Saltar al conteníu

Gramática del eslovacu

Esti artículu foi traducíu automáticamente y precisa revisase manualmente
De Wikipedia

Vease tamién l'artículu Idioma eslovacu

Introducción

[editar | editar la fonte]

L'eslovacu ye una llingua flexiva, les pallabres principales (sustantivos, axetivos, pronomes y numberales) tienen seis caso de declinación:

Pa facilitar el so estudiu y comprensión suelse recurrir a les entrugues de sofitu siguientes:

Nominativukto? čo?¿quién? ¿qué?
Xenitivu(bez) koho? čoho?¿de/(ensin) quién? ¿de/(ensin) qué?
Dativukomu? čomu?¿a/para quién?
Acusativukoho? čo? (vidím)¿a quién? ¿qué? (veo)
Vocativukto? čo? (otčy!)¿quién? ¿qué? (!padre!)
Locativuo kom? o čom?¿sobre/de quién? ¿sobre/de qué?
Preseas kým? s čím?¿con quién? ¿con qué?

Otres categoríes gramaticales:

  • Xéneru (rod, n'eslovacu): masculín (mužský), femenín (ženský) y neutru (stredný).
  • Númberu: singular (jednotné číslo), plural (množné číslo)
  • Amás los sustantivos y axetivos pueden ser animaos (životné)o inanimaos (neživotné).

Sustantivos - Podstatné mená

[editar | editar la fonte]

Teniendo en cuenta la forma básica del singular:

  • Los sustantivos masculinos acaben en
    • consonante dura (vease la parte de fonética): dub, strom
    • consonante blanda (vease la parte de fonética): stroj, koberec, bôľ
    • -a: son solu sustantivos animaos como hrdina (héroe), futbalista, vodca (líder)
    • -o: son solu sustantivos animaos como strýko (tíu), dedko (abuelito)
  • Los sustantivos femeninos acaben en
    • -a (tres consonante dura o blanda): matka, ulica, žena
    • consonante blanda:
      • - sť: kosť, večnosť
      • - iareň, - áreň, -áleň: kaviareň, jedáleň, čakáreň
      • otros: noc, posteľ (ye esti casu hai qu'aprendese'l xéneru de la pallabra xunto con ella)
  • Los sustantivos neutros acaben en
    • -o: autu, pero **

-y: more, pole

    • -ie: námestie, vysvedčenie
    • -um: múzeum, gymnázium

Declinación de los sustantivos

[editar | editar la fonte]

Masculinos - animaos

[editar | editar la fonte]
modelu: chlap (home) hrdina (héroe)
númberu:singular pluralsingularplural
Nominativuchlapchlapihrdinahrdinovia
Xenitivuchlapachlapovhrdinuhrdinov
Dativuchlapovichlapomhrdinovihrdinom
Acusativuchlapachlapovhrdinuhrdinov
Locativuchlapovichlapochhrdinovihrdinoch
Instrumentalchlapomchlapmihrdinomhrdinami

Tornar según el paradigma chlap los masculinos animaos, inclusive aquellos que nun acaben en consonante. Asina, tamién los masculinos animaos qu'acaben en -o y un grupu minoritariu de sustantivos qu'acaben en -i, -y, -y, -í, -é, -ě, -ä (xeneralmente d'orixe estranxeru). Según el paradigma hrdina, los masculinos animaos qu'acaben en -a según apellíos eslovacos acabaos en -o (como Krasko).

notes

  • Nominativu plural: hai delles posibilidaes -i (la más frecuente), -ia (sustantivos acabaos en -an y -teľ, pero tamién otros como brat/hermanu->bratia, sused/vecín->susedia ), -ovia (acabaos en -o y otros: otec/padre->otcovia, syn/fíu->synovia).
  • Nominativu plural: nel casu -i, ye frecuente que se palatalice la consonante anterior. Asina žiak/estudiante->žiaci.

(hai otres notes a tener en cuenta, dirán ampliándose)

Masculinos - inanimaos

[editar | editar la fonte]
modelu: dub (carbayu) stroj (máquina)
númberu:singularpluralsingularplural
Nominativudubdubystrojstroje
Xenitivudubadubovstrojastrojov
Dativudubudubomstrojustrojom
Acusativudubdubystrojstroje
Locativudubedubochstrojistrojoch
Instrumentaldubomdubmistrojomstrojmi

Tornar según dub los sustantivos masculinos inanimaos acabaos en consonante dura. Según stroj los masculinos acabaos en consonante blanda.

notes

  • Xenitivu singular: tamién hai formes en -o.
  • Llocativu singular: tamién hai formes en -o (pa sustantivos acabaos en -k, -g, -h, -ch), como en rok/añu->v roku/nel añu.

