Vigna angularis

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Vigna angularis
Commons-emblem-notice.svg
 
Azuki
W azuki2111.jpg
Xudíes Azuki
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Subclas: Rosidae
Orde: Fabales
Familia: Fabaceae
Subfamilia: Faboideae
Tribu: Phaseoleae
Subtribu: Phaseolinae
Xéneru: Vigna
Especie: Vigna angularis
(Willd.) Ohwi & H.Ohashi
[editar datos en Wikidata]
Azuki
Tamañu de porción
Enerxía 295 kcal 1233 kJ
Carbohidratos 56.97 g
 • Fibra alimentaria 16.8 g
Grases 0.23 g
Proteínes 17.3 g
Tiamina (vit. B1) 0.264 mg (20%)
Riboflavina (vit. B2) 0.147 mg (10%)
Niacina (vit. B3) 1.649 mg (11%)
Ácidu pantoténicu (vit. B5) 0.989 mg (20%)
Vitamina B6 0.221 mg (17%)
Calciu 64 mg (6%)
Fierro 4.6 mg (37%)
Magnesiu 120 mg (32%)
Manganesu 1.318 mg (66%)
Fósforu 386 mg (55%)
Potasiu 1224 mg (26%)
Sodiu 18 mg (1%)
Cinc 4.07 mg (41%)
% de la cantidá diaria encamentada p'adultos.
Fonte: Azuki na base de datos de nutrientes del USDA.
[editar datos en Wikidata]

La planta Vigna angularis, conocida como xudía, frijol o poroto adzuki (o azuki) y tamién dacuando como soya colorada, ye una llegume cultivada en estremu oriente y el Himalaya.

Vista de la planta
Flor
Planta ornamental

La so grana mide unos 5 mm y de normal tien un color coloráu intensu y uniforme con poques variaciones, anque raramente pue ser blanca, negra o gris.

Descripción[editar | editar la fonte]

Son yerbes añales, erectas o trenzaes qu'algamen un tamañu de 30-90 cm d'altor. Tarmos angulares, esparcidamente pilosos. Axustes peltaes, llanceolaes, de 8 mm, puntu d'unión allargáu; foliolos ovaos o romboidales-ovaos, de 5-10 x 5-8 cm, esparcidamente pilosos en dambes superficies, ápiz llargamente triangular o subredondeáu, fueyuques llaterales oblicues, enteres o llixeramente con 3 lóbulos. Les inflorescencies en recímanos axilares con 5 ó 6 flores, con pedúnculos. Mota acampanada, de 3-4 mm. Corola mariella de 15 mm. Llegumes cilíndriques, de 5-8 x 0,5-0,6 cm, glabres o casi. Granes d'un colloráu opacu o con otru colores, oblonga, de 5-6 x 4-5 mm, atayar o subredondeada en dambos estremos. Fl. jun-jul, fr. setiembre-ochobre.[1]

Distribución[editar | editar la fonte]

Llargamente cultivada y montesa en China [orixinaria d'Asia; introducíu n'América, África y otros llugares].

Gastronomía[editar | editar la fonte]

Pol so sabor duce, utilizar en delles gastronomíes pa la repostería na forma de pasta (en xaponés anko). En Malaisia usar en xeláu, como Ais kacang. En Xapón y China utilícense tamién pa granar los "biltos de soya" solo que de color coloráu. Como tamién se fai pa la variedá negra (Vigna mungo) y la mariella (auténtica soya: Glycine max).

Amás tienen menos grases y son más fáciles de dixerir qu'otres variedaes de xudíes.

Historia[editar | editar la fonte]

Evidencies xenétiques amuesen qu'el azuki foi cultiváu primero nel Himalaya y dempués en China y Corea (dempués del 1000 e.C.), pa más tarde llegar a Xapón, onde anguaño ye la segunda llegume más popular dempués de la soya.

Nomes[editar | editar la fonte]

El so nome occidental vien del so nome xaponés: アズキ (azuki). En Xapón tamién s'utiliza'l préstamu chinu shōzu (小豆), que significa ‘pequeña grana’ (en comparanza cola soya: 大豆 [daizu], la ‘gran grana’). Ye común qu'en kanji ye escriba shozu pero pronúnciese /azuki/.

En China el so nome correspondiente (小豆 xiǎodòu) úsase inda na agricultura y la botánica. Pero'l términu más utilizáu anguaño ye hongdou (红豆; hóngdòu) que'l so significáu ye ‘xudía colorada’, por cuenta del so uniforme color coloráu.

Sicasí, n'otros idiomes hai que tener curiáu d'utilizar "xudía colorada" yá que puede llevar a tracamundios coles xudíes comunes de color coloráu.

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Vigna angularis describióse por (Willd.) Ohwi & H.Ohashi y espublizóse en Journal of Japanese Botany 44(1): 29. 1969.[2]

Etimoloxía

Vigna: nome xenéricu que foi otorgáu n'honor del botánicu italianu Dominicu Vigna que lo afayó nel sieglu XVII.

angularis: epítetu llatinu que significa "con ángulos, angular"[3]

Variedá
Sinonimia
  • Azukia angularis (Willd.) Ohwi
  • Dolichos angularis Willd.
  • Phaseolus angularis (Willd.) W. Wight
  • Phaseolus chrysanthos Savi
  • Phaseolus mungo auct. non L.[4]
    • Krishná-mudga (‘frijol negru’, en sánscritu).[5]
    • Pachelima (‘bono de cocinar’ en sánscritu).[6]
  • Vigna angularis (Willd.) Ohwi & H. Ohwi

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Vigna angularis en Flora de China
  2. «Vigna angularis». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultáu'l 29 de xunetu de 2014.
  3. N'Epítetos Botánicos
  4. «Vigna angularis». The Plant List. Consultáu'l 29 de xunetu de 2014.
  5. Según el Sanskrit-English Dictionary (1899) de Monier Monier-Williams (Sanskrit-Lexicon.Uni-Koeln.de).
  6. Según Monier Williams (1899).

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  1. AFPD. 2008. African Flowering Plants Database - Base de Donnees des Plantes a Fleurs D'Afrique.
  2. Cowan, C. P. 1983. Flora de Tabasco. Llistaos Floríst. Méxicu 1: 1–123.
  3. Isely, D. 1990. Leguminosae (Fabaceae). 3(2): xix, 1–258. In Vasc. Fl. S.Y. O. S.. The University of North Carolina Press, Chapel Hill.
  4. Pérez J., L. A., M. Sousa Sánchez, A. M. Hanan-Alipi, F. Chiang Cabrera & P. Tenorio L. 2005. Vexetación terrestre. 65–110. In J. Bonu, F Álvarez & S. Santiago Biodivers. Tabasco. CONABIO-UNAM, Méxicu.
  5. Zamora Villalobos, N. 2010. Fabaceae. 119(5): 395–775. In B. Y. Hammel, M. H. Grayum, C. Herrera & N. Zamora Villalobos (eds.) Man. Pl. Costa Rica. Missouri Botanical Garden, St. Louis.
  6. Flora of China Editorial Committee. 2010. Flora of China (Fabaceae). 10: 1–642. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]