Teneré

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

Plantía:Ficha d'ermu

Reserves naturales d'Air y de Teneré
Patrimoniu de la HumanidáUNESCO
Fachi-Bilma-Dünen.jpg
Teneré.
Llugar Flag of Niger.svg Níxer
Criterios Natural: ix, x
Referencia 573
Inscripción 1991 (XV Sesión)
En peligru dende 1992
Área África
Coordenaes 17°35′N 10°55′E / 17.58°N 10.92°E / 17.58; 10.92Coordenaes: 17°35′N 10°55′E / 17.58°N 10.92°E / 17.58; 10.92
Cambiar los datos en Wikidata

El desiertu del Teneré ye una rexón de desiertu alcontrada na parte centromeridional del Sahara, nel departamentu de Arlit, rexón de Agadez, en Níxer. Les enormes dunes salines de Temet y el máxicu escenariu fixeron del Teneré unu de los desiertos más bellos. La pallabra tuareg teneré significa ermu, y traducida al árabe, sahara. La ciudá más importante del Teneré ye Agadez, a la solombra de les montes de Air.

El desiertu tamién ye conocíu pol árbol de Ténéré, una acacia que foi considerada l'árbol más solitariu del mundu. Sosprendentemente, en 1973, un camión libiu baltar y foi reemplazada por una escultura metálica, depositándose l'orixinal nel Muséu Nacional de Níxer.

Demarcación[editar | editar la fonte]

Esta vasta llanura de sable de 400.000 km² estender dende'l nordeste de Níxer hasta l'oeste de Chad. Les sos llendes tán nes montes de Air al oeste, los montes Ahaggar nel norte, la pandu de Djado nel nordeste, los montes de Tibesti nel este y la cuenca del llagu Chad nel sur.

La mayor parte del desiertu atopa sobre'l llechu del llagu Chad, cuando esti yera como un pequeñu mar interior, formando una enorme llanura meridional, sicasí, nel norte, el Teneré forma una amplia llámina de sable qu'algama les llombes del Tassili Ahaggar, a lo llargo de la frontera con Arxelia.

Pol sudeste, el desiertu ta llindáu polos cantiles de Kaouar, un escarpe de casi 150 km nel nordeste de Níxer a que los sos pies asentir una serie d'oasis, ente los cualos destaca'l de Bilma y el so impresionante erg de dunes xigantesques.

Una parte de la rexón foi declarada Patrimoniu de la Humanidá pola Unesco nel añu 1991, conjuntamente colos montes de Air, col nome de Reserves naturales del Air y el Teneré. Toma una estensión de 7.736.000 hai. En 1992 foi incluyida na [[Llista del Patrimoniu de la Humanidá en peligru d'estinción.

Prehistoria[editar | editar la fonte]

Al igual qu'el Sahara, como un tou más complexu, l'agora conocíu como desiertu del Teneré varió'l so clima a reblincones dende la prehistoria hasta los nuesos díes. Según a Europa conócense-y siquier cuatro yeres glaciares, estes paecen coincidir con periodos húmedos nes llatitúes qu'agora entiende'l Sahara. Concretamente'l Teneré, unu de los desiertos más grebos que se conocen güei, ocupa la cuenca de lo qu'en tiempos foi un gran llagu ricu en pesca. Los sos cantos taben habitaos por pueblos pescadores que los sos instrumentos pueden atopase güei na superficie na midida na que yeren de piedra o güesu: arpones, gabitos, puntes espinoses.

Les pintures del Tassili (Tassili n'Ajjer), que paecen representar el costumes de los habitantes d'esta parte del Sahara de 15.000 a 6.000 años tras, demuestren que civilizaciones de cazadores y pastores convivieron y espolletaron nun hábitat nel que nun faltaben ríos, animales y los montes qu'agora se movieron más al sur.

El Teneré tuvo habitáu por seres humanos dende'l Paleolíticu, fai siquier 60.000 años. Fai ente 10.000 y 8.000 años vivió nesta rexón la cultura kiffian, que los sos restos más antiguos atopar en Gobero. Siguió-yos la cultura teneriense, que permaneció hasta fai 5.000 años nel Teneré, mientres un periodu conocíu como Neolíticu subpluvial, una fase húmeda del Holocenu que duró dende l'añu 7500 a. C. hasta aprosimao'l 3000 a. C. y que foi unu de los periodos verdes del Sahara que dexaron la ganadería en llugares güei inhóspitos. D'aquellos asentamientos quedaron restos arqueolóxicos en forma de puntes de flecha y hachos de piedra, piedres de xiles y daqué de arte rupestre.

Arte rupestre[editar | editar la fonte]

L'arte rupestre del Sahara central y oriental debe la so fama principalmente a los frescos de Tassili n'Ajjer, pero tamién ye bien ricu y abondosu en Ahaggar, Fezzan, Tibesti, Bourkou y Ennedi, según nes montes de Air, onde s'atoparon ricos xacimientos que s'estienden hasta'l Teneré.

