Sardón de Duero

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Sardón de Duero
11a Sardon Urbanismo desde el molino lou.JPG
Escudo de Sardón de Duero (Valladolid).svg
Alministración
País Bandera d'España España
Autonomía Flag of Castile and León.svg Castiella y Llión
Provincies Banderaprovvalladolid.svg Provincia de Valladolid
Tipu entidá conceyu d'España
Códigu postal 47340
Xeografía
Coordenaes 41°36′33″N 4°26′01″O / 41.609166666667, -4.4336111111111Coordenaes: 41°36′33″N 4°26′01″O / 41.609166666667, -4.4336111111111
Sardón de Duero is located in España
Sardón de Duero
Sardón de Duero
Sardón de Duero (España)
Superficie 19.71 km²
Altitú 723 m
Llenda con Villavaquerín, Olivares de Duero, Quintanilla de Onésimo, Santibáñez de Valcorba, Traspinedo y Villabáñez
Demografía
Población 597 hab. (2017)
Porcentaxe 0.11% de Provincia de Valladolid
Densidá 30,29 hab/km²
www.sardondeduero.es
Cambiar los datos en Wikidata

Sardón de Douru ye un conceyu[1] y una localidá de España asitiáu al este de la provincia de Valladolid, nel centru de la comunidá autónoma de Castiella y Llión. L'accesu principal al pueblu dar pola carretera N-122, que conecta principalmente Valladolid con Soria.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Allugamientu[editar | editar la fonte]

El términu municipal de Sardón de Douru, que toma una superficie de 19,71 km², ta asitiáu na zona oriental de la provincia de Valladolid. El so territoriu ta representáu na fueya MTN50 (esguila 1:50.000) 373 del Mapa Topográficu Nacional.[2]

Conceyos estremeros
Villabáñez (NON) Villavaquerín (N) Olivares de Douru (NE)
Traspinedo (O) Rosa de los vientos.svg Quintanilla de Onésimo (Y)
Traspinedo (SO) Santibáñez de Valcorba (S) Quintanilla de Onésimo (SE)

Orografía[editar | editar la fonte]

Sardón de Douru alcontrar na zona centro-oriental de la Cuenca del Douru, onde predominen materiales de rellenu del Terciariu y Cuaternariu. Al altor de la llocalidá oldea'l valle del Douru, encaxáu nos depósitos terciarios y que los sos materiales son cantares, graves, arenes y magres del Cuaternariu, cola morfoloxía tabular de meses o pandoriales a entrambos llaos del ríu Douru, compuestos de margas, yeso y caliares del Terciariu.[3] La so altitú media bazcuya ente los 870 msnm, nel vértiz xeodésicu de Pico Miranda,[4] y los 710 msnm, la zona más baxa, na vega del Douru.

Clima[editar | editar la fonte]

El clima nel conceyu clasifícase como mediterráneu continentalizado, d'iviernos fríos con frecuentes xelaes, y branos templaos y secos. La oscilación térmica añal ronda los 20 °C ente que la diaria supera n'ocasiones los 15 °C. Les precipitaciones partir de forma irregular a lo llargo del añu, con escasez de les mesmes pel branu, concentrándose a la fin del seronda, nos meses ivernizos y en primavera.[5][6]

Según la clasificación climática de Köppen Sardón de Douru encuadrar na variante Csb,[5] esto ye, clima mediterráneu de branos nidios, cola media del mes más templáu non cimeru a 22 °C pero superándose los 10 °C mientres cinco o más meses. Tratar d'un clima de transición ente'l mediterraneu (Csa) y el oceánicu (Cfb). Sobre la base de los datos de la estación meteorolóxica asitiada na Granxa, a 2 kilómetros de distancia, los parámetros climáticos promediu averaos del conceyu son los siguientes:

Gnome-weather-few-clouds.svg  Parámetros climáticos promediu de Sardón de Douru. Granxa (temperatures y precipitaciones) WPTC Meteo task force.svg
Mes Xin Feb Mar Abr May Xun Xnt Ago Set Och Pay Avi añal
Precipitación total (mm) 44.20 35.60 30.40 43.10 50.10 37.40 16.70 15 33.60 49 52.60 44.90 452.6
[ensin referencies]

