Río Don

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Río Don
Дон
Llocalización alministrativa
División Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Xeografía
Mapa

.


El río Don (rusu: Дон) ye un ríu de la Rusia europea que flúi en direcciones SE y SO desaguando nel mar de Azov. Con 1870 km ye'l quintu más llargu d'Europa, tres el Volga, Danubiu, Ural y Dniéper. La so cuenca drena una área de 425 600 km². Ye'l mesmu ríu Tanais de les fontes clásiques grecorromanes.

Les principales ciudaes nel so cursu, con más de 100 000 habs., son Vorónezh, Volgodonsk y Rostov del Don. Los sos afluentes principales son los ríos Donéts y Jopior, dambos con más de 1000 km de llargor. Administrativamente, el ríu escurre, agües embaxo, polos siguientes óblast: Tula, Lípetsk, Vorónezh, Rostov y Volgogrado.

Xeografía[editar | editar la fonte]

Característiques[editar | editar la fonte]

El ríu Don tien toles característiques d'un ríu d'enllanada. La so rimada media varia pocu dende la nacencia hasta la desaguada, con un valor de solo 0,1 ‰ (10 cm/km). Escurre por unes vastes enllanaes aluviales en tol so percorríu, sacante nes cercaníes de Kalach del Don, onde'l so valle estrechar significativamente. El valle del Don, al igual qu'el d'otros ríos de la rexón, presenta una morfoloxía asimétrica, coles veres de la derecha altu y empináu, y les veres esquierdes baxes y llanes.

Curso[editar | editar la fonte]

El ríu Don naz cerca la ciudá de Novomoskovsk (Rusia) (134 081 hab. en 2002),[1] nel óblast de Tula, a unes unidá|50|km}} al sureste de Tula (481 216 hab.), y unes unidá|200|km}} al sureste de Moscú. Escurre nos sos entamos en dirección sur, recibiendo pola esquierda al primeru de los sos afluentes d'importancia, el ríu Nepravda y saliendo del óblast de Tula pola trifrontera ente los óblast de Tula, Lípetsk y Riazán, nel que'l ríu nun entra.

Siguiendo al sur, enfusar nel óblast de Lípetsk, pasando poles llocalidá de Dankov (23 249 hab.) y Lebedyan (22 966 hab.), pa recibir de siguío pola derecha al ríu Krasivaya Mecha y depués al ríu Sosna, qu'acaba de travesar la ciudá de Yelets (116 726 hab.). Sigue'l Don por Zadonsk (10 500 hab.) y Kon-Kolodej, y depués llega a un tramu nel que'l ríu forma la frontera natural ente los óblast de Lípetsk y de Voronezh.

Tres esi curtiu tramu, el Don entra, pela so parte septentrional, nel óblast de Voronezh. Calteniendo la dirección sur, el ríu pasa mui cerca de la capital Vorónezh (848 700 hab.) (a unes unidá|12|km}}), onde recibe pola esquierda al homónimu ríu Voronezh y, pola derecha, al ríu Devica. Continua escontra'l sur, travesando la llocalidá de Grenjacez y recibiendo pola derecha al ríos Potudan y más tarde al ríu Tichaja Sosna. Llega depués a la ciudá de Liski (55 893 hab.), pa dempués recibir, pola esquierda, al ríu Ikorec, al ríu Bitiug y depués al ríu Osered. Continua pela ciudá de Pávlovsk (26 365 hab.) y depués recibe, pola esquierda, al ríu Chórnaya Kalitvá, un puntu nel que'l ríu vira escontra'l Y-SE, y nel que ta a menos de 50 km de la frontera con Ucrania. El ríu escurre por un tramu nel que recibe, pola esquierda, al ríu Boguchar y, depués, pola derecha, al ríu Tolucheevk.

