Marques

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Marques
Bandera d'Italia Italia
Environs de San Donato di Fabriano.JPG
Flag of Marche.svg Coat of arms of Marche.svg
Alministración
PaísBandera d'Italia Italia
ISO 3166-2 IT-57
Capital Ancona
President of Marche Luca Ceriscioli
División
Xeografía
Coordenaes 43°19′00″N 13°00′00″E / 43.316666666667°N 13°E / 43.316666666667; 13Coordenaes: 43°19′00″N 13°00′00″E / 43.316666666667°N 13°E / 43.316666666667; 13
Marches in Italy.svg
Superficie 9694 km²
Llenda con Emilia-Romaña, Toscana, Umbría, Llaciu y Abruzos
Altitú media 343 m
Demografía
Población 1 544 244 hab. (30 setiembre 2015)
Densidá 159,3 hab/km²
Más información
Estaya horaria UTC+01:00 y UTC+02:00
www.regione.marche.it/
Cambiar los datos en Wikidata
Una vista del Monte Conero.

Marques (en italianu: Cole), tamién llamada Les Marques, ye una de los venti rexones que conformen la República italiana. La so capital y ciudá más poblada ye Ancona. Ta allugada en Italia central, llindando al norte con Emilia-Romaña y San Marino, al este col Mar Adriáticu, al sur con Abruzos, al suroeste con Llaciu, al oeste colos montes Apeninos que la dixebren d'Avesida, y al noroeste con Toscana. Con 9366 km² ye la sesta rexón menos estensa del país, per delantre d'Aveséu, Friuli-Venecia Julia, Liguria, molise y Valle d'Aosta, la menos estensa.[1]

Xeografía[editar | editar la fonte]

Les Marques per zones altimétricas.

Les Marques estender por una superficie de 9.365,86 km²[2] de l'aguada central del Adriáticu, que s'estiende ente'l ríu Conca al norte y el Tronto al sur; al oeste la rexón vese llindada polos Apeninos. Presenta una forma característica de pentágonu irregular y desenvuélvese polo xeneral perpendicularmente de norte-oeste a sur-esti. La mayor parte de la rexón ye montascosu o con llombes, siendo los sos principales característiques la cadena de los Apeninos a lo llargo de la llende interna y un sistema estensu de llombes que van baxando adulces escontra l'Adriáticu. Cola sola esceición del Monte Vettore (2.476 msnm), los montes nun superen los 2.400 metros d'altitú. El 31% (2.902,96 km²) del territoriu ye montascosu. Les Marques son una de les rexones con más llombes d'Italia: toma'l 69% del territoriu (6.462,90 km²) y vese atayada por amplios ribayos con ríos numberosos y curtios, y por enllanaes aluviales perpendiculares a la principal cadena. Les cadenes montascoses paraleles contienen fondos gargüelos de ríu, siendo les meyor conocíes les del Furlo, el Gola della Rossa y el Frasassi.

Relieve[editar | editar la fonte]

Los Apeninos que traviesen les Marques llámense Appennino umbru-marchigiano (Apeninos umbros), y entiende cuatro pliegues o cadenes, curvadas y paraleles, cola convexidá empobinada escontra la mariña. La primer cadena que da a les llendes cola Avesida; nella atopa'l Monte Catria (1701 msnm). La segunda cadena ye la del San Vicino y entiende el monte homónimu y la quinta maxestosa de los montes Sibilinos, col máximu relieve rexonal, el Monte Vettore. Nestos primeros dos pliegues atópense importantes complexos kársticos, ente les que s'atopen les notabilísivas cueves de Frasassi. De la tercer plega surde Cingoli, non por casualidá llamáu "el balcón de les Marques". La última plega llega a invadir el mar: ye aquella constituyida pol Monte Conero o Monte de Ancona, que dio orixe a un puexu puestu na metá de la mariña de les Marques.

Al norte del pasu de Bocca Trabaria hai un sector llindáu, pero importante, que pertenez a los Apeninos toscu-emilianos. El grupu montascosu más eleváu ye la pintoresca cadena de los Sibilinos, a caballu ente les provincies de Fermo, Ascoli Piceno y Macerata, nos que ta'l yá mentáu Vettore. Otros montes de la rexón que superen los 2.000 metros d'altitú son: Monte Rotondo (2103 m), Monte Priora (2334 m), Monte Bove (2143 m), Monte Sibilla (2175 m), Monte Vallelunga (2221 m), Monte Antoxana (2335 m) y Monte Argentella (2201 m).

