Albanés

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Albanés
Shqip
Falantes 6 a 7 millones
Familia Indoeuropea

 Albanés

Dialeutos Guegu y toscu
Alfabetu Alfabetu llatín
Estatus oficial
Oficial en Flag of Albania.svg Albania


Flag of Serbia.svg Serbia
Flag of Macedonia.svg República de Macedonia
Flag of Italy.svg Italia

Regulao por Nun ta regulao
Códigos
ISO 639-1 sq
ISO 639-2 sqi
ISO 639-3 sqi
Distribution map of the Albanian language.jpg
Estensión del albanés

L'albanés (shqip o gjuha shqipe) ye una llingua indoeuropea que falen alredor de seis millones de persones, de los que trés millones viven n'Albania; los otros falantes repártense mayormente ente Kosovo, Macedonia, Serbia, Montenegro y el noroeste de Grecia. Hai tamién una comunidá albanófona importante nel sur d'Italia, la de los arbëresh (arbëresci n'italianu), qu'anició nel país coles emigraciones del sieglu XVI. Tamién s'alcuentren grupinos mas pequeños de falantes en Bulgaria, Rumanía, Turquía, Ucraína y ente la diáspora albanesa d'Estaos Xuníos y Australia.

Clasificación[editar | editar la fonte]

Dialectos[editar | editar la fonte]

L'albanés tien dos dialectos estremaos, el toscu (tosk), y el guegu (geg), separaos pol ríu Shkumbi.

El toscu ye'l dialectu del centru-sur d'Albania, y de les minoríes albanófones d'Italia y Grecia. El guegu fálase nel norte d'Albania, en Serbia, Montenegro y Macedonia.

Ente los dos hai diferencies léxiques y fonolóxiques. Por exemplu, la /m/ o la /n/ del guegu correspuenden munches veces a una /r/ en toscu, como se pue ver comparando'l nome d'Albania nos dos dialectos (Shqipnija y Shqipëria respectivamente)

La normativización de la llingua escrita standard que s'emplega anguaño fíxose a partir del dialectu toscu.

Fonoloxía[editar | editar la fonte]

Gramática[editar | editar la fonte]

Vocabulariu[editar | editar la fonte]

Historia[editar | editar la fonte]

Escritura[editar | editar la fonte]

Los primeros testos escritos n'albanés son abondo serondos y daten de la segunda metá del sieglu XV.

Tres varies tentatives de crear alfabetos autóctonos (como l'elbasan, el büthakukye y l'argyrokastron, basaos los trés na escritura cursiva griega) o d'usar l'alfabetu griegu y el cirílicu, l'albanés empezó a escribise col alfabetu llatín a partir de principios del sieglu XX.

Orde alfabéticu y valor de los grafemes

(La trescripción faise d'alcuerdu coles normes de l'alfabetu fonéticu internacional)

A B C Ç D DH E Ë F G GJ H I J K L LL M N NJ O P Q R RR S SH T TH U V X XH Y Z ZH
a b c ç d dh e ë f g gj h i j k l ll m n nj o p q r rr s sh t th u v x xh y z zh

a b ʦ ʧ d ð ɛ ə f ɡ ɟ h i j k l ɫ m n ɲ ɔ p c ɾ r s ʃ t θ u v ʣ ʤ y z ʒ

Estatus oficial[editar | editar la fonte]

L'albanés ye la llingua oficial d'Albania. Ye tamién una de les llingües oficiales de Kosovo (xunto col serbiu) y de delles rexones de Macedonia.

Escritores en llingua albanesa[editar | editar la fonte]