Abandona al poco el óblast de Voronezh y enfusar, pel so llau occidental, nel óblast de Rostov, un curtiu tramu nel que recibe pola esquierda al ríu Peskovatka y llega dempués a les llocalidaes de Kazankaya y Veshenskaya (9317 hab.). Entra depués nel óblast de Volgogrado, pa recibir al poco, pola esquierda, al ríu Khoper y depués al ríu Medveditja. Unos kilómetros enagües embaxo pasa frente a Serafimovich (9939 hab.), dempués recibe pola esquierda a la llongura ríu Ilovlya (358 km y una cuenca de 9250 km²) y llega a Kachalino. El Don vuelve xirar escontra'l suroeste, escurriendo por una rexón cada vez más greba y seca, y un poco primero de llegar a Kalach del Don (26 882 hab.), el ríu entra nuna zona embalsada, la cola del llargu banzáu de la presa de Tsimlyansk (2700 km²), asitiada a más de 200 km de distancia enagües embaxo. Nesti gran banzáu'l Don recibe, pola derecha, los ríos Donskaja Carica, Esaulovskij Aksái y Kurmoyarsky Aksái; y, pola esquierda, al ríu Liska y al ríu Chir. A metá del banzáu, el ríu Don abandona'l óblast de Volgogrado y entra nuevamente nel óblast de Rostov, esta vegada pela so parte centrooriental.

Dexada tras la presa, nes proximidaes de la ciudá de Volgodonsk (165 994 hab.) y Tsimlyansk (15 444 hab.), el ríu sigue en dirección oeste, pasando por Konstantinovks (18 801 hab.) y en Ust-Donecki recibe pola esquierda al más importante de tolos sos afluentes, el ríu Donets. Yá nel so tramu final, recibe, pola esquierda, al río Sal y al ríu Manych, y, pola derecha, al ríu Aksái, na llocalidá de Aksái (38 012 hab.). Llega depués a Rostov del Don, la principal ciudá de too el so cursu (1 068 267 hab.) y pocu dempués el ríu Don, tres un percorríu de casi 2000 km, desagua nel mar de Azov formando un Delta del Don ampliu estuariu d'unes unidá|540|km²}}, mui cerca de la llocalidá homónima de Azov (82 090 hab.).

Mapes[editar | editar la fonte]

Nel segundu mapa pueden lleese a lo llargo del so cursu los nomes de les siguientes ciudaes: Новомосковск (Novomoskovsk), Данков (Dankov), Задо́нск (Zadonsk), Воронеж (Vorónezh), Ли́ски (Liski), Па́вловск (Pavlovsk), Серафимо́вич (Serafimóvich), Кала́ч-на-Дону́ (Kalach del Don), Цимля́нск (Tsimliansk), Волгодо́нск (Volgodonsk), Константи́новск (Konstantínovsk), Росто́в-на-Дону́ (Rostov del Don) y Азов (Azov).

Historia[editar | editar la fonte]

Na antigüedá, el ríu Don yera consideráu la frontera ente Europa y Asia[2] (dos de los trés partes del mundu, siendo Llibia —África— la tercera, dixebrada d'Asia pol ríu Nilo). Nel Llibru de los Xubileos, méntase'l ríu como parte de la llende, dende'l so puntu más occidental hasta la desaguada, de les axudicaciones a los fíos de Noé, Jafet (norte) y Sem (sur). Méntase qu'el so cursu yera tan rápido que nunca se conxeló. Según Plutarco y Eustathius de Salónica, el nome griegu deriváu de la gadaña don Dan.

Mientres el tiempu de los antiguos escitas yera conocíu, en griegu, como'l ríu Tanais (Τάναϊς), y dende esa dómina foi una importante ruta comercial. Tanais apaez nes fontes antigües grieges como'l nome del ríu y de una ciudá de los sármatas (Tana-Azaq, l'actual Azov), alcontrada nel sur de la so boca, na rexón de la llaguna Meótide (Μαιῶτις λίμνη). El nome deriva, sicasí, del escita iraniu Dānu 'ríu', similar al modernu osetiu don 'ríu'.

La fortaleza jázara de Sarkel foi utilizada p'apoderar esti puntu na Edá Media.

En tiempos modernos, la parte baxa del ríu vivió los intensos combates mientres la Operación Urano, unu de los puntos d'inflexón de la Segunda Guerra Mundial.

El Don dio'l so nome a los cosacos del Don, los cosacos que s'asitiaron nel so fértil valle nos sieglos XVI y XVII. Na lliteratura moderna, el Don ye una tema central nes obres de Mijaíl Shólojov, escritor y premio Nobel. La so obra más famosa titúlase El Don apacible. L'escritor moraba na stanitsa Vióshenskaya.

