Saltar al conteníu

Declinación del griegu antiguu

Esti artículu foi traducíu automáticamente y precisa revisase manualmente
De Wikipedia

La declinación del griegu antiguu espresa numberoses rellaciones gramaticales dientro de la oración. El griegu antiguu ye una llingua flexiva na cual el sistema nominal (sustantivos, axetivos, pronomes y determinantes) indica la so función sintáctica per mediu de sufixos:

Nominativu

[editar | editar la fonte]

El casu nominativu utilízase principalmente coles funciones de suxetu y atributu. Sigue una llista detallada:

  • Suxetu: ὁ παῖς παίζει, «el neñu xuega».
  • Predicáu (atributu): Κῦρος βασιλεὺς ἐγένετο, «Ciro foi rei».
  • Esclamativu: Νήπιος, «¡Neciu!».
  • Vocativu: ὁ παῖς ἀκολούθει, «neñu, síguime»; Ζεῦ πάτερ, ᾿Ηέλιός τε, «¡oh, padre Zeus y Heliu!»; ὦ φίλ' Αἴας, φίλος ὦ Μενέλαε, «¡oh, envaloráu Ayante; oh, envaloráu Menelao!».

El casu vocativu utilizar p'apelar a la persona a la que se dirixe la pallabra:

  • Vocativu: ὦ ἄνδρες ᾿Αθηναῖοι, «¡oh, atenienses!».

Acusativu

[editar | editar la fonte]

El casu acusativu utilízase principalmente coles funciones de complementu direutu, predicativu y circunstancial d'espaciu o tiempu. Sigue una llista detallada:

  • Suxetu d'una oración d'infinitivu: λέγει σε ἐλθεῖν, «diz que tu vinisti».
  • Complementu direutu (oxetu esternu): τύπτω τὸν δοῦλον, «cuto al esclavu»
    • Utilizar con sentíos que n'español son intransitivos:
      • beneficiar o perxudicar: ὁ Σωκράτης οὐδένα ἠδίκησεν, «Sócrates nun foi inxustu con naide».
      • fuxir, escapar, escondese: φεύγειν τὸν πατέρα', «fuxir del so padre».
      • tener un sentimientu (medrana, vergüenza): εὐλαβοῦ ψόγο, «cúriate de reprochar».
  • Complementu direutu (oxetu internu):
    • etimolóxicu: μάχην ἐμάχοντο, «lluchaben nuna batalla».
    • de significáu relativu al verbu: πόλεμον ἐστράτευσαν, «tomaron parte nuna guerra».
    • determinación d'un acusativu internu sobrentendíu: γάμους ἑστιᾶν, «entamar una llacuada de bodes»
    • con determinación alverbial: μέγα ψεύδεται, «miente grandemente».
    • efeutu de l'acción verbal: ἕλκος οὐτάσαι, «producir una mancada».
  • Complementu direutu (con dos acusativos): διδάσκω τοὺς παῖδας τὴν γραμματικήν, «enseño a los neños gramática».
  • Complementu direutu (con predicáu): ἔλαβε τοῦτο δῶρον, «recibió eso como regalu».
  • De rellación: κεφαλὴν ἴκελος Διί, «paecíu na cabeza a Zeús».
  • D'estensión:
    • nel espaciu: πλεῖν θάλασσαν, «navegar pel mar».
    • nel tiempu: ἔμεινεν ἡμέρας πέντε, «quedóse cinco díes».
  • Alverbial: τὴν ταχίστην, «pol [camín] más curtiu»; τέλος, «por fin».
  • De direición: ἧλθες ῎Αργος, «vinisti a Argos».
  • Absolutu: προσταχθὲν ἀναχωρῆσαι, «siendo ordenada la retirada».

El casu xenitivu utilízase principalmente cola función de complementu del nome (posesión), anque tamién toma parte de les funciones del antiguu casu ablativu. Sigue una llista detallada:

