 19 fusiles que tomara la guerrilla nun enfrentamientu na rexón. Los militares fueron uniformados como guerrilleros, pa faer creer a la población que la responsabilidá de les matances yera de la guerrilla. Caminaron mientres la nueche, percorriendo los 6 km hasta l'aldega.[ensin referencies]

A los trés de la madrugada del 6 d'avientu llegaron a l'aldega siquier 58 militares, qu'empezaron a sacar a los habitantes de les sos cases y dixebrando a homes (zarrándolos na escuela), y a les muyeres y los neños (confinándolos en dos ilesies de la comunidá). En rexistrando l'aldega y entrugar a los homes, nun s'atoparon armes nin propaganda. Los xefes de patrullar informaron a la tropa que ―tres l'almuerzu― dir a "vacunar" a la población.[ensin referencies]

En redol a les 16 de la tarde del 6 d'avientu de 1982, los militares dixebraron a un grupu de neños y empezaron a asesinalos y darréu, refundiándolos a un pozu. Nesti momentu, dellos militares empezaron a violar a les moces que s'atopaben zarraes, munches d'elles menores d'edá. Tres esto, los homes y muyeres fueron sacaos del so confinamientu, se -yos vendaron los güeyos y fueron conducíos al pozu, onde fueron nuevamente entrugaos sobre la pertenencia a la guerrilla y sobre quién yera'l xefe guerrilleru del pobláu. Ante les negatives, los civiles yeren asesinaos y refundiaos al pozu. Mientres la nueche del 6 al 7 d'avientu, les muyeres qu'entá s'atopaben prisioneres fueron nuevamente violaes y torturaes. Provocóse tamién l'albuertu a golpes de delles embarazaes.[ensin referencies]

El 7 d'avientu les muyeres fueron sacaes de la escuela y fusilaes tres la mesma. A los homes emponer hasta'l monte onde fueron executaos. Tres estos los cadabres fueron refundiaos al pozu y el mesmu cubrióse con tierra, anque los militares escucharon berros de mancaos qu'entá siguíen con vida nel pozu. El 8 d'avientu llegó a Los Dos Erres un pequeñu grupu de civiles, a los que se-yos dexó entrar nel pobláu y darréu fueron executaos.[6]

Exhumación de les víctimes[editar | editar la fonte]

En xunetu de 1994, un grupu d'antropólogos arxentinos contrataos por FAMDEGUA (Asociación de Familiares Deteníos y Sumíos de Guatemala) ―ensin nengún sofitu del Estáu de Guatemala― llevaron a cabu exhumaciones en Los Dos Erres. Solo nel pozu del pueblu (escaváu orixinalmente polos pobladores pa sacar agua), l'equipu atopó los güesos de siquier 162 persones. Ente elles 67 yeren neños y neñes menores de 12 años, con una media d'edá de 7 años. (Amnistía Internacional 1995, FAMDEGUA 2007).[7]

Petición ante la Comisión Interamericana de Derechos Humanos[editar | editar la fonte]

En 1996, FAMDEGUA presentó'l casu ante la CIDH (Comisión Interamericana de Derechos Humanos). Nel 2000 llegar a un alcuerdu de solución amistosa:[8]

  • una investigación refecho y serio pa identificar a los autores materiales ya intelectuales;
  • l'aplicación de xusticia;
  • sofitu psicosocial y clínicu pa les víctimes;
  • resarcimiento moral y económicu;
  • la construcción d'un monumentu;
  • ellaborar un documental pa ser tresmitíu en canales de televisión n'hores de mayor audiencia.