Preses y canales[editar | editar la fonte]

Ver tamién: Canal Volga-Don

Nel so puntu más oriental, el ríu Don pasa mui cerca del cursu del ríu Volga, nes proximidaes de Kalach del Don. En 1952 inauguróse'l canal Volga-Don, que, tres 101 km, dexa llegar al Volga cerca de Svetly Yar y depués, agües embaxo, algamar el mar Caspiu, siendo una de les principales arteries fluviales. El nivel d'agua del río Don nesta zona algámase gracies a la presa de Tsimlyansk, rematada nesi mesmu añu, que forma'l llargu banzáu del mesmu nome.

Nos siguientes 130 km per debaxo de la presa de Tsimlyansk, la fondura d'agua abondo nel ríu Don caltener por una secuencia de trés preses y sistemes de esclusas: la clase de buques esclusa Nikoláyevsky (Николаевский гидроузел), la clase esclusa Konstantínovsky (Константиновский гидроузел) y la más conocida de los trés, la clase esclusa Kóchetovsky (Кочетовский гидроузел). La esclusa Kóchetovsky, construyida en 1914–1919, doblar en 2004–2008, y ta allugada 7,5 km per debaxo de la confluencia del ríu Séverski Donéts nel Don, y 131 km agües enriba de Rostov, esta la esclusa Kóchetovsky. Esta instalación caltién el nivel d'agua abondo, tantu na so sección del Don, como nel tramu inferior del Séverski Donéts. Esta ye la última esclusa nel Don; agües embaxo de Kóchetovsky, la fondura necesaria pal saléu fluvial caltener por aciu dragáu.[3]

El ríu Don ye navegable en casi tol so cursu.

Hidroloxía[editar | editar la fonte]

El ríu Don tien un réxime nival d'enllanada. El ríu empieza a conxelase a finales de payares o principios d'avientu. Permanez sol xelu 140 díes al añu nel cursu cimeru y de 30 a 90 díes nel cursu inferior, na parte inferior nunca ta conxeláu.

Caudal mediu mensual del Don na estación hidrolóxica de Razdorskaya (1891–1984)
(Datos calculaos en 93 años, en m³/s, pa una cuenca aguada de 378 000 km²)[4]
EasyTimeline 1.90


Timeline generation failed: 6 errors found
Line 9: Period = from:0 till:<strong class="error">Error d'espresión: Operador < inesperáu</strong>

- Invalid attribute '<' ignored.

 Specify attributes as 'name:value' pair(s).



Line 9: Period = from:0 till:<strong class="error">Error d'espresión: Operador < inesperáu</strong>

- Invalid attribute 'inesperáu</strong>' ignored.

 Specify attributes as 'name:value' pair(s).



Line 9: Period = from:0 till:<strong class="error">Error d'espresión: Operador < inesperáu</strong>

- Invalid attribute '"error">Error' ignored.

 Specify attributes as 'name:value' pairs.



Line 9: Period = from:0 till:<strong class="error">Error d'espresión: Operador < inesperáu</strong>

- Invalid statement. Multiple '=' found.


Line 42: PlotData=

- PlotData invalid. No (valid) command 'Period' specified in previous lines.


Line 70: PlotData=

- PlotData invalid. No (valid) command 'Period' specified in previous lines.


Galería[editar | editar la fonte]

Sistema fluvial del río Don[editar | editar la fonte]

El ríu Don tien numberosos afluentes, siendo los más importantes, siguiendo'l ríu enagües embaxo, los que recueye la tabla siguiente.

bgcolor=#d8d8d8 | — || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4| Ríu Krasivaya Mecha || Río Don || align=right| 1645 || Agües embaxo de Lebedyan || align=right| 244 || align=right| 6000 || 30,2 || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#d8d8d8 | — || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4| Ríu Sosná || Río Don || align=right| km || || align=right| 296 || align=right| 17 400 || || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | — || colspan=4| Ríu Voronezh || Río Don || align=right| 1403 || || align=right| 342 || align=right| 21 600 || || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#ffffff | — || colspan=3| Ríu Lesnoj Voronezh || Ríu Voronezh || - || - || || || || bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#ffffff | — || colspan=3| Ríu Pol'noj Voronezh || Ríu Voronezh || - || - || 178 || || || bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#ffffff | — || colspan=3| Ríu Stanovaja || Ríu Voronezh || - || - || || || || bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#f6f6f6 |— || bgcolor=#ffffff | — || colspan=3| Ríu Matyra || Ríu Voronezh || - || - || 180 || 5180 || 11,7 || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#f6f6f6 | — || bgcolor=#f6f6f6 |— || bgcolor=#ffffff | — || colspan=3| Ríu Usman || Ríu Voronezh || - || - || 151 || 2840 || || bgcolor=#d8d8d8 | — || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4| Ríu Potudan || Río Don || align=right| 1317 || || align=right| 100 || align=right| 21 800 || || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#d8d8d8 | — || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4| Ríu Tichaja Sosna || Río Don || align=right| km || || align=right| 161 || align=right| 4350 || 5,9 || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | — || colspan=4| Ríu Ikorec || Río Don || align=right| km || || align=right| 97 || align=right| 1630 || 1,5 || Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | — || colspan=4| Ríu Bitiug || Río Don || align=right| 1197 || || align=right| 379 || align=right| 8840 || 18,2 || Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia bgcolor=#d8d8d8 | I || bgcolor=#d8d8d8 | — || colspan=4| Ríu Osered || Río Don || align=right| km || || align=right| 89 || align=right| 2420 || 1,2 || Flag of Russia.svg Rusia
El ríu Don y los sos afluentes (de más de 100 km y primarios destacaos)
   