Les enllanaes, non significatives porcentualmente, vense llindaes a una estrecha franxa costera y a la parte de los valles más cercanos a la desaguada de los ríos.[3][4]

La zona de mariña tien un llargor de 173 km,[5] y ye relativamente llana y recta con sableres llargues arenoses o de grava. La mariña baxa vese atayada pela zona ondulada ente Gabicce y Pésaro nel norte, y les fasteres orientales del Monte Conero cerca de Ancona: ellí ta'l Monte San Bartolo, pela redolada de Pésaro y del puexu del Conero, que da orixe a altos y espectaculares cantils caliares y representa el puntu más altu de la mariña. Esti monte protexe al norte'l golfu de Ancona, en que la so parte más interna ta asitiáu'l puertu de Ancona. Mirando'l mapa rexonal resulta evidente que'l puexu del Conero estrema la mariña de les Marques en dos tramos con diverses orientaciones: el sector septentrional ta empobináu de noroeste a sureste, el meridional de norte-noroeste a sur-sureste. Otra curtia zona de la mariña alta ta pela redolada de Grottammare; la llomba de Ardizio, sicasí, al sur de Pésaro, entá tando bien próximu al mar, nun lo toca. Según el Ministeriu de Trabayu y de Polítiques Sociales d'Italia, el 98,2% de la mariña ye balnearia.[6]

Les llendes alministratives coinciden polo xeneral colos xeográficos, pero esisten delles esceiciones.

El territoriu ta sometíu a terremotos: ello ye que el 97,3% de la rexón, referente a 230 conceyos,[7] haise clasificáu de riesgu medio y alto.

Hidrografía[editar | editar la fonte]

Los ríos, de calter enchente, tienen un típicu desenvolvimientu paralelu y formen la estructura de los valles que de cutiu se llama "a pettine". Característica de los ríos de les Marques ye'l fechu de que nacen casi toos na cadena de los Apeninod que fai de llende con Aveséu y que polo tanto pa llegar al mar tienen de travesar la cadena de San Vicino con pintorescos gargüelos como la del Furlo, de Frasassi, de la Rossa, de Pioraco, d'Arquata. El ríu más llargu ye'l Metauro. El centru de delles ciudaes ta travesáu pol cursu de los ríos. Pela redolada de la desaguada del ríu Foglia surdi Pésaro; el río Misa, antes de desaguar nel mar, traviesa Senigallia; el centru de Ascoli Piceno ta arrodiáu por dos cursos d'agua: el Tronto y el Castellán, que conflúin ellí. Delles desaguaes de los ríos usáronse pa los puertos (porti-canale): Pésaro, Fano y Senigallia.

Clima[editar | editar la fonte]

Na zona de la mariña'l clima ye subcontinental al norte de Ancona con variaciones de temperatura según la estación: branos templaos, pero enfrescáu pola benévola oral marina, iviernos fríos (en Pésaro la temperatura medio de xineru ye de 3,8 °C) con agües regulares d'estación. Al sur de Ancona la subcontinentalidad se atenúa pa dexar puestu a un clima sub-mariña qu'asume calteres más distintivamente mediterráneos na Riviera delle Palme (en Grottammare la temperatura medio de xineru ye de 7,6 °C).[8] Na zona de monte los branos son frescos y los iviernos ríxidos con amplia posibilidá de nieve; l'iviernu resulta más severu nes zones de llombes internes onde pueden rexistrase baxes temperatures.

Historia[editar | editar la fonte]

Les Marques nacen como unidá étnica y cultural na Edá del Fierro, cuando fueron habitaes pola so pertenencia a los picenos colos importantes centros de Novilara (pela redolada de Pésaro), Ancona, Belmonte Piceno. Nel sieglu IV a. C. el Piceno septentrional foi invadíu polos galos senones, ente que los griegos de Siracusa fundaron la colonia de Ancona, nel puntu más septentrional de la influencia griega na península italiana. Los romanos llamar Piceno, esto ye, el Picenum o territoriu de los picenos (piceni en llatín).