(hai otres notes a tener en cuenta, la llista dirá ampliándose)

Femeninos

[editar | editar la fonte]
modelu: žena (muyer) ulica (cai) dlaň (palma de la mano) kosť (güesu)
númberu:singularpluralsingularpluralsingularpluralsingularplural
Nominativuženaženyulicaulicedlaňdlanekosťkosti
Xenitivuženyžienuliceulícdlanedlaníkostikostí
Dativoženeženámuliciuliciamdlanidlaniamkostikostiam
Acusativuženuženyulicuulicedlaňdlanekosťkosti
Locativuženeženáchuliciuliciachdlanidlaniachkostikostiach
Instrumentalženouženamiulicouulicamidlaňoudlaňamikosťoukosťami

Tornar según žena los femeninos acabaos en -a tres consonante dura, según ulica los qu'acaben en -a tres consonante blanda o los acabaos en -ia. Según dlaň los sustantivos femeninos acabaos en consonante blanda , sacante los acabaos en -sť y dalgunos otros que lo faen tamién según kosť (por casu noc/nueche).

notes

  • Xenitivu plural: la so formación ye bastante complexa.
    • Lo normal ye que nun haya desinencia de nengún tipu, pero allarga la vocal de la sílaba anterior. Exemplu: lavica (bancu)->lavíc. Pero si yá hai una sílaba llarga, o la pallabra acaba en -ova, esto nun se va producir: záhrada (xardín)->záhrad, budova (edificiu)-> budov. Respectu al allargamientu, los más habituales son: a->á (tres consonante dura), a->ia (tres consonante blanda), y ->ie, i ->í, y amás tamién ye válidu pa semivocales: l->ĺ, r->ŕ. Exemplu: slza (llárima)-> sĺz
    • Si al realizar el procesu anterior, queda a la fin de pallabra un grupu de consonantes impronunciable inxertar una vocal de sofitu, que puede ser: -ie- (si la sílaba ye curtia), -o- (si la sílaba ye llarga), o inclusive -á-, -y-, -ô-. Exemplos: hra (xuegu)->hier, kvapka (gota)->kvapiek, čiapka (gorru)-> čiapok
    • Pa sustantivos femeninos acabaos en consonante blanda (paradigma dlaň y kosť), la desinencia de xenitivu plural ye -í
  • Los sustantivos acabaos en -áreň, -iareň, -áleň tórnense como dlaň, pero en tolos casos cai la vocal -y-. Exemplu: kaviareň (cafetería)-> (Nom.pl.)kaviarne
  • La pallabra dvere (puerta) formalmente ye femenín plural. La so declinación ye la siguiente: dvere, dvier-dverí, dverám, dvere, dverách, dverami-dvermi
modelu: mestu (ciudá) srdce (corazón) vysvedčenie (certificáu) dievča (chica)
númberu:singularpluralsingularpluralsingularpluralsingularplural
Nominativumestumestásrdcesrdciavysvedčenievysvedčeniadievčadievčatá /dievčence
Xenitivumestamiestsrdcasŕdcvysvedčeniavysvedčenídievčaťadievčat /dievčeniec
Dativumestumestámsrdcusrdciamvysvedčeniuvysvedčeniamdievčaťodievčatám /dievčencom
Acusativumestumestásrdcesrdciavysvedčenievysvedčeniadievčadievčatá / dievčence
Locativumestemestáchsrdcisrdciachvysvedčenívysvedčeniachdievčatidievčatách /dievčencoch
Instrumentalmestommestamisrdcomsrdcamivysvedčenímvysvedčeniamidievčaťomdievčatami /dievčencami

Tornar según mestu los neutros acabaos en -o y en -um. Nel casu de sustantivos en -um, esta terminación sume nel restu de la declinación, solo caltiénse en nominativu. Esto ye: múzeum/museo->múzea (xenitivu). Según srdce tórnense los neutros acabaos en -y, y según vysvedčenie los acabaos en -ie. Según dievča los sustantivos neutros acabaos en -a (unos pocos, referir a los mozos, según a críes d'animales).

notes

  • Llocativu singular: forma -o pa sustantivos acabaos en -k, -g, -ch, -h. oko/güeyu->v oku/nel güeyu.
  • Xenitivu Plural: créase igual que na declinación femenina (vease les notes escrites pa xenitivu plural femenín).