  • Con sustantivos:
    • de parentescu: Σωκράτης ὁ Σωφρονίσκου, «Sócrates, el fíu de Sofronisco».
    • de propiedá: ἡ οἰκία τοῦ πατρός, «la casa del padre».
    • de materia: τεῖχος λίθου, «paré de piedra».
    • de conteníu: δέπας οἴνου, «una copa de vinu».
    • de preciu: δοῦλος πέντε μνῶν, «un esclavu que val cinco mines».
    • d'autor:Δημοσθένους λόγος, «un discursu de Demóstenes».
    • de causa: γραφὴ κλοπῆς, «acusación de robu».
    • calidable: πολίτου ἀρετή, «virtú ciudadana».
    • de denominación: ᾿Ιλίου πτολίεθρον, «la ciudá de Troya».
  • Partitivu: πότερος τῶν ἀδελφῶν;, «¿cuál de los hermanos?».
  • Suxetivu: ὁ φόβος τῶν πολεμίων, «el mieu que tienen los enemigos».
  • Oxetivu: ὁ φόβος τῶν πολεμίων, «el mieu que se tien a los enemigos».
  • Con axetivos:
    • de pertenencia: νεὼς τοῦ ᾿Απόλλωνος ἱερός, «templu consagráu a Apolo»
    • de participación: μέτοχος τοῦ πόνου, «parte del trabayu».
    • de potencia: ἐγκρατὴς ἑαυτοῦ, «amu d'unu mesmu».
    • de plenitú: πλέος εὐφροσύνης, «llenu d'allegría».
    • de conocencia o memoria: ἔεμπειρος τῶν ὁδῶν, «conocedos de los caminos».
    • de preciu o valor: πλείστου ἄξιος, «de gran valor».
  • Con alverbios: πέραν τοῦ ποταμοῦ, «al otru llau del ríu»; πῶς ἔχεις δόξης;, «¿cómo tienes d'opinión? [¿Qué opines?]».
  • Con verbos:
    • de participación: μετεῖχον τῆς ἑορτῆς, «participaben de la fiesta»; πίνειν τοῦ οἴνου, «beber vinu».
    • de beneficiu: ἀπολαύειν τοῦ βίου, «esfrutar de la vida».
    • d'alcordanza o curiáu: ἐπιλανθάνεσθαι τῶν φίλων, «escaecese de los amigos»; κήδεται ἑαυτοῦ, «curia de sí mesmu».
    • de tactu o entamu: λαμβάνειν τῆς χειρός, «coyer de la mano»; ἄρχεσθαι τῆς παιδείας, «empezar la educación».
    • de deséu o llogru: ἐραν τῶν ἀδυνάτων, «querer lo imposible»; τυγχάνειν τοῦ σκοποῦ, «algamar l'oxetivu».
    • de gobiernu o poder: ἐβασίλευε τῶν Περσῶν, «reinaba sobre los perses».
    • de bayura: εὐπορεῖν χρημάτων, «tener enforma dineru».
    • de xuiciu o acusación: ἀσεβείας κρίνειν, «xulgar de impiedad».
    • de compra o venta: πρίασθαι 'ταλάντου, «mercar por un talentu».
    • de perceición: ἀκούω τῶν λόγων, «oyo les pallabres».
    • compuestos con κατά: καταγελᾶν τίνος, «rise de daquién».
    • compuestos con otra preposición: ὑπεραλγῶ τῆς πατρίδος, «siento pena de la patria».
  • De separación: παύεσθαι μάχης, «cesar na batalla».
  • D'ausencia: πόλις κενὴ ἀνδρῶν, «ciudá carente d'homes».
  • De comparanza: νεώτερος σοῦ, «más mozu que tu».
  • De causa: θαυμάζω σε τῆς σωφροσύνης, «te almiro pola to moderación».
  • Esclamativu: φεῦ τοῦ ἀνδρός, «¡ai del home
  • De tiempu: ἑκάστου ἔτους, «tolos años».
  • D'espaciu: θέουσαι πεδίοιο, «corriendo pola llanura».
  • Axente: πρὸς πάντων ἐπονομαζόμενος, «llamáu per tol mundu».
  • Absolutu: οὐδενὸς κωλύοντος, «ensin que naide lo torgar».

El casu dativu utilízase principalmente cola función de complementu indireutu y de circunstancial qu'indique puntu exactu nel espaciu o'l tiempu. Toma coles mesmes parte de les funciones de los antiguos casos ablativu y llocativu. Sigue una llista detallada:

  • Complementu indireutu: δώσω σοι τὰς πόλεις, «te voi dar les ciudaes».
  • Con verbos:
    • de proximidá: πλησιάζειν αὐτῷ, «averase a él».
    • de roxura, irritación o hostilidá: πολεμεῖν τοῖς ᾿Αθηναίοις, «lluchar contra los atenienses».
    • de compañía o persecución: ἀκολουθεῖν τῷ βασιλεῖ, «siguir al rei».
    • d'ayuda o auxiliu: βοηθεῖν τοῖς φίλοις, «ayudar a los amigos».
    • d'unión, amiestu o rellación: ὁμιλεῖν μοι, «tratar conmigo».
    • con terciopersonales: πρέπει μοι οὐκ εἴκειν, «me convién nun vencer.»
  • Con axetivos:
    • d'igualdá: τὰ αὐτὰ Κύρῳ ὅπλα, «les mesmes armes que Ciro».
    • de benvolencia o hostilidá: ἐναντίος τῇ γνώμῃ, «contrariu a la opinión».
    • de parentescu o comunidá: πράξεις κοιναὶ πᾶσιν, «fechos comunes a toos».
  • Con alverbios: ὁμοίως ἐκείνῳ, «igual qu'aquél».
  • Con compuestos de preposición: ἐπιβουλεύειν τῷ δήμῳ, «conspirar contra'l pueblu».
  • Con sustantivos: ἡ τοῖς φίλοις βοήθεια, «l'ayuda a los amigos».
  • D'interés: πᾶς ἀνὴρ αὑτῷ πονεῖ, «cada home trabaya pa sí».
  • Posesivos: πολλοί μοι φίλοι εἰσίν, «hai munchos amigos pa mi [tengo munchos amigos]».
  • Éticu: βέβηκεν ἡμῖν ὁ ξένος, «se nos foi'l güéspede».
  • Axente: πάνθ' ἡμῖν πεποίηται, «tou ta fechu por nós».
  • De rellación: τέθνηχ' ἡμῖν πάλαι, «pa nós va tiempu que morrió».
  • Presea: ὁρῶμεν τοῖς ὀφθαλμοῖς, «víen colos güeyos».
  • De causa: τελευτᾶν νόσῳ, «morrer por enfermedá».
  • De motivu: ἁμαρτάνομεν ἀγνοίᾳ, «equivocámonos por inorancia».
  • De manera: σιγῇ, «en silenciu».
  • De puntu de vista: ὕστερος τῇ τάξει, «el postreru por posición».
  • De midida: πολλῷ ὕστερον, «enforma dempués».
  • Llocativu (estáticu): Μαραθῶνι, «en Maratón».
  • Llocativu (direición): πεδίῳ ἔπεσε, «cayó a tierra».
  • De tiempu: τῇδε τῇ νυχτί, «esta nueche».