Si internamos nel desiertu, escontra'l centru y sur de la llanura desértica y arenosa puramente felicidá, apenes s'atopen restos de los antiguos pobladores, salvu en Gobero, y les pintures rupestres son escasísimas pa una estensión tan grande, anque pocu aparente. Nos años setenta afayáronse los cuatro xacimientos más significativos que conteníen arte rupestre, y en 1997 afayóse'l más llamativu.

  • Termit Oeste {{coord|16|05|45|N|11|14|45|Y atópase nel macizu de Termit, cerca del estremu sudoeste, so un lladral predresu que da llugar a un cuévanu llenu de cueves que sirvía d'abelugu a les caravanes de los tubu de la rexón, que paraben equí nel so camín escontra Fachi, Bilma o Tasker. Sobre una arenisca rosa, dura y granosa, atópense más d'ochenta grabaos ente bóvidos, oryx, gaceles, xirafes, figures humanes, elefantes, avestruces, caballos y dromedarios sobre varios paneles, el más grande de los cualos tien 5,40 x 3 m d'estensión.
  • Dibella (Yerirom) {{coord|17|33|20|N|13|06|20|Y tópase a 255 km al nordeste de Termit Oeste, cerca del pequeñu oasis de Dibella, remanente de dellos llagos que s'atopaben al abelugu de un cantil de 150 m d'altor y qu'agora xacen so un llechu de sable. Alredor del oasis hai dellos castros predresos. Nel lladral d'una llomba d'arenisca del cretácicu llamada Yerirom afayáronse les pintures rupestres en 1972, una docena de figures sobre tres paneles de menos d'un metro cuadráu en total. Pueden apreciase dellos bóvidos y persones de pequeñu tamañu.
  • Guedeza Keita {{coord|17|27|45|N|13|08|55|Y atópase a 11 km al sudeste de Dibella, nel ángulu sudeste del monte del mesmu nome. Apenes contién los grabaos d'un bóvidu y una xirafa de 36 y 55 cm d'altor.
  • Do Dimmi {{coord|16|29|05|N|11|18|50|Y atópase a 45 km al nordeste de Termit Oeste, nuna zona con pequeños pandos d'arenisca y bien rica en muertes post-neolíticos. Un pequeñu espolón d'arenisca resistente creó un pequeñu abrigu nel qu'hai representaos bóvidos, antílopes, xirafes, rumiantes indeterminaos, figures humanes, elefantes y tortúes de forma bastante esquemática.

Clima[editar | editar la fonte]

Clima desértico, temperatures altes tol añu, grandes oscilaciones térmiques, agües escases ya irregulares. El Teneré atopar nuna zona apoderada polos vientos alisios de nordeste, que solo reculen en plenu branu ante la meyora de los monzones del golfu de Guinea.

Les precipitaciones, que'l so promediu añal ye inferior a los 25 mm, dependen de la penetración del monzón. Pueden ser nules, pero tamién pueden provocar la crecida de los uadis mientres delles selmanes ente xunu y setiembre. Solo nos macizos montascosos, especialmente'l Air, pueden algamar los 75 mm añales.

Les temperatures bazcuyen ente los 10 ºC y los 29 ºC del mes más frescu, xineru, y los 25 ºC a 44 ºC del mes más templáu, xunu. Puede llegar a xelar, y les máximes pueden superar los 50 ºC.

Numberosos indicadores dexaron reconstruyir el clima del Holocenu al oeste del desiertu, y comprobóse qu'onde anguaño la cobertoria vexetal ye inesistente, había sabanes de yerbes, carbes, delles especies arbóreas y llagos que permanecíen tol añu. Les precipitaciones, nel so momentu de mayor bayura, ente los años 6300 y 5000 a. C. aprosimao, que ye cuando los llagos taben nel so máximu nivel, yeren comparables a les del Sahel, en redol a los 350 mm añales o más. La composición de los sedimentos indica a los paleoecólogos que nesta zona pudo formase daqué paecíu a un delta del Okavango a pequeña escala.

Intereses[editar | editar la fonte]

En 1979 el motociclista francés Thierry Sabine perder nel desiertu del Teneré mientres dos díes. Esa esperiencia foi la grana pa la creación del Rally París-Dakar que'l mesmu Sabine impulsó.

Dempués de la tráxica muerte de Sabine en 1986 espardiéronse les sos cenices pol Teneré y amás púnxose una placa que lu homenaxa.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Fuentes[editar | editar la fonte]

  • "África. Dende la Prehistoria hasta los Estaos Actuales". Pierre Bertaux. Hestoria Universal Sieglu XXI. Primer Edición en Castellán 1972
  • http://adsabs.harvard.edu/abs/2007AGUFMGC31A0114S (Holocene Paleoecology of the Western Tenere Desert, Niger, Africa; The Smithsonian/NASA Astrophysics Data System)



Teneré