Fueron conquistaos polos romanos dempués de la batalla de Sentino en 295 a. C., na qu'una coalición de romanos y picenos ganaron a los galos. Cuando los aliaos romanos fixéronse bien invasores, cola fundación de colonies en territoriu piceno, los picenos remontáronse, faciendo d'Ascoli el centru de la resistencia itálica mientres la guerra social; en Les Marques produció la batalla de Asculum en 89 a. C. Tres la derrota de los picenos, el territoriu entró a formar parte del estáu romanu. Conectar con Roma por aciu dos importantes calzaes: la vía Flaminia (que llegaba a Fano) y la vía Salaria (que llegaba a Porto d'Ascoli). Amás, mientres el períodu imperial, Ancona foi escoyida por Traxanu como puertu de Roma escontra Oriente, como prueba tamién la inscripción del arcu de Traxanu de Ancona, na cual la capital de les Marques recibe'l nome de "accessum Italiae", esto ye, "entrada d'Italia".

La ciudá renacentista de Urbino.

Dempués de la cayida del Imperiu romanu d'Occidente, les Marques, dempués de formar parte del reinu de Odoacro, como'l restu d'Italia, entraron na órbita del Imperiu Romanu d'Oriente, ente que'l vieyu nome, "Piceno", perdióse. La rexón foi invadida polos godos. Dempués de la guerra gótica, entró a formar parte del bizantín Exarcado de Rávena (Ancona, Fano, Pésaro, Rímini, y Senigallia formaron la llamada Pentápolis). Dempués de la cayida del Exarcado tuvo de volao en posesión de los llombardos, pero foi conquistada por Carlomagno a finales del sieglu VIII. El so nome, Marques, deriva del fechu de que foi territoriu fronterizu del Imperiu: nos sieglos IX a XI creáronse les marques de Camarín, Fermo y Ancona. Ye polo tanto na Alta Edá Media cuando'l territoriu rexonal adquier el nome de Marca de Ancona, nacida de la unificación de delles marques, esto ye, "territorios de les llendes" del Sacru Imperiu Romanu Xermánicu.

Antiguu mapa de les Marques por un cartógrafu holandés, sieglu XVII.

Les Marques yeren nominalmente parte de los Estaos Papales, pero la mayor parte del territoriu taba apoderáu por señores locales, ente que les principales ciudaes gobernábense como comuñes llibres. Floriaron los conceyos de Pésaro, Fano, Ancona, Iesi, Fermo y Ascoli Piceno. Nel sieglu XII, la comuña de Ancona aguantóse tantu a l'autoridá imperial de Federico Barbarroja como a la República de Venecia, y foi una república marítima por sigo mesma. Un intentu de restaurar Les Marques como estáu vasallu del Papa foi realizáu por Gil de Albornoz nel sieglu XIV, pero tuvo curtia duración.

En particular Ancona tuvo momentos de rellumanza artística y cultural gracies a les sos relaciones marítimes col Oriente; y de fechu una de les repúbliques marítimes que nun amuesen nel so escudu la Armada. Nel Renacimientu célebre en toa Europa foi la señoría de Urbino, que foi un verdaderu y auténticu faru del arte italiano so la dirección de Federico de Montefeltro. Otres ciudaes importantes económica y culturalmente nel períodu de les señoríes fueron les de Camarín, Fano, Pésaro, Senigallia, Fabriano, San Severino. Ancona, sicasí, xuntu con otres ciudaes marítimes italianes, caltuvo'l so réxime republicanu.

Mientres el Renacimientu, families rivales llucharon pol control d'esti territoriu, tales como los Malatesta de Rímini, Pésaro, Fano y la casa de Montefeltro de Urbino. Ente mediaos del sieglu XVI y primeres décades del sieglu XVII les ciudaes de les Marques entraron nos Estaos Pontificios, que, como tolos estaos rexonales italianos, anuló les entidaes polítiques más pequenes. La última entidá independiente, el ducáu de Urbino, eslleir en 1631, y d'entós d'equí p'arriba, les Marques quedaron definitivamente dientro de los Estaos Papales. Siguió un períodu de recesión, compartíu per gran parte d'Italia, solliviáu namái pol pontificáu de Clemente XII que nel sieglu XVIII trazó la carretera güei llamada Vallesina y dio respiru a la economía rexonal declarando a Ancona Puertu francu.