En cuanto al sofitu psicosocial, intentóse una collaboración cola escuela de psicoloxía de la Universidá de San Carlos (USAC), sicasí, quedar nel intentu. Nel añu 2000, l'entós presidente Alfonso Portillo asumiría públicamente la responsabilidá del Estáu de dellos abusos, como la masacre de los Dos Erres.[ensin referencies] N'avientu de 2001 el gobiernu pagó 14 millones de quetzales a les families de les víctimes de la masacre.[ensin referencies] El video documental realizóse, anque'l procesu tuvo munches dificultaes y finalmente nun s'espublizó.[8]

Consecuencies llegales[editar | editar la fonte]

Dende 1999, Famdegua (Familiares de Deteníos-Sumíos de Guatemala) identificó a 18 de los kaibiles, 7 de los cualos yá fueron prindaos, 9 tán prófugos y 2 yá finaron.[9]

En febreru de 2005, la Corte de Constitucionalidá» de Guatemala ordenó a un xuez qu'atayara les órdenes d'arrestu contra los 16 kaibiles y que suspendiera'l procesu xudicial. Con esi fallu amás anuláronse les declaraciones de dellos militares que reconocieren la so participación nos fechos ya indicaron la esistencia d'órdenes cimeros» (CEJIL, 7 de febreru de 2005).[7]

En 2008, FAMDEGUA demandó al Estáu de Guatemala ante la Corte Interamericana de Derechos Humanos, con cuenta de esti organismu ordenar al Gobiernu a efeutuar una investigación especial, rigorosa, imparcial y efeutiva de la masacre de Los Dos Erres, y xulgar y sancionar a los responsables (según el diariu Prensa Llibre del 17 de setiembre de 2008).[7]

En 2009, Amnistía Internacional llega a la conclusión que “nengún altu mandu nin autoridá compareció ante la xusticia pol so papel a la d'ordenar, planiar o executar les violaciones de derechos humanos xeneralizaes y sistemátiques que tuvieron llugar en Guatemala. Les poques investigaciones que s'empecipiaron fueron deplorablemente lentes y desaparentes (Amnistía Internacional, 25 de febreru de 2009).[7]

N'agostu de 2011 solo 4 de los 58 militares fueron condergaos pola masacre de Los Dos Erres. El oficiales Daniel Martínez, Reyes Collin y Manuel Pop recibieron un total de 6030 años de prisión, por 201 muertes, mientres el Teniente Coronel(R) de infantería Carlos Antonio Carías anque nun se tuvieron pruebes contundentes de la so participación, foi sentenciáu pol fechu de fungir como Comandante del Destacamentu Militar de Les Cruces y nel alderique indicó nun tener nenguna conocencia del operativu, polo que recibió 6066 años de prisión.[10] [11]

Documental[editar | editar la fonte]

N'abril de 2017 estrenóse'l documental "Finding Oscar" (Buscando a Óscar) sobre la hestoria d'Óscar Alfredo Ramírez, unu de los sobrevivientes de la masacre, producíu por Steven Spielberg y Frank Marshall.[12]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Sentencia de la Corte Interamericana de Derechos Humanos qu'indica que la masacre foi realizada por kaibiles (fuercies d'élite).
  2. Solanu, 2012, p. 3.
  3. 3,0 3,1 Solanu, 2012, p. 4.
  4. Solanu, 2012, p. 4-27.
  5. Vautravers Tosca, 2005, p. 86.
  6. Guatemala: memoria del silenciu
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 «Guatemala, nunca más», páx. 20.
  8. 8,0 8,1 «Boletín especial: El Petén» (páx. 11) artículu nel sitiu web de les Brigaes Internacionales de Paz.
  9. «Sobreviviente recuerda masacre y crueldá de la so adopción», artículu nel diariu Sieglu 21 (de Guatemala) del 23 de xunetu de 2011. Un sobreviviente de la matanza rellata les sos alcordances de la masacre, y la crueldá de la so adopción por unu de los asesinos.
  10. Carta Informativa Selmanal de l'Asociación d'Investigación y Estudios Sociales, páx. 2, agostu de 2011.
  11. El País
  12. en-estaos-xuníos El documental "Atopando a Óscar", estrenar n'Estaos Xuníos. Prensa Llibre. http://www.prensalibre.com/vida/escenario/atopando-a-oscar-documental-producíu-por-steven-spielberg-estrenar en-estaos-xuníos. Consultáu 'l 25 de xunetu de 2017. 

Bibliografía[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Una caballería ye una unidá de midida non estandarizada de superficie qu'utilizaben los conquistadores españoles mientres la dómina colonial n'América y qu'entá ye utilizada en dellos d'estos países. En Guatemala equival a 45 Ha (1267 m²).




Masacre de Las Dos Erres