Ramal Nome afluente |

Desembocadura | Distancia a la boca

Llargor
(km)

Cuenca
(km²)
Caudal
(m³/s)

Tramu |-valign=top bgcolor=#y3f6ce | bgcolor=#d8d8d8 | — || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4| Ríu Nepravda || Río Don || align=right| 1809 || || align=right| 67 || align=right| 799 || || Flag of Russia.svg Rusia || rowspan=15 | Cursu Cimeru |-valign=top bgcolor=#y3f6ce | bgcolor=#d8d8d8 | — || bgcolor=#d8d8d8 | D || colspan=4| Ríu Tuzlov || Río Don || align=right| km || || align=right| 187 || align=right| 4660 || 2,1 || Flag of Russia.svg Rusia

I Ríu Chernaja Kalitva Río Don km 162 5750 124 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Cursu Mediu |-bgcolor=#D2FFDA I Ríu Boguchar Río Don km 101 3240 Flag of Russia.svg Rusia
I Ríu Peskovatka Río Don km
D Ríu Tolucheevk Río Don km
I Ríu Khoper Río Don 893 980 61 100 150 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Ríu Vorona Ríu Khoper - - 454 13 200 41,5 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Ríu Buzuluk Ríu Khoper - - 314 9510 36 Flag of Russia.svg Rusia
Ríu Savala Ríu Khoper - - 285 7720 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
I Ríu Medveditja Río Don 792 Agües enriba de Serafimóvich 745 34 700 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Ríu Balanda Ríu Medveditja - - 164 1900
Ríu Archeda Ríu Medveditja - - 167
I Ríu Ilovlya Río Don 604 358 9250 9,6 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
D Ríu Donskaja Carica Río Don km Cursu Inferior
I Ríu Liska Río Don km
D Ríu Chir Río Don km 317 9580 12 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
D Ríu Esaulovskij Aksay Río Don km
D Ríu Kurmoyarsky Aksay Río Don km
D Ríu Donets (o Seversky Donets) Río Don 218 Ust-Donetsk 1053 98 900 200 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Ukraine.svg Ucraína
Ríu Oskol Ríu Donets - - 436 14 680 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
Ríu Korocha Ríu Donets - -
Ríu Vovchia Ríu Donets - - 92
Ríu Aïdar Ríu Donets - - 264 7240
Ríu Udy Ríu Donets - - 164
Ríu Derkul Ríu Donets - -
Ríu Kalytva Ríu Donets - -
I Río Sal Río Don 165 798 21 300 9,9 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia
D Ríu Aksay Río Don 134 79
I Ríu Manych Río Don 99 219 21 300 Flag of Russia.svg Rusia
Flag of Russia.svg Rusia

Otros afluentes menos importantes son los ríos Tsimla (Цимла) (186 km y Kumshak (Кумшак) (121 km).

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Tolos habitantes de les llocalidaes que se citen nesti artículu correspuenden al censu de 2002.
  2. Norman Davies (1997). Europe: A History, 8. ISBN 0-7126-6633-8.
  3. Навигационно-гидрографический очерк (Saléu ya hidrografía, visión xeneral), del Saléu Principal y Alministración de la Hidrovía del Azov y cuenca del Don (АД ГБУВПиС) (en rusu).
  4. El Don en Razdorskaya (n'inglés)

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Río Don