Cola llegada de les tropes franceses les Marques dieron un ordenamientu republicanu constituyéndose na República Anconitana en 1797, depués absorbida pola República Romana. Perteneció tamién al Reinu d'Italia de 1808 a 1813, y depués careció una curtia ocupación por Joaquín Murat. Dempués de la derrota de Napoleón, les Marques volvieron poder papal. Mientres el períodu del Risorgimento, les Marques participaron na llucha pola unificación colos alzamientos de Macerata y cola heroica resistencia de Ancona a les tropes austríacas nel añu 1849, xuntu con Roma y Venecia. La batalla final de la unificación italiana combatir nes Marques: foi la célebre batalla de Castelfidardo, que dexa la unión de los territorios conquistaos por Garibaldi al sur con aquelles redimíes por Víctor Manuel II al norte. El 4 de payares de 1860, les Marques fueron anexionadas al reino unificáu d'Italia por aciu un plebiscitu. Cola anexón a Italia, la Marca di Ancona camudó de nome y fuo oficialmente llamada Cole. Na hestoria más recién recuérdase la Selmana Colorada, la revuelta de los Bersaglieri, y la participación na Resistencia, participación masiva y popular ente les más fuertes d'Italia. Vease al respeutu la resistencia en Tolentino

Na Italia xunida la rexón incluyida originariamente el territoriu de del altu valle del ríu Marecchia, yá parte del Ducáu de Urbino y anexionada a la delegación de Urbino y Pésaro con motu proprio de Pío VII el 6 de xunetu de 1816. Nel añu 2009 fueron sicasí dixebraes de les Marques y amestaos a la Emilia-Romaña. Les Marques propunxeron recursu ante'l Tribunal Constitucional, considerando que'l parlamentu ignorara indebidamente el paecer negativu de la rexón; en xunetu del añu 2010 el Tribunal resolvió que'l recursu taba infundáu.[9]

Xeografía humana[editar | editar la fonte]

Demografía[editar | editar la fonte]

Tien 1,560.785 habitantes (2010), con una densidá de 166,64 hab./km2, lo que ye una densidá per debaxo a la media nacional, que nel añu 2008 asitiar en 198,8. Ye más alta na provincia de Ancona (244,6 hab./km2 en 2008), y la menor na provincia de Macerata (116,1). Ente 1952 y 1967 la población de la rexón menguó un 1,7% como resultáu d'un balance migratoriu negativu, bien percima de la media nacional, con una proporción que variaba ente 4,9 y 10,0 cada 1000 habitantes. Nel mesmu períodu l'equilibriu natural de la población foi positivu, pero inferior a la media nacional ya insuficiente pa compensar la emigración neta. La población siguió decayendo hasta l'añu 1971, pero en 1968 empezó a crecer de nuevu.[10] En 2008, el Italian national institute of statistics (ISTAT) calculó que vivíen nes Marques 115.299 emigrantes nacíos nel estranxeru, 7,4% de la población rexonal total.

La capital rexonal ye Ancona (102.669 hab.); otres ciudaes principales son Pésaro (94.859 hab.), Fano (63.929 hab.) y Ascoli Piceno (51.265 hab.)

Divisiones alministratives[editar | editar la fonte]

La rexón estremar en 5 provincies y 239 conceyos: Ancona, Ascoli Piceno, Fermo, Macerata, (parte del antiguu territoriu de Picenum), y Pésaro y Urbino compuesta poles provincies tradicionalmente separaes de Pésaro y d'Urbino, (parte de l'antigua Avesida).

Provincies de les Marques.
Provincia Superficie (km²) Habitantes Densidá (hab./km²)
Provincia de Ancona 1.940 474.630 244,6
Provincia de Ascoli Piceno 2.087 388.621 186,2
Provincia de Fermo 860 176.488 205,2
Provincia de Macerata 2.774 321.973 116,1
Provincia de Pésaro y Urbino 2.564 364.896 141,9

Política[editar | editar la fonte]

Les Marques formen, xuntu con Emilia-Romaña, Toscana y Avesida, el "Cuadriláteru Coloráu" italianu, una zona intensamente d'esquierdes. Na elecciones d'abril de 2006, los votantes de les Marques optaron nun 55% por Romano Prodi.

