Valtu

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

El valtu (de valtar, voltiar) ye una modalidá asturiana de llucha d'abonda antigüedá, que yá apaez representada nos capiteles románicos de los sieglos XI y XII. Nun ta realmente nidiu'l so orixe, pero les posibilidaes de la so procedencia prerromana, yá pue columbrase en pallabres d'Estrabón, qu'afirmaba que yera vezu de los pueblos del norte peninsular el facer exercicios de llucha ensin armes.

Ye enforma popular nes romeríes au, xunto al llanzamientu de barra y les carreres, sirvía pa poner a preba l'axilidá y fuercia de los mozos. Nel valtu, dos lluchadores agárrense pasando el brazu drechu pol hombru esquierdu del contrariu y la mano esquierda per baxo'l so sobacu drechu, xuniendo dambes manes nel llombu d'ésti. Los lluchadores queden d'esta miente trabaos y tenten entós, per aciu de la fuercia colos brazos y de mañes, de valtar al contrariu en suelu. Les normes son firmes y controlen l'agresividá de los lluchadores en tou momentu. Les lluches llionesa y canaria guarden asemeyanza col valtu dientro del panorama nacional, asina como nel internacional , como por exemplu cola llucha Back Hold d'Alba (Escocia).


El valtu, o llucha asturiana tien dos variantes:

  • llucha cuerpu a cuerpu, y
  • llucha a petrina.

Llucha cuerpu a cuerpu[editar | editar la fonte]

Yá nel sieglu I d.C. les comarques de la rexón enfrentábense unes a otres con esta modalidá de llucha na que los contrincantes permanecíen abrazaos l'ún al otru.

Ensin mover les manes, tan angariyaos a tentar valtiase usando la destreza de les sos piernes y la fuercia del torsu, si bien la téunica ye l'elementu fundamental p'algamar la victoria. En muchos requexos asturianos, los neños entamen a prauticar la Llucha Valtu a los seis años. Lo primero que se-yos enseña ye a cayer al suelu, que ye la miente de vencer al otru.

La posición na que queden trabaos ente sí los dos lluchadores da llugar al entamu de l'agarrada o lapsu de tiempu qu'empleguen dos lluchadores en vencese. L'agarrada ye lo que'l "round" o asaltu al boxéu. La lluchada ye'l combate en sí.

Llucha a Petrina[editar | editar la fonte]

Una mano garra'l cintu (na parte anterior de la cintura) y la otra va per enriba del hombru a la espalda o per enriba del hombru a coyer tamién el cintu pela parte postrera. Les téuniques de piernes son válides y son les que faciliten l'aición de valtiar al contrariu.

Los dos lluchadores (valtiadores) tienen prohibíos los güelpes, les estrangulaciones, lluxaciones y agarre de cualesquier parte de la tiesta.

Historia[editar | editar la fonte]

El xeógrafu y historiador griegu Estrabón, al serviciu del Imperiu Romanu cuenta nel so llibru III Geográphica:

son mañosos n'emboscaes, áxiles, llistos,...Practiquen lluches ximnástiques, hoplítiques y hípiques. Exercitándose pal puxilatu, la carrera, les safadures y les batalles campales... así viven estos montañeses que como dixi son los qu'habiten nel llau septentrional d'Iberia, esto ye, los kallakoi, Astoures y kantabroi...

Durante la estaya de la dominación romana practicáronse los xuegos qu'apurrió Roma como les lluchas ente homes y con fieres. Na época romana y tamién visigoda la llucha practícase como exerciciu vigorizante y formativu.

Depués de la Reconquista la llucha emplégase como un preséu de gayola, asina podemos topar nel arte románicu capiteles, canecinos y metopes con representaciones d'escenes de llucha.

Ya nel sieglu XVIII topamos testimonios de dellos autores como Xovellanos (Xixón, 1790) que testifica que “el deporte de la Llucha nunca nun faltaba nes romeries del so tiempu y país”. En 1895 Braulio Vigón fala d'un xuegu de llucha nomáu la Vuelta que consistía en “dos neños abrazábanse fuertemente y procuren valtar al so contrariu”

Así, güei en día topamos testimonios orales de persones mayores en cualesquier fastera d'Asturies que nos falen de la mena d'engarriase, los finxos y les téuniques, así como d'anéudotes o nomes de los meyores lluchadores de los pueblos. Los motivos de lluchar tienen que ver cola gayola y prestíu, p'arreglar disputes o pa marcar l'estatus de poder dientru d'un grupu social. Tamién faénnos saber que s'iguaben competiciones ente pueblos y munches vegaes arbitraben los paisanos mayores que fueren bonos baltiadores.

Paez ser que'l conceyu d'Onís foi'l caberu n'escaecer esta llucha pues dexóse de lluchar na década de los 60.

Anguaño, el recobramientu del Valtu pasa pelos estudios etnográficos de dellos coleutivos y autores (Conceyu d'Estudios Etnográficos Belenos, Ensame pol Deporte Autóctonu, Tertulia Cultural El Garrapiellu, Federación de Deportes Autóctonos d'Asturies, Jose Gerardo Ruiz Alonso, Julio Muñiz), pela normativización de regles y finxos, pela sensibilización y aceptación del deporte y la cultura asturiana, y pela realización de muestres y competiciones n'estremaes folixes y romeries.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

FERNÁNDE, GAUSÓN; BARRIO, UXENU (1996): Deportes na tradición asturiana: Les Lluches.

Asturies: memoria encesa d'un país, nᵘ1-Xunu 1996. Conceyu d'Estudios Bibliográficos Belenos.

RUIZ ALONSO,JOSE GERARDO (2001): Juegos y deportes tradicionales en Asturias, Volumen II. Alborá Llibros, Xixón.


Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Páxina del equipu 6 conceyos N'asturianu