(hai otres notes a tener en cuenta, dirán ampliándose)

Axetivos - Prídavné mená

[editar | editar la fonte]

La mayoría de los axetivos tornar según el paradigma pekný.

modelu: pekný (bonitu) masculín singular neutru singular femenín singular plural
Nominativupeknýpeknépeknápekné

pekní (masculín animáu)

Xenitivupeknéhopeknéhopeknejpekných
Dativupeknémupeknémupeknejpekným
Acusativupekný (inanimáu)

pekného (animáu)

peknépeknúpekné

pekných (masculín animáu)

Locativupeknompeknompeknejpekných
Instrumentalpeknýmpeknýmpeknoupeknýel mio

Los axetivos blandos (col radical acabáu nuna consonante blanda) tornar según el paradigma cudzí.

modelu: cudzí (estranxeru, ayenu) masculín singular neutru singular femenín singular plural
Nominativucudzícudziecudziacudzie

cudzí (masculín animáu)

Xenitivucudziehocudziehocudzejcudzích
Dativucudziemucudziemucudzejcudzím
Acusativucudzí (inanimáu)

cudzieho (animáu)

cudziecudziucudzie

cudzích (masculín animáu)

Locativucudzomcudzomcudzejcudzích
Instrumentalcudzímcudzímcudzoucudzími

Pronomes - Zámená

[editar | editar la fonte]

Pronomes personales

[editar | editar la fonte]
personesyotuélellaello (neutru)nós,-asvós, -as, Vd., Vds.elloselles
Njatyononaonomyvyoniony
Gma, mňaťa, tebaho, neho, jeho, -ňho, -ňju, ňoho, neho, jeho, -ňho, -ňnásvásich, nichich, ne
Del mio, mneti, tebemu, nemu, jemu, -ňmujej, nejmu, nemu, jemu, -ňmunámvámim, nimim nim
Ama, mňaťa, tebaho, neho, jeho, -ňho, -ňju, ňoho, neho, jeho, -ňho, -ňnásvásich, nichich, ne
Lmnetebeňomnejňomnásvásnichnich
Imnoutebounímňounímnamivaminíminími

notes

  • nos casos en qu'apaecen delles posibilidaes: la primera ye la variante curtia (usar ensin preposición), la segunda ye la variante llarga (usada generalmentre detrás de preposición o en posición non neutra, por casu al empiezu de la frase). Pa la tercer persona del singular masculín y neutru esisten formes embrivíes que se funden cola preposición. Por casu: pre neho (pa él)-> preňho, preň. La forma jemu ye variante de mu, la forma jeho, de ho.

Numberales - Číslovky

[editar | editar la fonte]
1: jeden (masc.), jedna (fem.), jedno (neutru)11: jedenásť21: dvadsaťjeden/jedna/jedno111 stojedenásť
2: dva (masc.), dve (fem.)12: dvanásť22: dvadsaťdva/dve200: dvesto
3: tri13: trinásť30: tridsať300: tristo
4: štyri14: štrnásť40: štyridsať400: štyristo
5: päť15: pätnásť50: päťdesiat500: päťsto
6: šyeť16: šestnásť60: šyeťdesiat600: šyeťsto
7: sedem17: sedemnásť70: sedemdesiat700: sedemsto
8: osem18: osemnásť80: osemdesiat800: osemsto
9: deväť19: devätnásť90: deväťdesiat900: deväťsto
10: desať20: dvadsať100: sto1000: tisíc

Dende'l 5 (incluyíu) para enriba, tou sustantivu que va tres un numberal tornar en xenitivu plural. Ente'l 2-4, en nominativu plural.

notes

  • esisten formes masculines animaes: jedni, dvaja, traja, štyria, piati...
  • declinación de los numberales:

Verbos - Slovesá

[editar | editar la fonte]

Na conxugación, el verbu eslovacu espresa categoríes de persona, númberu, tiempu, aspeutu, xéneru y manera.

Los verbos eslovacos pueden ser simples o compuestos.

Nos diccionarios apaez la forma del infinitivu, qu'acaba en -ť. En realidá l'infinitivu eslovacu sigue l'esquema: raíz básica del verbu + sufixu de infinivo + ť (el conglomeráu del raigañu más el sufixu ye llamáu tema d'infinitivu, n'eslovacu neurčitková kmeň).

Los verbos imperfeutivos tienen trés tiempos: presente, pasáu y futuru.

Los verbos perfectivos tienen namái dos tiempos: pasáu y futuru. El pasáu formar igual que'l de los imperfeutivos. El futuru formar como'l presente de los imperfeutivos.

Formar cola tema de presente (el raigañu del verbu más un sufixu vocálicu) y la desinencia personal correspondiente. Les desinencies personales son:

Persona !Númberu
Singular
Númberu
Plural
1. -m -me
2. -te
3. - -o,-ú,-ia,-a

Hai trés conxugaciones básiques, según el sufixu de la tema (esto ye, el qu'apaez xuníu al raigañu del verbu).