Economía[editar | editar la fonte]

Esta rexón montascosa salió un pocu del so aislamientu nel sieglu XIX, gracies a qu'una llinia de ferrocarril que diba dende Bolonia hasta Brindisi xunió a les Marques a lo llargo de la mariña de too el territoriu. L'interior, sicasí, de naturaleza montascosu, inclusive anguaño dexa viaxar pocu escontra'l norte y el sur, sacante al traviés de abruptas carreteres polos pasos.

See principal de Indesit en Fabriano, Provincia de Ancona. El sector d'aplicaciones pal llar representa'l núcleu de la industria rexonal.

Hasta va trenta años les Marques fueron consideraes una rexón bastante probe, anque económicamente estable en dellos sectores, gracies en particular a la so producción agrícola y a la contribución de les artesaníes tradicionales.[11]

Anguaño la contribución de l'agricultura a la economía de la rexón ye menos significativa, anque'l valor brutu xeneráu por esti sector sigue tando llixeramente percima de la media nacional. Les Marques nunca carecieron qu'una propiedá de la tierra descomanadamente estazada. Los principales productos son les ceberes, les hortolices, los productos animales y les uves. La esplotación vitivinícola centrar nos Castelli de Iesi, patria del vinu Verdicchio.

A pesar del empobrecimiento de la mariña, el mar siempres apurrió una amplia cantidá de pexes, siendo los principales centros de pesca Ancona, San Benedetto del Tronto, Fano y Civitanova Cole.[11] Ye importante tambiénla pesca: les Marques son la tercera marina italiana por captures, tres Sicilia y Apulia, rexones que per otru llau tienen una mariña enforma mayor. En relación pos a la so mariña son la primer rexón italiana. Cada añu esti sector apurre más de 30.000 tonelaes de pexe con un valor d'alredor de 115 millones d'euros.

Nos postreros 30 años la economía de les Marques tresformóse radicalmente, ensin arrenunciar sicasí al so pasáu rural. Munchos de los pequenos talleres tremaos por tolos asentamientos rurales modernizáronse y convirtiéronse en pequenos negocios, dalgunos de los cualos convirtiéronse en grandes marques conocíes por tol mundu (Indesit, Tod's, Guzzini, Teuco). Asina, la economía de les Marques ta constituyida principalmente por una floreciente industria pequena y mediana con alta especialización distribuyida igualitariamente en tol so territoriu, pero concentrada sobremanera na mariña y nos valles. Surdieron árees industriales "especializaes", qu'entá son beneficioses: calzáu y oxetos de piel nuna gran zona que ta a caballu ente les provincies de Macerata y Ascoli Piceno; industria pellitero y tapicería en Tolentino; la industria mobiliaria y mecánica nes zones de Pésaro en particular; aplicaciones pal llar ya industria testil na provincia de Ancona, na que pueden atopase tamién les principales empreses d'inxeniería, incluyendo la gran industria naval de Fano y Ancona; petroquímica y papel, según bienes de consumu.

La rexón sigue atrayendo turistes d'Italia y d'Europa, siendo cada añu'l turismu más floreciente gracies al ricu patrimoniu de la rexón y los sos monumentos, según pelos tradicionales centros turísticos xuntu al mar.[11] Les Marques nun tienen una gran vocación turística, pero los datos indiquen un aumentu constante añu tres d'añu. Nel 2007 rexistráronse más de dos millones de llegaes y 12 millones y mediu de presencies.[12] El eslogan emitíu pola rexón de les Marques pa la promoción turística ye Cóle-y: l'Italia in una regione, tomáu del llibru de Guido Piovene Viaggio in Italia (1957).[13] Nel añu 2007 encargar al músicu ascolano Giovanni Allevi l'Himnu de les Marques.[14] En xineru del añu 2010 producióse un anunciu televisivo y cinematográfico de la rexón col títulu Cole: -y scoprirai all'Infinitu, nel que Dustin Hoffman llee L'infinitu del poeta recanatés Giacomo Leopardi.[15]

De siguío, una tabla rexistra'l PIB y el PIB per cápita,[16] producíu nes Marques de 2000 a 2008:

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008
Productu Interior Brutu
(Millones d'euros)
30.527,8 32.291,3 33.912,9 34.794,0 36.170,9 36.994,1 38.542,6 40.929,7 41.612,2
PIB a los precios de mercáu per habitante
(Euros)
20.898,0 22.002,8 22.946,7 23.278,2 23.925,7 24.277,5 25.150,1 26.166 26.652

Na siguiente tabla refléxase'l PIB,[16] producíu nes Marques a los precios corrientes del mercáu nel 2006, espresáu en millones d'euros, subdividíu ente les principales actividaes económiques; vese que la industria y el sector servicio son les actividaes que más porcentaxe apurren al PIB.

