Condáu de Sobrarbe

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Condáu de Sobrarbe

(parte de la Marca Hispánica dependiente del Imperiu carolinxu)
(Xuníu al Reinu de Pamplona ente'l 901 y el 1035)

Frankish Empire 481 to 814-es.svg

724-1045

Siñal d'Aragón.svg

Llocalización de
Condaos pirenaicos orientales
Capital Boltaña
Relixón Católica
Gobiernu El Condao
Conde
 • 724 Garcí Ximénez
 • 18 d'ochobre de 1035 Gonzalo I
Historia
 • Afitáu 724
 • Unión al reinu de Pamplona 901
 • Separación del reinu de Pamplona 18 d'ochobre de 1035
 • Unión al reinu d'Aragón 1045


El condáu de Sobrarbe yera unu de los antiguos condaos pirenaicos surdíos na Edá Media cola Reconquista. Formóse en redol a la parte alta del valle del Cinca y estendióse hasta'l sieglu XI, cuando se xunió definitivamente al reinu d'Aragón. Les sos llendes corresponder cola actual contorna del Sobrarbe.

L'estudiu d'esti condáu ye bien complexu dáu l'escasu númberu de noticies que se tresmitieron sobre la so hestoria.

Historia[editar | editar la fonte]

Oríxenes[editar | editar la fonte]

Ente 714 y 718 l'altu valle del Cinca fuera sometíu polos conquistadores musulmanes, magar ello los habitantes cristianos, qu'agora dependíen del valí de Huesca, caltuvieron les sos propiedaes, les sos lleis y los sos gobernantes locales.

L'orixe'l condáu de Sobrarbe ta envolubráu en lleendes. Según una d'elles, Garcí Ximénez, un noble vascón establecíu ente'l Cinca y el Gállego, remontar nel añu 724 contra'l poder musulmano y antes d'empecipiase la llucha apaecióse-y una cruz colorada enriba d'una carrasca. El nome de Sobrarbe vendría de esti relatu: sobre + arbre (sobre l'árbol) y el so escudu recoyer como símbolu.

Poco antes del añu 781, aprovechando los enfrentamientos ente musulmanes, tuvo llugar una nueva rebelión por un xefe local, Galindo Belascontenes, quien controla entós l'altu valle del Cinca al este, la sierra de Olsón al sur, el Serrablo (alredor de Les Bellostas) al oeste y la depresión del Ara al norte. Los llugares más importantes como Aínsa y Boltaña siguíen so dominiu musulmán.

L'establecimientu d'un condáu carolinxu[editar | editar la fonte]

El escudu de Sobrarbe, una cruz de gules sobre un árbol, ye llexendariu pos nun apaeció hasta fines del sieglu XV, cuando una interpretación alrodiu de los míticos oríxenes de Sobrarbe incorporar a los trés emblemes que representaren al reinu d'Aragón (les barras d'oru y gules (sieglu XII), la Cruz d'Íñigo Aresta (sieglu XIII) y la Cruz de Alcoraz (sieglu XIV) como unu de los cuarteles que conformaríen el escudu d'Aragón.

Los francos carolinxus intentaben coles mesmes establecese al sur de los Pirineos. En 797, el duque d'Aquitania Luis, fíu de Carlomagno, travesó los Pirineos pero fracasó na so misión delantre d'Huesca. Sicasí, instalóse un conde carolinxu llamáu Aureolo con dellos homes y el sofitu de Galindo Belascotenes fundaron el condáu d'Aragón. Ye posible que tamién apoderaren el Sobrarbe (al sur, nos montes ente Boïl, Les Bellostas y Matidero, alredor de Boltaña), pero apenes hai fontes escrites que lo responder# por.

Escontra'l 806, el Sobrarbe, el valle de Gistau y la Ribagorza pasaron a atopase baxu dominiu del condáu de Tolosa. Dende'l puntu de vista relixosu, la rexón pertenecía a la diócesis de Urgel.

Cola muerte de Aureolo en 809, el gobernador musulmán de Zaragoza y Huesca Amrus ibn Yusuf recuperó les posiciones perdíes nel Sobrarbe. Una nueva espedición carolinxa que fracasó delantre d'Huesca dexó siquier recuperar estos territorios en 812.

El condáu nel Aragón independiente[editar | editar la fonte]

Sicasí, les tensiones aumentaben ente'l señores cristianos. Les Xenealoxíes de Roda espliquen qu'ente 812 y 820, Aznar Galíndez entró en conflictu abiertu cola familia de Galindo Belascotenes. El fíu d'esti postreru, García Galíndez, aliar en 820 col rei de Pamplona Íñigo Aresta y el señores musulmanes contra Contulfe, fíu d'Aznar Galíndez, sometiéndolo en 820.

García Galíndez, quien se convirtiera nel gobernador d'Aragón, remontar contra l'autoridá carolinxa. En 824 apurrió'l so sustentu al rei de Pamplona, amenaciáu por una espedición carolinxa encabezada polos condes Elbe y Aznar. Cola ayuda del poderosu señor musulmán Musa ibn Fortún consiguió llibrase de los carolinxos.

