Ríu Apurímac

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Ríu Apurímac
Llocalización alministrativa
División Flag of Peru.svg Perú
Flag of Peru.svg Perú
Flag of Peru.svg Perú
Flag of Peru.svg Perú
Xeografía
Mapamapes
Red pog.svg
Apurimacrivermap.png
Rio Apurímac.png
Headstreams Apurimac and Hornillos.png

El ríu Apurímac ye unu de los principales ríos del Perú, un afluente del ríu Ene que ye parte del cursu cimeru del ríu Ucayali, y en que la so cuenca naz la fonte más alloñada del ríu Amazones, nes fasteres del Neváu Mismi, a 5.597 m (15°31′0″S 71°41′0″W / 15.51667°S 71.68333°W / -15.51667; -71.68333).

Toponimia[editar | editar la fonte]

  • Apu, en quechua, significa ente otres cuesas «espíritu tutelar» según el simi taq´y cusqueño. El Apu Rimac ye l'Oráculu o Gran Falador», consideráu como'l más poderosu de los oráculos Inques, que falaba al traviés de los terribles rabiones del ríu. Un diccionariu con autoridá oficial y llingüística escribió

    "Apurimaq. s. Hist. y Mit. ( El dios que fala). Dios de la cultura ch'anka."

Xeografía[editar | editar la fonte]

El ríu Apurímac naz na cordal de los Andes, ente Cuzco y Arequipa, a 650 km al sureste de Lima y 160 km al oeste del llagu Titicaca. El ríu, que traviesa les rexones de Cuzco y Ayacucho, pasa a llamase río Ene a partir de la so confluencia col ríu Mantaro (12°15′45″S 73°58′30″W / 12.26250°S 73.97500°W / -12.26250; -73.97500) a unos 400 m d'altitú. La confluencia marca'l tripunto fronterizu ente los departamentos de Junín, Ayacucho y Cuzco. Agües embaxo, recibiendo pola esquierda al ríu Perené, camuda una vegada más el so nome pol de ríu Tambo, qu'escurre unos 150 km antes d'atopase col ríu Urubamba na ciudá de Talaya, pa dar llugar a la nacencia formal del ríu Ucayali.

Mientres gran parte de los sos 700 km de percorríu, flúi al traviés d'estrechos cañones y el so trayectu ye atayáu por cascades y rabiones.

La fonte más alloñada de l'Amazones[editar | editar la fonte]

Vista de la fonte de la riega Apacheta, nel Neváu Mismi, considerada la fonte más alloñada del propiu ríu Amazones.
Otra vista del ríu Apurímac.

El Apurímac naz de la confluencia de dos pequenos ríos, el ríu Santiago y el ríu Huarhuarco. Dirixir escontra l'este y el so llargor ye d'unos 50 km dende la so fonte más alloñada cuando recibe al ríu Hornillos, que llega dende'l sur. El Hornillos tien unos 65 km cuntando les sos propies fontes, el ríu Challamayo, el ríu Lloquera, y les curties riegues Carhuasanta y Apacheta, de llargor casi idénticu (6 km cada unu). El Apacheta, que naz nes faldes del Neváu Mismi considérase la fonte más alloñada de la rede de l'Amazones, siendo aceptada agora pola mayoría d'estudios, anque dacuando hai dalguna dulda sobre na cuenca del ríu Mantaro, que la so llargor ye equivalente a la del Apurímac, dalguna fonte podría supera-y nunos pocos kilómetros.

Poro, el cursu del consideráu agora ríu más llargu del mundu ye'l siguiente: Apacheta → Lloquera → Challamayo → Hornillos → Apurimac → Ene → Tambo → Ucayali → Amazones peruanu → Solimõye → Amazones.

Principales afluentes[editar | editar la fonte]

Los principales afluentes del Apurimac, en sentíu agües embaxo, son los siguientes regueros y ríos:

VRAEM[editar | editar la fonte]

Cola Ene que lu enllarga, el Apurímac y últimamente el Mantaro, formen un conxuntu xeográfico y económico designáu poles sigles VRAEM (Valle del Ríu Apurímac, Ene y Mantaro). La zona del Mantaro foi amestada nel 2012, por ello'l cambéu de VRAE a VRAEM.[2] En 2006 esta zona taba práuticamente fora de control del estáu peruanu y dedicábase al cultivu de la coca col sofitu financieru y loxísticu de los narcotraficantes. Les autoridaes peruanes empezaron a recuperar la iniciativa na área por aciu la unviada de 1.500 militares a finales de 2006,[3] oxetivu qu'entá nun se llogró.

Notes y referencies[editar | editar la fonte]

  1. Diccionariu Quechua-Español-Quechua. Academia Mayor de la Llingua Quechua Qosqo (1995)
  2. La Ofensiva social nel VRAEM. Andina, Axencia Peruana de Noticies, 30.6.2012.
  3. Úteru.pe, VRAE, 17 payares 2006.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Ríu Apurímac