Historia[editar | editar la fonte]

L'espaciu riberanu entendíu ente Tudela de Douru y Quintanilla de Arriba foi testigu dende la Edá Media d'una próspera colonización llevada a cabu polos conceyos y los monesterios. Nesti tramu hubo tres fundaciones monástiques que surdieron a partir del sieglu XI, toes coles sos granxes y estensiones agrícoles: Santa María de Douru o de les Mamblas, Santa María de Retuerta y Santa María de Valbuena. Pela so parte la colexata de Santa María de Valladolid tamién tuvo patrimoniu nestes tierres y fundó un prioratu en La Quemada d'Olivares, pela redolada de Olivares de Douru, que la so principal riqueza foi'l plantíu de olivos, cultivu recuperáu con bones resultancies nel sieglu XX.[nota 1]

Canal del Douru al so pasu por Sardón

La ribera quedó asina colonizada y amás de les grandes estensiones propiedá de los monesterios surdieron al so amparu pequenes granxes o aldegues, un númberu sustanciosu de preses, acequies, pesqueres y aceñas (o molinos fariñeros d'agua) qu'aprovechaben les agües del Douru. El paisaxe riberano d'esti tramu viose favorecíu y aprovecháu inda más cola construcción paralela al ríu del canal del Douru (1880-1886). Los plantíos de los viñeos que les sos cepes traxeron aquellos primeros monxos franceses que rexentaron estos monesterios ocuparon dende antiguu grandes espacios. Na ribera nun faltaba l'agua polo qu'hubo tamién cultivos de güerta, árboles frutales y otros árboles destinaos a la regulación de curties.

Sardón de Douru desenvolver na redolada de l'abadía de Retuerta en calidá de granxa perteneciente al monesteriu y esplotada por colonu. Hasta'l sieglu XIV nun s'atoparon noticies esactes sobre la población; nesi sieglu pertenecía a la merindad del Infantazgo de Valladolid y yera llugar solariego. Los sos señores yeren l'abá del monesteriu y el merín de Retuerta Ruy González de Castañeda.[7]

A principios del sieglu XIX, Sebastián Miñano, nel so Diccionariu xeográficu y estadísticu d'España y Portugal (1826-1829), señalaba que yera villa de señoríu perteneciente a la provincia de Valladolid, partíu de Peñafiel y obispáu de Palencia. Describe'l llugar a la izquierda del Douru, nun llanu y anchu valle pol cual escurre'l ríu arrodiáu de pinares. Indica que la granxa de Sardoncillo, na vera derecha del Douru, pertenez al monesteriu de Padres canónigos Mostenses de Retuerta. La so población yera de 35 vecinos, 136 habitantes, y producía vinu, trigu, centenu, cebada, avena, frutes, llegumes, ganáu lanar, cabrío, de gocha y vacunu. La so industria yeren dos fábriques de papel, una con trés tintes y otra con una.[8]

Tres la cayida del Antiguu Réxime quedó constituyíu en conceyu constitucional. A mediaos de sieglu Pascual Madoz, nel so Diccionariu xeográficu-estadísticu-históricu d'España y les sos posesiones de Ultramar (1845-1850), asitiar na provincia, audiencia territorial y capitanía xeneral de Valladolid, partíu xudicial de Peñafiel y diócesis de Palencia. Describe la so situación en llanu, na marxe esquierda del ríu Douru, esfrutando d'un clima saludable. Cuntaba con 42 cases, la consistorial, cárcel, escuela d'instrucción primaria, la ilesia parroquial de San Juan, una ermita, l'ex monesteriu de Retuerta y el despoblado de Sardoncillo. El so terrén yera nel so mayor parte arenosu y fluexu, con un monte pobláu de encinas y pinos. La so producción yera de trigu, cebada, centenu, llegumes y vinu. Había caza de perdices y llebres y pesca de barbos y anguiles. La so industria yera l'agrícola y dos fábriques de papel y la so población yera de 45 vecinos, 187 almes.[9][10]

Demografía[editar | editar la fonte]

Evolución de la población
Gráfica d'evolución de Sardón de Douru[11] ente 1842 y 2014

     Población de derechu (1842-1897, sacante 1857 y 1860 que ye población de fechu) según los censos de población del sieglu XIX.      Población de derechu (1900-1991) o población residente (2001-2011) según los censos de población del INE.      Población según el padrón municipal de 2014 del INE.