La vuelta al dominiu musulmán[editar | editar la fonte]

Cola muerte de García I en 833, el condáu d'Aragón pasó al so fíu Galindo Garcés. En 840 Galindo Garcés atacó Huesca ensin ésitu y dempués foi sometíu pol Emiratu de Córdoba emir de Córdoba Abderramán II en 842.

La relativa autonomía de los habitantes del Sobrarbe foi amenorgada en 907 o 908 pol gobernador musulmán d'Huesca Muhammad al-Tawil, quien escaló una parte del territoriu y someter a la so autoridá, incorporándolo a la cora de la Barbitania.

El condáu de Sobrarbe na Ribagorza[editar | editar la fonte]

En 916, el conde Ramón I de Ribagorza y Pallars reconquistó'l norte del Sobrarbe y favoreció la repoblación de la rexón. Ye de daquella de cuando dataría la fundación del monasteriu de San Pedro de Castillán, en Los Valles, na marxe occidental d'Ara. Darréu, el norte del Sobrarbe pasó al fíu de Ramón I, Bernardo I de Ribagorza.

En 922 morrió'l conde d'Aragón Galindo II Aznárez ensin herederu varón y el so heriedu estremar ente los sos dos fíes: Andregoto Galíndez apurrió l'Aragón puramente dichu al rei de Pamplona García II, ente que Toa apurrió'l Sobrarbe meridional al so maríu'l conde de Ribagorza Bernardo I. El Sobrarbe taba por tantu dafechu axuntáu so les manos de los condes de Ribagorza.

La dominación navarra[editar | editar la fonte]

En recuperando'l condáu d'Aragón en 922, el rei de Pamplona Sancho Garcés I coló per primer vegada escontra'l Sobrarbe en 924. So l'amenaza d'un ataque musulmán en Navarra, tuvo qu'arrenunciar a los sos proyeutos.

Paez que'l conde d'Aragón Fortún Jiménez yera vasallu del rei de Pamplona, quien dirixiría les espediciones militares posteriores. Con certidume, el Sobrarbe sometióse antes del 859, yá que nesta fecha'l monasteriu de San Juan de Matidero foi visitáu por Fortún Jiménez y el rei García II. Los prelaos ribagorzanos llograron de la mesma la estensión de la so diócesis escontra 950.

Namái les partes más orientales del Sobrarbe permanecieron de la mesma manera so dominiu del conde de Ribagorza hasta'l sieglu XI. Tocantes a partir baxa del valle del Cinca, alredor de El Grau, Samitier y Aínsa, permaneció so dominiu musulmán. En 1006 una armada empobinada por Abd al-Malik, el fíu del emir Almanzor, afaró de nuevu la rexón, siendo destruyíu Binueste y los monxos de Matidero fuxeron. Aprovechando la prematura muerte de Guillermo II de Ribagorza en 1017, el musulmanes reconquistaron una parte de la Ribagorza vecina.

El rei de Pamplona Sancho Garcés III, cola ayuda de los sobrarbenses, reaccionó darréu y retomó el valle del Cinca esi mesmu añu. Coles mesmes, sometió al conde Silu, que se fixera un territoriu alredor de Boïl, y añedió la Ribagorza a los derechos hereditarios de la so esposa Muniadona de Castiella. Apoderar del Sobrarbe y de la mayor parte de la Ribagorza. Ye col so reináu cuando'l condáu empezó a desenvolvese, reconquistóse la parte inferior del valle del Cinca y el territoriu reorganizar en tenencies (distritos militares) constituyíos alredor de los castiellos de Boïl, Boltaña, Morillo de Monclús y Troncedo, col fin de protexer la parte alta del valle. El monasteriu de San Victorián, el principal del condáu, desenvolvióse y l'obispu de Ribagorza, Borell, participó nel trabayu de refundación d'ilesies, como en Puértolas en 1019. Finalmente'l Sobrarbe alzar al nivel de diócesis, dientro de les llendes del actual arciprestalgu.

Independencia y unión al reinu d'Aragón[editar | editar la fonte]

La partición del reinu de Pamplona a la muerte de Sancho Garcés III.

Antes de morrer en 1036, Sancho Garcés III redactó'l so testamentu, pol cual la mayor parte del reinu tresmitir a García Sánchez III, quien llogró Pamplona, Álava y gran parte de Castiella. L'alministración de los otros territorios dexaos a los sos otros fíos foi: una parte de Castiella para Fernandu I, Aragón para Ramiro I y Sobrarbe y Ribagorza para Gonzalo I.

Los hermanos de García Sánchez III, que nun aguantaben ser meros condes vasallos del so hermanu, decidieron tomar el títulu de rei, pasando por tantu Gonzalo a ser el primer rei de Sobrarbe y Ribagorza. El so reináu foi curtiu, yá que foi asesináu'l 26 de xunu de 1043, 1044 o 1045 en Morillo de Monclús. Ramiro I heredó'l so reinu, siendo definitivamente incorportados al reinu d'Aragón estos territorios. El socesores de Ramiro I nun portaron el títulu de reis o condes de Sobrarbe.

Condes[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Condes de Sobrarbe

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Bibliografía[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Condado de Sobrarbe