Artículu

[editar | editar la fonte]
Artículu definíu en griegu clásicu

Casu

Singular

Plural Dual
MasculínFemenínNeutru Masculín ! FemenínNeutru Común
Nominativu
ho

τό
to
οἱ
hoi
αἱ
hai
τά
ta
τω
Acusativu τόν
ton
τὴν
tēn
τό
to
τοὺϛ
tous
τάϛ
tās
τά
ta
τῶ
Xenitivu τοῦ
tou
τῆϛ
tēs
τοῦ
tou
τῶν
tōn
τῶν
tōn
τῶν
tōn
τοῖν
toin
Dativu τῷ
τῇ
τῷ
τοῖϛ
tois
ταῖϛ
tais
τοῖϛ
tois
τοῖν
toin

La declinación de los axetivos ye, en realidá, la mesma que la de los sustantivos correspondientes a la forma utilizada en cada unu de los xéneros. Numbérense de siguío les distintes clases d'axetivos con referencia al sustantivu qu'en cada xéneru sirve de modelu.

Axetivos de tres terminaciones

[editar | editar la fonte]
TipuXéneruFormaDeclinación
Imasc.δίκαι-οςcomo βίος (2ª dec.)
fem.δικαί-αcomo λύρα (1ª dec. I)[nota 1]
neutr.δίκαι-ονcomo μέτρον (2ª dec.)
IImasc.δῆλ-οςcomo βίος
fem.δήλ-ηcomo τιμή (1ª dec. III)
neutr.δῆλ-'ονcomo μέτρον

Los axetivos comparativos en -τερος /α /ον y los axetivos verbales en -τέος /α /ον tornen como'l tipu I.

Axetivos irregulares

[editar | editar la fonte]

Son irregulares los axetivos μέγας (grande) y πολύς (enforma), que se tornen de la siguiente manera:

NúmberuCasoMasculínFemenínNeutruNúmberuCasoMasculínFemenínNeutru
SingularN.μέγαςμεγάλημέγαSingularN.πολύςπολλήπολύ
A.μέγανμεγάληνμέγαA.πολύνπολλήνπολύ
G.μεγάλουμεγάληςμεγάλουG.πολλοῦπολλῆςπολλοῦ
D.μεγάλῴμεγάλῃμεγάλῳD.πολλῷπολλῇπολλῷ
PluralN.μεγάλοιμεγάλαιμεγάλαPluralN.πολλοίπολλαίπολλά
A.μεγάλουςμεγάλαςμεγάλαA.πολλούςπολλάςπολλά
G.μεγάλωνμεγάλωνμεγάλωνG.πολλῶνπολλῶνπολλῶν
D.μεγάλοιςμεγάλαιςμεγάλοιςD.πολλοίςπολλαίςπολλοίς

Sustantivos

[editar | editar la fonte]

