Ríu Xingú

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Ríu Xingú
Llocalización alministrativa
División Flag of Brazil.svg Brasil
Flag of Brazil.svg Brasil
Xeografía
Mapa
Xingurivermap.png
Cursu mediu del ríu Xingú vistu dende l'espaciu.

El ríu Xingú (del portugués [ʃĩˈɡo]) ye un llargu ríu amazónicu brasileñu, unu de los mayores afluentes de l'aguada meridional del ríu Amazones, qu'escurre polos estaos de Mato Grosso y Pará. Tien un llargor de 1.815 km.[1][2]

Xeografía[editar | editar la fonte]

Cursu altu del Xingú[editar | editar la fonte]

El ríu Xingú naz nel estáu de Mato Grosso, al norte de la rexón del Planalto, na unión ente les sierres de Roncador y Formosa, a un altor del orde de los 600 m. El ríu alimentar pola confluencia de tres río principales: pel oeste, el ríu Ferro (400 km),[3] que recueye les agües de l'aguada oriental de la sierra de Formosa, colos sos afluentes Steinen, Ronuró y Jabota; pel sur, el ríu Tamitatoala (o Betavil) (330 km); y per l'este, el ríu Culuene, el más importante y caudalosu, un llargu ríu d'unos 600 km que recueye les agües de l'aguada noroccidental de la sierra de Rondador y tien munchos afluentes, como los ríos Auiita, Culiseu, Tanguro, Sete de Setembro y Conto de Magalhanaes. El ríu Xingú tien les sos fontes nuna zona onde tamién les tienen otros importantes ríos brasileños, como'l río Teles Pires y el ríu Guaporé, qu'arramen na Amazones, o'l ríu Cuiabá, que lo fai na Cuenca de la Plata, a más de 4.000 km de distancia.

La rexón de la so cabecera ta nel Parque Indíxena de Xingú, el primera parque indíxena declaráu en Brasil (1961), siendo la principal fonte d'agua y alimentu pa una población de cerca de 4.500 indíxenas que viven nesi territoriu. El ríu Xingú escurre nel so cursu altu en dirección sur, inda dientro del gran parque, mientres unos 150 km, un tramu nel que recibe dellos afluentes, como los ríos Manissauá-Miçu, Arraias y Suiá-Miçu (450 km). Namás salir del parque entra na Área Indíxena Jarina, onde recibe los ríos Huaiá-Miçu, Aiuiá-Miçu y Jarina. Nesti tramu'l ríu ye trevesáu, a unos 40 km al oeste de la localidá de São José do Xingu (5.267 hab. en 2.010[4]), pola rodovía BR-80, nun tramu allongamientu d'esta vía radial que conecta con Brasília.

Cursu mediu del Xingú[editar | editar la fonte]

El ríu crucia entós la frontera col estáu de Pará, onde va escurrir casi namá pol conceyu de Altamira (con 159.696 km², el mayor conceyu de Brasil y del mundu). Recibe pola derecha'l ríu Liberdade (450 km), la Paz y la Pebida (o ríu Porto Allegre). Nesti tramu mediu'l ríu ye la llende occidental mientres más de 100 km del territoriu indíxena Kapayó, que finalmente crucia n'unu de los sos estremos. El cursu dientro de Kapayó ye bien accidentáu, coles cachoeiras Ananá y la corredeira Porto Seguro. Al salir de la área indíxena sigue'l cursu caudalosu, coles cachoeiras de Mucura y Gorgulho do S. Antonio, antes de llegar a la primer localidá d'importancia nes riberes del ríu, São Felix do Xingú, onde recibe pola derecha otru de los sos principales afluentes, el ríu Frescu (560 km).

Continua baxando'l ríu per una zona casi despoblada, faciéndose cada vez más anchu, nun cursu con frecuentes isles, baxos de sable y cachoeiras. Nesti tramu recibe dellos afluentes, como los ríos Trunfo, Pombal, São José, y Pardo, que marca l'entamu d'un nuevu territoriu indíxena, el de Araweté/ Igarapé-Ipuxina. Otra vegada'l calce del ríu ye la llende de la área, que bordia pel so llau occidental mientres casi 200 km. Atestando cola área indíxena, el ríu escurre nun curtiu tramu ente dos nueves árees indíxenes más pequenes, la de Koatinemo, pel este, y la de Cararaô, pel oeste. Al poco, el ríu recibe pola esquierda'l principal de los sos afluentes, el ríu Iriri, de más de 1.100 km.

Cursu baxu del Xingú[editar | editar la fonte]

A partir d'equí empecípiase'l cursu baxu del ríu Xingú, con un calce bien anchu nel qu'hai munches isles y nel que yá hai delles localidaes nes sos riberes, dalgunes d'elles de cierta importancia: Novo Acordo, Altamira (96.842 hab. en 2008), Paquicama, Belo Monte do Pontal, Vitória do Xingu (13.480 hab.), Aricaria y Senador Jose Porfirio. Nesti tramu recibe pola derecha les agües del ríu Bacajá. La carretera Transamazónica traviesa'l ríu Xingú nun serviciu de barques en Belo Monte, anque tamién s'avera en Altamira, pel otru marxe.