Economía[editar | editar la fonte]

Agricultura y ganadería[editar | editar la fonte]

Cultívase cebada, trigu, maíz, xirasol, pataques, puerros, cenahoria, remolacha, llechuga, arbeyos, apiu, centenu, avena y alfalfa. Enantes predominaba la esplotación directa pero col tiempu hubo un cambéu escontra l'arrendamientu, siendo yá pocos el llabradores o cooperatives que llabren les sos propies tierres.

La ganadería porcina atópase estabulada y emplégase pa carne; la ovina apenes tien representación nel pueblu y hai delles granxes avícoles pa carne y recoyida de güevos.

Industria[editar | editar la fonte]

El Douru al so pasu por Sardón

L'actividá industrial y empresarial de Sardón de Douru creció notablemente nos últimos años, destacando la incorporación al sector de les enerxíes anovables, instalando delles centrales solares nel pueblu. Tamién se tien en cuenta la enerxía hidroeléctrica aprovechando'l pasu del río Douru pol pueblu, y son dos les centrales qu'operen y abastecen de suministru eléctricu a Sardón y otros pueblos próximos. La industria tamién aumentó nel sector de la repostería cola ampliación y internacionalización de la empresa Mantecadas Posaes, que tien más de setenta años d'hestoria.

Patrimoniu[editar | editar la fonte]

L'orixe de Sardón foi una colonización subordinada al monesteriu de Retuerta que nun aportar# a nunca señoríu dependiente d'un noble; por eso'l so caserío nun cunta con cases pernomaes de la Edá Media o Edá Moderna, nin con una ilesia suntuosa. La ilesia y el molín o fábrica de papel edificáu nel sieglu XIX sobre'l regueru Valimón son los edificios más importantes que se destacar na localidá, ente que'l términu municipal cuenta cola abadía de Retuerta y el términu agrícola de Sardoncillo o Granxa de Sardón.

Ilesia de San Juan Bautista[editar | editar la fonte]

Edificiu de la ilesia cola torre que'l so remate foi restauráu con lladriyu

Ye un templu católicu del sieglu XVI ensin pretensiones artístiques, senciellu, d'una sola nave. Ta construyíu con mampostería sacante los sos ángulos que tán reforzaos con sillares. A mediaos del sieglu XVIII sufrió un derrumbe y hubo que refaelo casi enteru, siendo'l maestru de obra Manuel Martínez. Tamién se fixeron obres na torre anovando tol segundu cuerpu con fábrica de lladriyu en llugar de mampostería y sillares. La puerta d'accesu al templu abrir nel muriu sur. Ye de mediu puntu con doveles sencielles. L'interior ye sobriu, coles parés de mampostería ensin encalar. La bóveda sobre'l presbiteriu ye gótica, de crucería.[12]

Nel so interior alluga tres retablos procedentes de la desamortización de la abadía de Retuerta. Unu d'ellos ye utilizáu como retablu mayor; ye un retablu clasicista del sieglu XVII, d'un solu cuerpu y trés calles separaes por columnes estriaes con capiteles dóricos. Los dos calles llaterales modificar nel sieglu XVIII y convirtiéronse en calle-relicario con forniques de decoración rococó y cristales a manera de zarramientu. Na predela asitiáronse otros cuatro forniques siguiendo'l mesmu sistema. Dempués los cristales sustituyir por espeyos. Nel llugar central del retablu atopa un crucifixu de marfil, de 58 cm. Ye obra de mediaos del sieglu XVIII. El retablu rematar con un Remate n'áticu áticu onde s'asitió la escultura de san Juan Bautista d'un escultor anónimu vallisoletano del sieglu XVII.[12]