Primer declinación

[editar | editar la fonte]
Casofem. I tipufem. II tipufem. III tipumasc. IV tipumasc. V tipu
SingularN.λύραγλῶσσατιμήνεανίαςπολίτης
V.λύραγλῶσσατιμήνεανίαπολῖτα
A.λύρανγλῶσσαντιμήννεανίανπολίτην
G.λύραςγλώσσηςτιμῆςνεανίουπολίτου
D.λύργλώσστιμνεανίπολίτ
PluralN.λύραιγλῶσσαιτιμαίνεανίαιπολῖται
V.λύραιγλῶσσαιτιμαίνεανίαιπολῖται
A.λύραςγλώσσαςτιμάςνεανίαςπολίτας
G.λυρῶνγλωσσῶντιμῶννεανιῶνπολιτῶν
D.λύραιςγλώσσαιςτιμαῖςνεανίαιςπολίταις
  • El I tipu entiende aquellos sustantivos femeninos a que la so preciede ρ, ι o ε (ej. λύρα). Estos denominar "alfa pura" porque se caltién en tola declinación.
  • El II tipu entiende toos aquellos sustantivos femeninos precedíos de σ, σσ, ττ, λλ, ξ, ψ, αιν, ειν, οιν (ej. γλῶσσα). Estos denominar "alfa impura", porque camuden el so α por η en xenitivu y dativu (dambos singulares).
  • El III tipu entiende'l restu de sustantivos femeninos (ej. τιμή).
  • El IV tipu entiende los sustantivos masculinos que'l so tema acaba como l'I tipu (ej. νεανίας).
  • El V tipu entiende'l restu de sustantivos masculinos (ej. πολίτης) y, como'l IV tipu, tien nel nominativu y forma el xenitivu en -ου.
  • El plural ye idénticu pa tolos tipos d'esta flexón.
  • Tolos casos lleven l'acentu na mesma sílaba que'l nominativu, sacante'l xenitivu plural, que tien circunflexu na postrera. Nesti estrémase esti casu del xenitivu plural de munchos sustantivos de la segunda declinación (como λόγος, xen. pl. λόγων).
  • El acentu circunflexu de la penúltima sílaba convertir n'agudu nos casos en que la postrera vocal ye llarga. De la mesma, l'agudu de la postrera sílaba ye llarga pasa a ser circunflexu cuando la postrera vocal ye curtia.
  • En Homero y el xónicu atópase nel singular I y IV tipu (σοφίη); nel xenitivu plural les desinencies -άων, -έων; nel dativu plural -ῃσι, -ῃς. Nel V tipu, nominativos en (ἱππότα); nel IV y V, xenitivu singular en -αο, εω, -ω.
  • Emprestar a tracamundiu'l xenitivu singular y acusativu plural del I tipu, que se suelen estremar pol artículu, si apaez; y el xenitivu singular del IV y V, idénticu al de la segunda declinación.
  • Nel V tipu dar n'ocasiones del vocativu (ἀτρείδης).
  • Dellos sustantivos caltienen -α- en tola flexón (ej. μνᾶ -ᾶς, χρόα -ας); otros caltienen la -η- en tol singular (ej. χόρη -ης, δέρη -ης, ἔρση -ης).
  • Τόλμα, ἔρευνα y δίαιτα siguen l'II tipu.
  • Esta declinación corresponder cola primera y quinta del llatín.

Segunda declinación

[editar | editar la fonte]
CasoMasc./fem.Neutru
SingularPluralDualSingularPluralDual
N.βίοςβίοιβίωμέτρονμέτραμέτρω
V.βίεβίοιβίωμέτρονμέτραμέτρω
A.βίονβίουςβίωμέτρονμέτραμέτρω
G.βίουβίωνβίοινμέτρουμέτρωνμέτροιν
D.βίβίοιςβίοινμέτρμέτροιςμέτροιν
  • L'acentu caltiénse invariable en tolos casos sacante nes pallabres preparoxítones, que se converten en paroxítones cuando la postrera sílaba ye llarga (ej. ἄγγελος, ἀγγέλου).
  • En Homero y el xónicu atópase'l dativu plural -οισι.
  • Esta declinación correspuende a la segunda y cuarta del llatín.

Tercer declinación

[editar | editar la fonte]

Xeneralmente apliquen les siguientes terminaciones:

SingularPlural
Nominativu-ς / -tema con allargamientu-ες
Vocativu-igual a la nominativa / -tema pura-ες
Acusativu-α/-ν-ας
Xenitivu-ος-ων
Dativu-σι(ν)

Nominativu sigmático

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín y femenín:

NúmberuCasoOclusivesTemes en -ντTemes en líquidaTemes en nasal
GuturalLlabialDental
SingularN.φύλαξφλέψλαμπάςλυθείςἄλςρίς
V.φύλαξφλέψλαμπάςλυθείςἄλςρίς
A.φύλακαφλέβαλαμπάδαλυθένταἃλαρῖνα
G.φύλακοςφλέβοςλαμπάδοςλυθέντοςἁλόςρινός
D.φύλακιφλεβίλαμπάδιλυθέντιἁλίρινί
PluralN.φύλακεςφλέβεςλαμπάδεςλυθέντεςἃλεςρῖνες
V.φύλακεςφλέβεςλαμπάδεςλυθέντεςἃλεςρῖνες
A.φύλακαςφλέβαςλαμπάδαςλυθένταςἃλαςρῖνας
G.φύλακωνφλέβωνλαμπάδωνλυθέντωνἁλῶνρινῶν
D.φύλαξιφλεψίλαμπάσιλυθεῖσιἁλσίρισί
  • Nes temes n'oclusiva, ésta combínase cola del nominativu y vocativu singular y del dativu plural de la siguiente manera:
    • γ / κ / χ = -ξ
    • β / π / φ = -ψ
    • δ / τ / θ = -ς
Asina pos: φυλακ-ς = φύλαξ; μαστιγ-ς = μάστιξ; βηχ-ς = βήξ; γυπ-ς = γύψ; φλεβ-ς = φλέψ; κατηλιφ-ς = κατῆλιψ; ἐσθητ-ς = ἐσθής; λαμπαδ-ς = λαμπάς; κορυθ-ς = κόρυς.
  • Les temes en -ντ pierden la terminación delantre de nel nominativu y vocativu singular y nel dativu plural, allargando por compensación la vocal precedente: λυθεντ-ς = λυθείς; διδοντ-ς = διδούς; ἱσταντ-ς = ἱστάς; δεικνυντ-ς = δεικνύς.
  • Les temes en nasal perder delantre de : ριν-ς = ρίς. Allarga la vocal por compensación: ἑν-ς = εἷς.
  • En delles temes en dental nun apaez la ς nel vocativu: παῖς, voc. παῖ.
  • Nes temes monosilábiques d'esta declinación acentuar na postrera sílaba el xenitivu y el dativu, y na primera'l restu de casos: φλεβός, xen. φλέβα ac. Sicasí βάς tien el xenitivu βάντος; ὤν, ὄντος; πᾶς el xenitivu plural πάντων; παῖς el xenitivu plural παίδων.
  • La tema en dental ποδ- presenta un nominativu anómalu ποῦς n'áticu. El dativu plural homéricu ye πόδεσσι o ποσσί.
  • Les temes en -κτ, νυκτ- y ἀνακτ- nun amuesen la τ. La tema en -ρτ δαμαρτ- queda amenorgáu a δάμαρ en nominativu.
  • Los neutros nun tomen ς en nominativu singular y adopten la desinencia en nominativu, vocativu y acusativu plural. Asina pos: σῶμα, -ατος en plural σώματα (el nominativu perdió la τ final); λυθέν, -έντος, plural λυθέντα; γάλα, -ακτος (pierde la -κτ final en nominativu); ἓν, -ἑνός (neutru de εἷς, que nun tien plural); πᾶν, παντός (pierde la τ en nominativu). Φῶς, φωτός, πέρας, -ατος; κέρας, -ατος, etc. tórnense como σῶμα.

Nominativu asigmático

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín y femenín:

NúmberuCasoTemes en líquidaTemes en nasalTemes en -ντ
Con vocal llargaCon alternanzaCon vocal llargaCon alternanza
SingularN.θήρρήτωρἀγώνἡγεμώνγέρων
V.θήρρῆτορἀγώνἡγεμώνγέρων
A.θῆραρήτοραἀγῶναἡγεμόναγέροντα
G.θηρόςρήτοροςἀγῶνοςἡγεμόνοςγέροντος
D.θηρίρήτοριἀγῶνιἡγεμόνιγέροντι
PluralN.θῆρεςρήτορεςἀγῶνεςἡγεμόνεςγέροντες
V.θῆρεςρήτορεςἀγῶνεςἡγεμόνεςγέροντες
A.θῆραςρήτοραςἀγῶναςἡγεμόναςγέροντας
G.θηρῶνρήτορωνἀγώνωνἡγεμόνωνγερόντων
D.θηρσίρήτορσιἀγῶσιἡγεμόσιγέρουσι
DualN/V/A.θῆρερήτορεἀγῶνεἡγεμόνεγέροντε
G/D.θηροῖνρητόροινἀγώνοινἡγεμόνοινγερόντοιν
  • Nes temes con alternanza apaez la vocal llarga de la tema en nominativu singular (ρήτωρ, ἡγεμών) y la curtia nel restu de los casos (ρήτορος, ἡγεμόνος). Nos que tienen acentuada la postrera sílaba (como ἡγεμών) y los participios (λύων), el vocativu ye igual al nominativu.
  • Les temes en -ντ pierden la τ en nominativu y vocativu singular.
  • En dativu plural de les temes en -ντ, la vocal de la tema allargar por compensación al sumir el grupu ντ (γεροντσι = γέρουσι). La ν sume nes temes en nasal (ἀγωνσι = ἀγῶσι).
  • Les temes neutres tienen vocal curtiu en nominativu y vocativu singular y α en nominativu, acusativu y vocativu plural (εὒδαιμον, -ονος, νέκταρ, -αρος).
  • Σωτήρ, tema con vocal llarga, tien como esceición el vocativu σῶτερ.

Temes en -υ y -ευ

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín, femenín y neutru:

NúmberuCasoMasculinos y femeninosNeutros
I tipuII tipuIII tipuIV tipuI tipuII tipu
SingularN.σῦςγλυκύςβασιλεύςπέλεκυςγλυκύἄστυ
V.σῦγλυκύβασιλεῦπέλεκυγλυκύἄστυ
A.σῦνγλυκύνβασιλέα / βασιλπέλεκυνγλυκύἄστυ
G.συόςγλυκέοςβασιλέωςπελέκεωςγλυκέοςἄστεως / ἄστεος
D.συίγλυκεῖ / γλυκέϊβασιλεῖ / βασιλέϊπελέκειγλυκεῖ / γλυκέϊἄστει / ἄστεϊ
PluralN.σύεςγλυκεῖςβασιλεῖς / βασιλῆςπελέκειςγλυκέαἄστη / ἄστεα
V.σύεςγλυκεῖςβασιλεῖς / βασιλῆςπελέκειςγλυκέαἄστη / ἄστεα
A.σύας / σῦςγλυκεῖςβασιλέας / βασιλεῖςπελέκεις / πελέκεαςγλυκέαἄστη / ἄστεα
G.συῶνγλυκέωνβασιλέωνπελέκεωνγλυκέωνἄστεων
D.συσίγλυκέσιβασιλεῦσιπελέκεσιγλυκέσιἄστεσι
DualN/V/A.σύεγλυκέεβασιλέε / βασιλπελέκειγλυκέεἄστει
G/D.συοῖνγλυκέοινβασιλέοινπελέκοινγλυκέοινἀστέοιν
  • El I tipu nun tien ε na tema en tola flexón. La desinencia d'acusativu ye paralela a hai en χάρις, por casu.
  • Nel restu de los tipos alternen los xenitivos en -ος y -ως, más propiu del dialeutu áticu.
  • Nel III tipu apaez la desinencia xeneral d'acusativu singular .
  • El nominativu plural del II y IV tipu vien de la contraición ε + ε (γλυκέες = γλυκεῖς).
  • L'acusativu plural d'II y V tipu ye igual al nominativu.
  • Los neutros tomen α nel plural como regla xeneral. El II tipu contrái ε + α en η.
  • En dellos dialeutos apaez η na tema del III tipu (xenitivu βασιλῆος).
  • Δόρυ (neutru) y γόνυ siguen la flexón de σῶμα (plural δόρατα, δούρατα en dialeutu xónicu).
  • Ζεύς tien flexón especial (voc. Ζεῦ, ac. Δία, xen. Διός, dat. Διί). Tamién puede atopase el xenitivu Ζηνός, dativu Ζηνί, acusativu Ζῆνα y Ζῆν.

Temes en -ι y -ει

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín y femenín:

SingularPluralDual
CasoI tipuII tipuI tipuII tipuI tipuII tipu
N.οἶςπόλιςοἶεςπόλειςοἶεπόλεε
V.οἶπόλιοἶεςπόλειςοἶεπόλεε
A.οἶνπόλινοἶςπόλειςοἶεπόλεε
G.οἰόςπόλεωςοἰῶνπόλεωνοἰοῖνπόλεοιν
D.οἰίπόλειοἰσίπόλεσιοἰοῖνπόλεοιν
  • Esisten dellos neutros d'II tipu d'esta flexón, como σίναπι, -εως.
  • Los dialeutos caltienen la ι ensin ε del I tipu nel II (xen. πόλιος, dat. πόλι, nom. pl. πόλιες, xen. pl. πολίων, dat. pl. πόλισι, ac. pl. πόλιας), o xeneralicen la η na tema (xen. πόληος, dat. πόληι, nom. pl. πόληες, ac. pl. πόληας); nesti postreru caso la desinencia d'acusativu singular ye (πόληα).
  • En dellos dialeutos atópase ὄϊς por οἶς, con xen. ὄϊος (dat. pl. ὀΐεσσι, ὄεσσι).

Temes en diptongu

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín y femenín:

SingularPluralDual
CasoEn -αυEn -ουEn -αυEn -ουEn -αυEn -ου
N.γραῦςβοῦςγρᾶεςβόεςγρᾶεβόε
V.γραῦβοῦγρᾶεςβόεςγρᾶεβόε
A.γραῦνβοῦνγραῦςβοῦςγρᾶεβόε
G.γραόςβοόςγραῶνβοῶνγραοῖνβοοῖν
D.γραΐβοΐγραυσίβουσίγραοῖνβοοῖν
  • Los diptongos αυ y ου a final de tema dan llugar a esta flexón.
  • En Homero atópase γρηῦς por γραῦς, esto ye, torna cola vocal llarga η.
  • Tamién son homéricos l'acusativu plural βόας y el dativu plural βόεσσι, de βοῦς.
  • Ναῦς almite dos flexión: xen. νεώς, dat. νηί, ac. ναῦν, voc. ναῦ, nom. y voc. pl. νῆες, xen. pl. νεῶν, dat. pl. ναυσί, ac. pl. ναῦς o bien (en xónicu y homéricu): nom. νηῦς, xen. νηός, dat. νηί, ac. νῆα, nom. pl. νῆες o νέες, xen. pl. νηῶν, dat. pl. νηυσί, νέεσσι o νήεσσι, ac. pl. νῆας.

Temes en -ω

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín y femenín:

CasosMasculínFemenín
SingularPluralDual
N.ἥρωςἥρωες ***ἥρωεπειθώ
V.ἥρωςἥρωες ***ἥρωεπειθοῖ
A.ἥρωα*ἥρωας ***ἥρωεπειθώ
G.ἥρωος*ἡρώωνἡρώοιν ****πειθοῦς
D.ἥρωι **ἥρωσιἡρώοιν ****πειθοῖ
  • * o ἥρω
  • ** o ἥρ
  • *** o ἥρως
  • **** o ἥρῴν
  • Como puede trate, tien formes tamién de la declinación ática.
  • Εἰκών y ἀηδών, temes en ν, tienen formes d'esta flexón (xen. εἰκοῦς, ac. εἰκώ, xen. ἀηδοῦς, voc. ἀηδοῖ).