  • Tipu -á: carauterizar pola presencia del sufixu -á-, -a- o -ia- antes de la desinencia de persona (son verbos acabaos en -ať).
Persona !čakať
(esperar)
čítať
(lleer)
vracať
(devolver,restituyir)
ja
(yo)
čakám čítam vraciam
ty
(tu)
čakáš čítaš vraciaš
on,ona,ono
(él,ella,ello)
čaká číta vracia
my
(nós, nós)
čakáme čítame vraciame
vy
(vós, vós)
čakáte čítate vraciate
oni, ony
(ellos, elles)
čakajú čítajú vracajú
  • Tipu -í: carauterizar pola presencia de -í- o -i- (son verbos con infinitivu en -iť o -ieť).
Persona !robiť
(faer, trabayar)
vrátiť
(devolver, restituyir)
hovoríť
(falar)
ja
(yo)
robím vrátim hovorím
ty
(tu)
robíš vrátiš hovoríš
on,ona,ono
(él,ella,ello)
robí vráti hovorí
my
(nós, nós)
robíme vrátime hovoríme
vy
(vós, vós)
robíte vrátite hovoríte
oni, ony
(ellos, elles)
robia vratia hovoria
  • Tipu -y/-ie: carauterizaos pola presencia de -y-, -ie-. Son verbos con infinitivu acabáu en -iť, -ieť, -ovať, -ať, -nuť o en -consonante+ť.
Persona !tancovať
(baillar)
rozumieť
(entender)
piť
(beber)
písať
(escribir)
ja
(yo)
tancujem rozumiem pijem píšem
ty
(tu)
tancuješ rozumieš piješ píšyš
on,ona,ono
(él,ella,ello)
tancuje rozumie pije píšy
my
(nós, nós)
tancujeme rozumieme pijeme píšeme
vy
(vós, vós)
tancujete rozumiete pijete píšete
oni, ony
(ellos, elles)
tancujú rozumejú pijú píšo
  • Verbos irregulares

Ye una forma compuesta. Formar con ayuda de les formes personales del verbu ser en presente, sacante para la tercer persona, onde nun ye necesariu y cola tema del infinitivu (el raigañu del verbu más el sufixu d'infinitivu) a la que s'añader les desinencies -l, -la, -lo, -li según el xéneru.

Persona !Númberu
Singular
Númberu
Plural
1. som
-l (masculín)

-la (femenín)

-lo (neutru)

sme
-li
2. si
-l (masculín)

-la (femenín)

-lo (neutru)

ste
-li
3. -l (masculín)

-la (femenín)

-lo (neutru)

-li


Exemplos:

Persona !byť
(ser, tar)
čítať
(lleer)
videť
(ver)
piť
(beber)
ja
(yo)
som bol (masculín)
som bola (femenín)
som bolu(neutru)
som čítal (masculín)
som čítala (femenín)
som čítalo (neutru)
som videl (masculín)
som videla (femenín)
som videlo (neutru)
som pil (masculín)
som pila (femenín)
som pilo (neutru)
ty
(tu)
si bol (masculín)
si bola (femenín)
si bolu(neutru)
si čítal (masculín)
si čítala (femenín)
si čítalo (neutru)
si videl (masculín)
si videla (femenín)
si videlo (neutru)
si pil (masculín)
si pila (femenín)
si pilo (neutru)
on
(él)
bol čítal videl pil
ona
(ella)

čítala

videla pila
ono
(ello)

čítalo

videlo pilo
my
(nós, nós)
sme boli sme čítali sme videli sme pili
vy
(vós, vós)
ste boli ste čítali ste videli ste pili
oni, ony
(ellos, elles)
boli čítali videli pili

Formar col verbu auxiliar ser/byť na so forma futura y l'infinitivu del verbu en cuestión.

Persona !Númberu
Singular
Númberu
Plural
1. budem budeme
2. budeš budete
3. bude budú

Exemplos:

Persona !písať
(escribir)
čítať
(lleer)
videť
(ver)
piť
(beber)
ja
(yo)
budem písať budem čítať budem vidieť budem piť
ty
(tu)
budeš písať budeš čítať budeš vidieť budeš piť
on,ona,ono
(él,ella,ello)
bude písať bude čítať bude vidieť bude piť
my
(nós, nós)
budeme písať budeme čítať budeme vidieť budeme piť
vy
(vós, vós)
budete písať budete čítať budete vidieť budete piť
oni, ony
(ellos, elles)
budú písať budú čítať budú vidieť budú piť

D'igual manera que colos sustantivos, estableciéronse ciertos paradigmes o modelos de conxugación pa los verbos.

Alverbios - Príslovky

[editar | editar la fonte]

Preposiciones - Predložky

[editar | editar la fonte]

Conxunciones - Spojky

[editar | editar la fonte]

Partícules - Častice

[editar | editar la fonte]

Interxeiciones - Citoslovce

[editar | editar la fonte]


Referencies

[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos

[editar | editar la fonte]