Otru de los retablos ta asitiáu na paré del llau de la Epístola. Les imaxes qu'amuesa nun son de Retuerta pero sí'l relieve del áticu con una escena de la Virxe y Santa Gertrudis. El tercer retablu procedente de Retuerta ye ximielgu d'este y tópase nel llau del Evanxeliu. Asocede lo mesmo colos santos qu'acovez y col relieve orixinal del áticu representando un milagru de San Norberto. Dambos retablos son del escultor Pedro Bahamonde.[12]


La ilesia guarda amás otros oxetos esvalixaos de los monesterios de Retuerta y la Armedilla, como llenzos, orfebrería, santos de devoción.[13]

Molín de Santoxenia[editar | editar la fonte]

Molín fariñeru de Santoxenia

Ye un complexu industrial llevantáu sobre'l regueru Valimón, que traviesa la llocalidá de sur a norte, y que n'apurriendo l'agua al molín va desaguar al ríu Douru. El molín foi construyíu en 1814 pol industrial Millán Alonso Tejada, que yera propietariu tamién d'otros dos fábriques de papel na cercana llocalidá de Quintanilla.[nota 2] El molín de Sardón funcionó como fábrica de papel de fumar (pa enguedeyar pitos). Como alcordanza d'aquel comerciu queda'l nome de la cai perpendicular al molín: cai de la Papelería.[14]

Dempués de funcionar como molín de papel foi fábrica de lluz hasta qu'escontra 1930 camudar en molín fariñeru; esti cometíu duró hasta mediaos de la década los año sesenta. D'esta última etapa ye'l rótulu que lleva na fachada: Molín fariñeru de Santoxenia

Xardín del Carreteru[editar | editar la fonte]

Xardín del Carreteru coles secuoyas

Ye un espaciu que se topa a la salida del pueblu, ente'l canal del Douru y el mesmu río Douru, onde dambos escurren paralelos. El llugar caracterizar pol plantíu d'árboles exóticos; al so amparu'l Conceyu instaló unes meses con bancos de madera pa solaz de los vecinos. El plantío data de los años 1889 y 1890 que son les feches de les Esposiciones Universales de París. Había carreteros profesionales que recibíen encargos de plantones que se vendíen nos dos esposiciones citaes. Los veceros yeren hacendados que queríen llucir esos árboles nes sos finques y xardinos. Los exemplares que se llantaron equí fueron les demasíes de dalgún carreteru que, o mercó de más o los sos veceros nun los aceptaron a última hora. Son escepcionales pola so guapura y tamañu los dos secuoyes ximielgues.[14]

Estación de tren[editar | editar la fonte]

Edificiu de viaxeros; en bon estáu de caltenimientu y habitáu

Pertenez a la llinia de ferrocarril Valladolid-Ariza, yá en desusu. Foi la cuarta de les estaciones nel km 31,239. Nel so orixe foi una estación de cuarta clase que tenía la vía principal más una vía de muelle y otra de devaso. Tuvo una grúa hidráulica asitiada ente la vía principal y la de devaso y una báscula puente de 20 Tm (tonelada métrica) que foi sustituyida más tarde por otra de 30 Tm; tuvo amás un gálibu.

En 1978 esistía entá una cierta actividá ya instaláronse les semibarreras automátiques nel pasu a nivel del P.K. 30,952;[nota 3] na mesma estación había una señal avanzada per un sitiu y una señal de semáforu pol otru. En 1980 la estación algamó la categoría de 3.ª clase porque s'instaló una segunda vía d'apartáu pa dar serviciu a un polvorín que tenía'l Parque d'Artillería soterráu nun monte próximu. Esta nueva vía asitióse sobre Traviesa de formigón travieses de formigón bibloque y carriles de 45 kg/m. Pa facilitar la carga y descarga asfaltóse una porción de terrén. En 1982 la estación tenía la categoría d'apartaderu cargaderu y el 15 de xineru de 1985 namái yera cargaderu.