Temes en -ς

[editar | editar la fonte]

Inclúi sustantivos de xéneru masculín, femenín y neutru:

NúmberuCasosMasc. y fem.FemeninosNeutros
En αςEn εςCon alternanza
SingularN.τριήρηςαἰδώςκέραςεὐγενέςγένος
V.τριήρεςαἰδώςκέραςεὐγενέςγένος
A.τριήρη/εααἰδῶκέραςεὐγενέςγένος
G.τριήρους/εοςαἰδοῦςκέρωςεὐγενοῦς/έοςγένους/εος
D.τριήρειαἰδοῖκέρᾳεὐγενεῖγένει
PluralN.τριήρεις/εεςκέραεὐγενῆ/έαγένη/εα
V.τριήρεις/εεςκέραεὐγενῆ/έαγένη/εα
A.τριήρειςNun tienκέραεὐγενῆ/έαγένη/εα
G.τριήρων/εωνκέρῶνεὐγενῶν/έωνγένῶν/έων
D.τριήρεσικέρασιεὐγενέσιγένεσι
DualN.A.V.τριήρει/εεςNun tienκέραεὐγενεῖγένει
G.D.τριήροιν/εοινκερῷνεὐγενοῖν/έοινγένοῖν/έοιν
  • En dellos dialeutos suelen atopase les formes non contractas, amosaes tres la barra (/).
  • La ς, por cayida intervocálica, apaez namái en dellos casos.
  • Los neutros tienen alternanza temática de ε (γένεσι) o (γένος).
  • Los neutros tomen α nel nom., voc. y ac. pl., que se contraer en η o .
  • L'acusativu plural τριέρεις ye influencia del nominativu.
  • El xenitivu γένους puede confundise fácilmente con un ac. pl. de la 2ª declinación.
  • Κέρας sigue n'ocasiones la flexón de σῶμα (xen. κέρατος, nom. pl. κέρατα). Otros neutros camuden la α de la tema por ε y siguen la flexón de γένος (οὗδας, -εος). Otros caltienen la α ensin contraer (γῆρας, -αος). De los neutros con alternanza atopar en Homero xenitivos en -ευς (contraición xónica de ε + ο) como θάρσευς y dativos plurales en -εσσι (βέλεσσι).
  • Nos masculinos y femeninos l'acusativu singular ye, tres vocal temática, α (contraición de ε + α). Asina: ἐνδεής, ac. ἐνδεᾶ; ὑγιής, ὑγιᾶ. Asina mesmu, los neutros χρέος y κλέος tien el nom. y ac. pl. χρέα y κλέα.
  • Dempués de ε na tema, sobremanera en nomes propios, produzse doble contraición. Asina, la tema Περικλεεσ-:
    • N. Περικλῆς, V. Περίκλεις, A. Περικλέα, G. Περικλέους, D. Περικλεῖ.
  • Dellos nomes propios masculinos tomen desinencies de la 1ª declinación: Σωκράτης, ac. Σωκράτην o Σωκράτη.
  • Nel dialeutu épicu caltiénse, en nomes propios, la η a lo llargo de tola flexón: ῾Ηρακλῆς, xen. ῾Ηρακλῆος, etc.

Pronomes personales

[editar | editar la fonte]

Les formes del pronome personal ente paréntesis son dialeutales:

NúmberuCaso1ª persona2ª persona3ª persona
SingularN.ἐγώ (ἐγών)σύ (τύνη)
A.ἐμέ / μεσέ / σε / ἑ (ἑέ)
G.ἐμοῦ / μου (ἐμεῦ, ἐμεῖο, ἐμέθεν)σοῦ / σου (σέο, σευ, σεῖο, σέθεν, τεοῖο)οὗ / οὑ (ἕο, εὑ, εἷο, ἕθεν)
D.ἐμοί / μοισοί / σοι (τοι, τεΐν)οἷ / οἱ (ἑοῖ)
PluralN.ἡμεῖς (ἄμμες, ἡμέες)ὑμεῖς (ὑμέες, ὔμμες)σφεῖς
A.ἡμᾶς (ἡμέας, ἄμμε)ὑμᾶς (ὑμέας, ὔμμε)σφᾶς (σφέας, σφεῖας)
G.ἡμῶν (ἡμέων ἡμείων)ὑμῶν (ὑμέων, ὑμείων)σφῶν (σφέων, σφείων)
D.ἡμῖν (ἄμμι)ὑμῖν (ὔμμι)σφίσι / σφισι (σφι)
  • Cabo remarcar la diferencia ente formes tóniques enfátiques y átones non enfátiques nel singular y el dativu plural de la 3ª persona.

