Trigu

De Uiquipedia
Saltar a: navegación, buscar
Uiquipedia:Llista d'artículos que toa Wikipedia tien que tener
Gtk-find-and-replace.svg
Esti artículu necesita una revisión por un correutor qu'ha d'ameyorar la so ortografía, la so gramática, la so sintaxis o'l so vocabulariu. Tamién, iguar les referencies o semeyes o con enllaces francíos.
(ver la llista completa d'artículos pa correxir)


Trigu
Wheat field.jpg
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Liliopsida
Orde: Poales
Familia: Poaceae
Xéneru: Triticum
Espezies

Ref: ITIS 42236 2002-09-22

Escanda o Trigu (Triticum spp), ye'l términu que designa'l conxuntu de cereales, tanto semaos como xabaces, que pertenecen al xéneru Triticumr, son plantes añales de la familia de les gramines, ampliamente semaes per tol mundiu. La pallabra trigu designa tanto a la planta como a les sos biltes comestibles.

El trigu ye ún de los tres cereales más producíos globalmente, xunto'l maíz y l'arroz, y el más consumíu pel home na civilización occidental dende antañu. El granu del trigu ye utilizáu pa facer farina, farina integral, sémola, cerveza y una gran variedá de productos alimenticios.

La pallabra «trigu» remanez del vocablu llatín triticum, col significáu de ‘quebráu’, ‘mazcáu’ o ‘triáu’, faciendo referencia a l'actividá realiza pa separtar el granu de trigu de la cascariella que lu recubre.

Hestoria[editar | editar la fonte]

El trigu tien los sos oríxenes na antigua Mesopotamia. Les más antigües evidencies arqueolóxiques del tierra semada de trigu vienen de Siria, Xordania, Turquía y Iraq. Fai alredor de 8 milenios, un camudamientu o una hibridación asocedió nel trigu xabaz, dando llugar a una planta con biltes más grandes, ensin lo que nun podía habese disemináo pel vientu. Esisten alcuentros de restos carbonizaos de granos de trigu almidoneru (Triticum dicoccoides) y buelgues de granos en barru cocíu en Jarmo (Iraq septentrional), dataes nel añu 6700 edC.

El trigu espoxigó al ser semáu polos seres humanos, pues d'otra miente ésti nun podría espoxigar col mesmu ésitu n'estáu xabaz; esti fechu provocó una auténtica revolución agrícola nel denomáu creciente fértil. Al empar, amansóse a la oveya y la chiva, especies xabaces qu'habitaben la rexón, lo que permitió l'asentamientu de la población y, d'esta miente, la formación de comunidaes humanes más complexes, amuesalo tamién el xurdimientu de la escritura, concretamente la Escritura cuneiforme, creada polos Sumerios, y, poro, l'entamu de la hestoria y el fin de la prehistoria.

L'agricultura y la ganadería nacientes esixíen un cuidáu continu, lo que xeneró una conciencia del tiempu y les estaciones, obligando a estes pequeñes sociedaes a guardiar provisiones pa les époques menos xeneroses, teniendo en cuenta los beneficios que brinda'l granu de trigu al facilitar el so almacenamientu demientres temporaes considerables.

El biltu de trigu foi introducíu na civilización del antiguu Exiptu pa dar aniciu al so semao nel valle del Nilu, dende los sos primeros periodos y d'ellí a les civilizaciones Griega y Romana. La diose griega del pan y de l'agricultura llamábase Deméter, el so nome significa ‘señora’, por derivación llatina tresformóse en Ceres y d'ellí xurdió la pallabra «cereal».

En Roma, el gobiernu aseguraba'l caltenimientu de los ciudadanos ensin posibilidaes económiques abasteciendo trigu a un baxu preciu y regulando la molienda y fabricación del pan, yá que yera una práutica común na racionalización. La molienda y la coción yeren actividaes que se realizaben de forma conxunta, de tal mou que se diseñaben na antigua Roma molinos - fornos con una alta capacidá de producción.

El consumu del trigu y de pan nel Imperiu Romano revistió una gran importancia, confirmándose na Biblia, yá qu'acordies coles tornes más esautes ye posible cuntar nel so testu 40 vegaes la pallabra «trigu», 264 vegaes la pallabra «pan» y 17 vegaes la pallabra «panes», aceiciones estes caberes refiriéndose a pan de trigu o pan d'escanda (como yera vezu común naquella dómina), nes cites bíbliques son frecuentemente utilizaes pa referise al conceutu más ampliu del conxuntu de coses requeríes pa vivir, como na espresión «ganase'l pan». Na parábola del semador faese referencia a l'adulteración de los granos, enfrentando'l trigu (la bondá) con la cizaña (la maldá).

Hasta'l sieglu XVII nun se presentaron grandes avances nos métodos de semao y procesamientu del trigu. En cuasi toa Europa cultivose'l granu de trigu, mas qu'en dalgunes rexones foi preferíu'l centén y la cebada (especialmente nel norte). La invención del molín de vientu xeneró una nueva fonte d'enerxía, pero ensin variar polo demás los métodos de trabayu usaos. Al fin del sieglu XVIII presentáronse dalgunos desendolques mecánicos nel procesu de la molienda como aventadores, montacargues y métodos modernos pa tresmisión de fuercia, colo qu'aumentóse la producción de farina.

Nel sieglu XIX apaez el molín de vapor con rodiellos o cilindros de fierru que representó un cambiu radical na molienda. El semáu del trigu foi aumentando a la par con estos y munchos otros desarrollos teunolóxicos, permitiendo meyorar el rindimientu de la planta y llegar a diverses rexones del planeta como Norteamérica y Oceanía.

El mayor productor mundial de trigu foi por munchos años la Xunión Soviética, la que superaba los 100 millones de tonelaes de producción añales. Anguaño China representa la mayor producción d'esti cereal con unos 96 millones de tonelaes (16%), siguida pola India (12%) y por Estaos Xuníos d'América (9%).