Caltiense l'edificiu de viaxeros habitáu por particulares. Caltiense de pies, anque coles puertes cegaes y ensin usu. L'edificiu de servicios caltién les plaques cerámiques casi sumíes, onde entá puede lleese Retrete caballeros, Retrete señores, Retrete urinariu, Llampistería. La llampistería yera l'almacén de llámpares de petróleu pa'l locomotores a vapor. En 1992 sumieron el depósitu d'agua y la grúa hidráulica.[15]

Ermita y redolada

Sardoncillo[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Sardoncillo

A menos de dos kilómetros de Sardón y cruciando el río Douru atópase'l pobláu de Sardoncillo (topónimu antiguu), conocíu como Granxa de Sardón. Nel so orixe foi un núcleu de colonos dependientes de l'abadía de Retuerta. La mole del monesteriu algamar a ver a poca distancia separada pol calce del ríu. Sardoncillo tuvo ilesia, que ye la ermita asitiada nel centru d'una gran escampada —anque esti edificiu nun ye l'orixinal—. Nesta ermita guarda la imaxe románica de Fontes Clares.[13]

Monesteriu de Santa María de Retuerta[editar | editar la fonte]

Abadía de Retuerta dende Sardoncillo, col ríu Douru ente medies

El monesteriu de Santa María de Retuerta atópase asitiáu na ribera esquierda del ríu Douru. Ye un monesteriu perteneciente a la orde premostratense, edificáu n'estilu tardorrománico y foi fundáu por Sancho Ansúrez, nietu del conde Ansúrez. Foi declaráu monumentu históricu-artísticu perteneciente a l'Ayalga Nacional d'España el 3 de xunu de 1931, teniendo por tantu la considerancia actual de Bien d'Interés Cultural (BIC, n.º ref. RI-51-0000998).[16] El monesteriu, principalmente la so ilesia, foi restauráu y rehabilitáu y pertenez al grupu empresarial priváu Novartis. Ye visitable.

Fiestes y tradiciones[editar | editar la fonte]

San Juan lleváu a costazos poles cais del pueblu

El 24 de xunu celébrase San Juan Bautista, la fiesta grande del conceyu, con procesiones y mises n'honor del santu, la tradicional foguera a medianueche según verbenas y xuegos infantiles;[17] la segunda fiesta celebrar n'honor a la Virxe del Patrociniu, la primer fin de selmana d'agostu.

Deportes[editar | editar la fonte]

Sardón de Douru siempres foi un pueblu bien venceyáu al deporte como puede comprobase na sección sardoneros destacaos. Na actualidá destaca l'equipu de fútbol sala, el CDFS Sardón, que lleva dellos años realizando bones temporaes. Esiste tamién el Club d'Atletismu de Sardón de Douru. Munchos sardoneros dedicar al deporte na actualidá, fútbol, baloncestu y rugby acopen los deportes escoyíos polos mozos de la llocalidá pa ocupar el so tiempu d'ociu.

Personalidaes destacaes[editar | editar la fonte]