Pronomes reflexivos

[editar | editar la fonte]
  • La 1ª persona tien tamién un reflexivu ἐμαυτοῦ (como βίος, τιμή) en singular y ἡμῶν αὐτῶν (con formes de αὐτός) nel plural.
  • La 2ª persona tien un reflexivu σεαυτοῦ o σαυτοῦ, tornáu como'l de la primer persona.
  • El paradigma de la 3ª persona reseñáu na tabla anterior emplegar n'áticu como reflexivu indireutu, esto ye, referíu al suxetu de la oración principal. Nel usu non reflexivu utilízase, tamién n'áticu, οὖτος o ἐκεῖνος pal nominativu (singular y plural) y αὐτοῦ pa los demás casos.
  • Esiste coles mesmes un reflexivu direutu de 3ª persona: ἑαυτοῦ o αὑτοῦ tornáu en singular como ἐμαυτοῦ pero col neutru ἑαυτό o αὑτό. En plural hai tres tipos de flexón: ἑαυτῶν, ἑαυτοῖς, etc.; αυτῶν, αυτοῖς, etc. y σφῶν αυτῶν, etc.
Pronome reflexivu
CasoSingularPluralDual
Masc.Fem.Neut.Masc.Fem.Neut.Común
N.αὐτόςαὐτήαὐτόαὐτοίαὐταίαὐτάαὐτώ
A.αὐτόναὐτήναὐτόαὐτούςαὐτάςαὐτάαὐτώ
G.αὐτοῦαὐτῆςαὐτοῦαὐτῶναὐτῶναὐτῶναὐτοῖν
D.αὐτῷαὐτῇαὐτῷαὐτοῖςαὐταῖςαὐτοῖςαὐτοῖν

Pronomes posesivos

[editar | editar la fonte]
  • Posesivos non reflexivos y non enfáticos: el xenitivu de los pronomes personales y el de αὐτός pa la 3ª persona.
  • Posesivos non reflexivos y enfáticos: ἐμός /ή /όν (1ª sing.), σός /ή /όν (2ª sing.), ἡμέτερος /α /ον (1ª pl.), ὑμέτερος /α /ον (2ª pl.). Pa la 3ª persona (singular y plural) utilízase'l xenitivu de οὗτος o ἐκεῖνος.
  • Posesivos reflexivos y non enfáticos: Pa la 1ª y 2ª persona los mesmos que nel casu anterior; pa la 3ª ἑαυτοῦ (sing.) y ἑαυτῶν o σφέτερος /α /ον (plural).
  • Posesivos reflexivos y enfáticos: ἐμαυτοῦ (1ª sing.), σεαυτοῦ (2ª sing.), ἑαυτοῦ (3ª sing.), ἡμῶν αὐτῶν o ἡμέτερος αὐτῶν (1ª pl.), ὑμῶν αὐτῶν o ὑμέτερος αὐτῶν (2ª pl.), ἑαυτῶν, σφῶν αὐτῶν o σφέτερος αὐτῶν (3ª pl.).

Pronomes interrogativos ya indefiníos

[editar | editar la fonte]

El pronome interrogativu τίς, τί («qué»), según l'indefiníu de la mesma forma, pero enclíticu, tórnense como ρίς, ρινός el masc. y como ἕν, ἑνός el neutru. L'indefiníu neutru pue ser ἄττα en nominativu y acusativu.

El pronome indefiníu ἄλλος /η /ο («otru») tórnase como l'axetivu de tres terminaciones δῆλος /η /ον.

Pronomes demostrativos

[editar | editar la fonte]
  • El pronome demostrativu ὅδε, ἥδε, τόδε («esti») tórnase como l'artículu definíu más -δε.
  • El pronome demostrativu οὗτος, αὕτη, τοῦτο («esi») tornar de la manera siguiente:[nota 2]
NúmberuCasoMasc.Fem.Neut.
SingularN.οὗτοςαὕτητοῦτο
A.τοῦτονταύτηντοῦτο
G.τούτουταύτηςτούτου
D.τούτῳταύτῃτούτῳ
PluralN.οὗτοιαὗταιταῦτα
A.τούτουςταύταςταῦτα
G.τούτωντούτωντούτων
D.τούτοιςταύταιςτούτοις
DualN.A.τούτωταύτατούτω
G.D.τούτοινταύταιντούτοιν
  • El pronome demostrativu ἐκεῖνος /η /ο («aquel») tórnase como l'axetivu de tres terminaciones δῆλος /η /ον.

Pronomes relativos

[editar | editar la fonte]

El pronome relativu ὅς, ἥ, ὅ («que, el que») tornar coles mesmes desinecias que l'axetivu de tres terminaciones δῆλος /η /ον, siempres con espíritu aspru.

Pronomes recíprocos

[editar | editar la fonte]

El pronome recíprocu ἀλλήλων tórnase como'l plural de δῆλος /η /ον. L'acusativu plural neutru ye ἄλληλα.

Ver tamién

[editar | editar la fonte]

Referencies

[editar | editar la fonte]
  1. «Griegu 1º. L'artículu». Cnice. Ministeriu d'Educación. Consultáu'l 6 de xunu de 2011.
  1. la forma xónica δικαί-η tórnase como τιμή (1ª dec. III)
  2. de la mesma manera tórnense τοσοῦτος, τοιοῦτος, etc.