A partir de Aricaria, el ríu Xingú abrir nun llagu inmensu o estuariu, d'unos 120 km de llargu y ente 8-15 km d'anchu. A la fin les sos agües entemecer coles del ríu Amazones, al traviés d'un llaberintu de caños (canales naturales) que van serpenteando nun cientu de direcciones al traviés d'un archipiélagu cubiertu de montes, nel que sobresal pol so tamañu la isla de Urucuri, con casi 40 km de llargor (dalgunes de les isles son usaes pa l'agricultura y el llendo). Na ribera derecha alcuéntrense les localidaes de Senador José Porfírio (12.998 hab.) y Porto de Moz (33.951 hab.) y Vilarinho do Monte, yá na desaguada. Casi na mesma boca, na ribera esquierda, recueye'l so últimu afluente, el ríu Jarauçu.

En tol tramu final del estuariu siéntese l'efectu de la marea, a pesar de que na embocadura'l ríu amenorgar a solamente 7 km d'anchor.

Cuenca[editar | editar la fonte]

La cuenca del ríu Xingú entiende una superficie de 531.250 km2, una superficie mayor qu'España que la asitien como la 54ª mayor del mundu. Presenta forma allargada, con 1.450 km de llargu y unos 350 km d'anchor medio y nella viven unos 450.000 habitantes.

La cuenca del ríu Xingú crucia dos grandes biomas de Brasil, el Zarráu y la selva amazónica.

Tán n'estudiu grandes esplotaciones hidroeléctriques nel ríu Xingú en Babaquara (Altamira) y Kararaô (Belo Monte), con 6 y 11.000 Mw previstos.

Afluentes[editar | editar la fonte]

El ríu Xingú formar a partir de dos fuentes:

  • el ríu Culuene, la fonte oriental, d'un llargor d'unos 600 km y colos sos afluentes los ríos Auila, Culiseu, Tanguro, Sete de Setembro, Couto de Magalhãye y Curisevo (colos sos subafluentes los ríos Kevuaieli y Pacuneiro);

Los principales afluentes del Xingú, en dirección enagües embaxo, son los siguientes:

  • en Mato Grosso:
  • en Pará:

Saléu[editar | editar la fonte]

El ríu Xingu ye una vía navegable considerada fundamental pal desenvolvimientu de la rexón, según pa fomentar el comerciu col estáu de Pará. Anque'l llargor total del ríu ye de más de 1.800 km, la parte navegable llindar al so cursu inferior, el tramu entendíu ente la boca y Belo Monte (298 km), de bien poca rimada y bien anchu. Belo Monte tien instalaciones portuaries, con muelle y pantalanes aptos pa la diferencia de nivel del ríu. Esti tramu ta disponible en fondures cimeres a 6 m d'avientu a mayu, pero na dómina de seca amenorgar dende Senador José Porfirio (km 173) a 2,30 m.

Nel tramu navegable, mientres la dómina de seca, apaecen delles dificultaes pal saléu, como los bancos de sable de Xingu-Açu (km 155), Mouro (km 163) o Xuncal (km 170), la barrera de Vermelha (km 192), y delles roques como la Canazedo y Rendenção, cerca de Vitoria do Xingu.

Nel cursu cimeru solo pueden salear pequenes embarcaciones en trechos relativamente llargos, pero que tán sicasí aisllaos ente zones de cascaes y bancos de sable.

Nel baxu Xingú saleen fundamentalmente embarcaciones que tresporten combustible y carga xeneral. Percima de Altamira, el ríu nun ye utilizáu pa saléu comercial, anque hai yá saléu pioneru qu'atiende les necesidaes locales.

La presa de Belo Monte[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Represa de Belo Monte

Como parte del programa de crecedera económica del Gobiernu de Brasil, les autoridaes proxecten la construcción de la gran represa de Belo Monte nel ríu Xingú. De construyise, sería la tercera presa más grande del mundu, y el so banzáu anubriría cientos de kilómetros cuadraos de selva perteneciente a los pueblos indíxenes de la rexón. Organizaciones en defensa de los derechos indíxenes como Survival International y otres organizaciones medioambientales denunciaron la presa como un crime medioambiental y de derechos humanos.[5] Los pueblos indíxenes afectaos manifestáronse en repitíes ocasiones contra los proyectos de grandes preses na Amazonia.[6]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. «Bancu de Informaçõye y Mapes dos Tresportes», que menta un llevantamientu de 2007, disponibles na entrada «Informaçõye do Rio Xingu». Tamién entrada «Hidrovia do Xingú», realizada por «AHIMOR Administração das hidrovias da Amazônia Oriental», nel sitiu «Informaçõye sobre Tresporte hidroviario», del Ministério dos Tresportes do Brasil. Disponible en: http://www.transportes.gov.br/bit/hidro/rios-pdf/rioTapajos-TelesPires.pdf.
  2. Otres fontes señalen otros llargores:
    • 1.640 km, en Les agües continentales d'América Llatina, de R. Ziesler y G.D. Ardizzone, la publicación de la FAO de 1979. Disponible en: http://www.fao.org/docrep/008/ad770b/AD770B06.htm.
    • 1.979 km en Geo-data: The World Geographical Encyclopedia / John F. McCoy, editor, Thomson Gale, 3ª ed. 2002.
  3. Los datos sobre los llargores de los distintos afluentes provienen de Les agües continentales d'América Llatina.
  4. Tolos datos relativos a población d'esti artículu se refierne al añu 2010 y al conxuntu del conceyu, yá que nun se disponen de datos desagragados dentroe de cada conceyu.Fonte: Censu Populacional 2010, del Institutu Brasileiro de Geografia y Estatística (IBGE) (29 de novembro de 2010).
  5. La presa de Belo Monte - Survival International
  6. Manifestación contra la presa - Survival International




Ríu Xingú