  • Miguel Alonso Pesquera, diputáu Nacional nes Cortes Españoles.
  • Emilio Llaguna, actor.
  • Miguel Velasco, xugador de rugby, internacional cola Selección nacional de rugby d'España, exjugador y exentrenador del VRAC, y anguaño direutor deportivu del mesmu equipu.
  • Jaime Alonso Les-Heras, xugador de rugby, tamién internacional cola seleición nacional y exjugador del Club de Rugby El Salvador.
  • Henar Alonso-Pimentel, nadadora, campeona d'España de 100 y 200 m braza, de los que llegó a tener el récord d'España.
  • Eliseo Parra, cantautor.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Ministeriu de Facienda y Alministraciones Públiques. «Rexistro d'entidaes locales». Archiváu dende l'orixinal, el 26 d'abril de 2015. Consultáu'l 11 de mayu de 2015.
  2. Institutu Xeográficu Nacional d'España. «MTN25 y MTN50». Archiváu dende l'orixinal, el 16 de marzu de 2015. Consultáu'l 11 de mayu de 2015.
  3. Institutu Xeolóxicu y Mineru d'España. Mapa Xeolóxicu d'España a escala 1:50.000, fueya 373. http://info.igme.es/cartografia/magna50.asp. Consultáu el 25 de mayu de 2015. 
  4. Dirección Xeneral del Institutu Xeográficu Nacional. «Vértices xeodésicos». Archiváu dende l'orixinal, el 17 de marzu de 2015. Consultáu'l 23 de febreru de 2015.
  5. 5,0 5,1 AEMET. «Atles climáticu ibéricu». Archiváu dende l'orixinal, el 22 d'avientu de 2015. Consultáu'l 27 de mayu de 2015.
  6. University of Idaho (ed.): «Criteria for classification of major climatic types in modified Köppen system» (inglés). Xeneral Climatology. Prentice Hall. Archiváu dende l'orixinal, el 30 de setiembre de 2009. Consultáu'l 27 de mayu de 2015.
  7. Ortega Rubio, 2010, p. 255. cf. Magüetu de les Behetrías de Castiella, p. 15.
  8. Miñano, Sebastián. Diccionariu xeográficu y estadísticu d'España y Portugal. VIII. http://bibliotecadigital.jcyl.es/i18n/consulta/rexistru.cmd?id=714. Consultáu el 28 de mayu de 2015. 
  9. Madoz, 1984, p. 113.
  10. Madoz. Diccionariu xeográficu-estadísticu-históricu d'España y les sos posesiones de Ultramar. XIII. http://www.bibliotecavirtualdeandalucia.es/catalogo/consulta/rexistro.cmd?id=6353. Consultáu el 28 de mayu de 2015. 
  11. Institutu Nacional d'Estadística (España). «Alteraciones de los conceyos nos Censos de Población dende 1842. Sardón de Douru». Consultáu'l 27 de mayu de 2015.
  12. 12,0 12,1 12,2 Valdivieso, 2000, p. 275.
  13. 13,0 13,1 Escapa, 2011, p. 237.
  14. 14,0 14,1 Escapa, 2011, p. 238.
  15. Pintáu Quintana , 2001, p. 107/108.
  16. Ministeriu d'Educación, Cultura y Deporte. «Base de datos de bienes inmuebles». Consultáu'l 27 de mayu de 2015.
  17. Conceyu de Sardón de Douru. «D'interés turísticu». Consultáu'l 27 de mayu de 2015.

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Nel sieglu XVII esta granxa yera una finca de recréu perteneciente a los reis.
  2. L'industrial Millán Alonso Tejada foi amás un políticu que llogró nos comicios tolos votos del distritu de Peñafiel. Tuvo un fíu que nació en Sardón en 1842, Miguel Alonso Pesquera, que, siguiendo la carrera política aportó a presidente de la Diputación y del Bancu de Creitu Castellanu; foi amás promotor y financieru del ferrocarril Valladolid Ariza. La ciudá de Valladolid consagró-y una cai.
  3. P.K. significa Puntu Kilométricu. Ye una notación típicamente española.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-Antón-2005">Antón, Francisco (2005). Monasterio medievales de la provincia de Valladolid. Maxtor, facsímil d'edición de 1942. ISBN 84-9761-210-8.
  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-Escapa-2009">Escapa (2009). Tierra d'Horizontes. Edita Edical (cola autorización de la Diputación de Valladolid Patronatu Provincial de Turismo. ISBN 978-84-92535-19-4.
  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-Escapa-2011">Escapa (2011). Corazón de Carbayu. Viaxe pol Douru dende Urbión a Porto. Edita Gadir. ISBN 978-84-96974-53-1.
  • (1984) Diccionariu Xeográficu-Estadísticu-Históricu d'España. Valladolid. Ámbitu, edición facsímil.
  • (2010) Los pueblos de la provincia de Valladolid. Maxtor, facsímil d'edición de 1895. ISBN 84-9761-732-0.
  • <cite style="font-style:normal" id="Referencia-Pintáu Quintana-2001">Pintáu Quintana, Pedro (2001). El ferrocarril Valladolid-Ariza. Editor Lluis Prieto. ISBN 84-930930-2-5.
  • Valdivieso, Enrique, Catálogo monumental de la provincia de Valladolid. Antiguu partíu xudicial de Peñafiel, VIII, Valladolid: Diputación de Valladolid, ISBN 84-500-6815-0 

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]



Sardón de Duero