Actividá económica PIB producíu % sector nel PIB rexonal % sector sobre'l PIB italianu
Agricultura, silvicultura, pesca € 598,0 1,55% 1,84%
Industria en sentíu estrictu € 8.967,9 23,27% 18,30%
Construcción € 2.006,3 5,21% 5,41%
Comerciu, arreglos, hoteles y restoranes, tresportes y comunicaciones € 7.166,9 18,59% 20,54%
Intermediación monetaria y financiera; actividá inmobiliaria y entamadora € 8.711,1 22,60% 24,17%
Otres actividaes de serviciu € 6.753,5 17,52% 18,97%
Iva, impuestos indirectos netos sobre los productos ya impuestos sobre les importaciones € 4.338,9 11,26%% 10,76%
PIB de les Marques a los precios de mercáu € 38.542,6

Cultura[editar | editar la fonte]

Gastronomía[editar | editar la fonte]

Vista de Ascoli Piceno.

Son renombraes les aceitunes d'Ascoli (olive ascolane). Un platu espublizáu ye'l brodetto. Tocantes a los vinos, ellabórase un vinu blanco y seco característicu, el Verdicchio. Tamién ye famosu'l Bianchello del Metauro.

Deporte[editar | editar la fonte]

Dos equipos de fútbol de Marques apostaron la Serie A d'Italia: Ascoli, quintu en 1979/80, y Ancona, que baxó nos sos dos participaciones. La rexón tuvo cuatro equipos na Serie A de baloncestu, más apocayá Pesaro y Montegranaro. En tantu, Lube ganó'l campeonatu italianu de vóleibol tres veces.

Los futbolistes Massimo Ambrosini y Roberto Mancini, el motociclista Valentino Rossi y el ciclista Michele Scarponi son naturales de Marques.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Bilancio demografico mensile aggiornato al 31-03-2010 (DATI ISTAT)
  2. Dopo lo scorporo dei sette comuni dell'Alta Valmarecchia ceduti allá regione Emilia-Romagna nel 2009.
  3. De los conceyos de l'Alta Valmarecchia destacaos nel añu 2009 Casteldelci y Pennabilli son consideraos montascosos, los demás, de llombes.
  4. Zones altimétricas ISTAT de la provincia de Pésaro y Urbino
  5. Franco Bertini (al cargu de). Storia delle Cole. Bolonia, Poligrafici editoriale, 1995. páxines 12-13
  6. Il Restu del Carlino, ed (4 d'agostu de 2009). Costa marchigiana? Tra -y più balneabili.. http://ilrestodelcarlino.ilsole24ore.com/ancona/2009/08/04/214317-mariña_marchigiana_balneabili.shtml. Consultáu 'l 5 d'agostu de 2009. 
  7. Classificazione sismica 2003 dei comuni italiani
  8. I.S.T.A.T., Statistiche Meteorologiche, Roma, 1967-1977 (11 anni rilevati). Datos estrayíos de los 11 anuarios meteorolóxicos relativos a los años 1967-1977 y darréu reelaborados.
  9. La Valmarecchia rimane in Romagna
  10. «Eurostat». Circa.europa.eu. Archiváu dende l'orixinal, el 21 de xunetu de 2011. Consultáu'l 23 d'abril de 2010.
  11. 11,0 11,1 11,2 «Eurostat». Circa.europa.eu. Archiváu dende l'orixinal, el 21 de xunetu de 2011. Consultáu'l 23 d'abril de 2010.
  12. http://statistica.regione.marche.it/Home/Datieprodotti/Argomenti/Turismu/Pubblicazioni/tabid/170/Default.aspx%7CDato fornito dal Sistema Statistico Regionale
  13. L'Italia in una regione
  14. L'Inno delle Cole
  15. Elsa Muschella (30 dicembre 2009). Corriera della Sera (ed.): «Dustin y Cóle-y, flop el so Leopardi.». Consultáu'l 12 gennaio 2010.
  16. 16,0 16,1 Dati Istat - Tavole regionali

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Marcas