Provincia Cisplatina

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Provincia Cisplatina

Provincia del Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve (1817-1822)
Provincia del Imperiu de Brasil (1822-1825)

Flag of Artigas.svg
Flag of Argentina (1818).svg

1825

Flag of Uruguay (1825-1828).svg
Flag Regent Prince of Brazil.svg

Bandera d'Uruguái

Bandera

Llocalización de Banda Oriental
Capital Montevideo
34°53′S 56°10′W / 34.883°S 56.167°W / -34.883; -56.167
Relixón Católica
Gobiernu Monarquía
Gobernador
 • 1817-1825 Carlos Federico Lecor
 • 1825-1828 Francisco de Paula Magessi Tavares de Carvalho
Historia
 • Afitáu 20 de xineru de {{{añu_entamu}}}
 • Congresu Cisplatino 18 de xunetu de 1821
 • Declaratoria de la independencia 25 d'agostu de 1825
Moneda Nenguna propia (dende 1817, real lusu-brasileñu y dende 1822 - 1825, real brasileñu)

Provincia Cisplatina o Estáu Cisplatino foi'l nome dáu a la rexón de l'actual República Oriental del Uruguái ente 1817 y 1825, cuando taba sol control del Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve y, darréu, del Imperiu del Brasil. Dende la perspeutiva lusu-brasileña el territoriu atopábase aquende ("d'esti llau") el Ríu de la Plata y dellí deriva'l nome.

Mientres esti periodu la Provincia tuvo gobernada pol militar Carlos Federico Lecor.

Antecedentes[editar | editar la fonte]

Ver tamién: Carlotismo

El Tratáu de Tordesillas trazó una llinia de polu a polu qu'asignó a la corona de Portugal una porción de América del Sur. Esa porción, el Brasil, tenía una llende non demarcado con precisión coles árees asignaes a España, polo cual surdieron conflictos territoriales. Esos conflictos aportaron a bien graves na zona del Ríu de la Plata, especialmente a partir de la fundación portuguesa de Colonia del Sacramentu en 1680.

De magar, Portugal pretendió espandir los sos dominios sobre'l Ríu de la Plata ya inclusive apoderar tola Banda Oriental. La fundación del Virreinatu del Ríu de la Plata en 1776 deber a la necesidá de frenar les ambiciones portugueses. La capital del virreinatu, Buenos Aires, foi dotada d'abondoses fuercies militares. Na Banda Oriental, la ciudá de Montevideo foi cercada y cuntaba tamién con una fuerte guarnición militar.

Na primer década de 1800 Brasil yera'l principal rival y potencial enemigu del Virreinatu del Ríu de la Plata. En 1801 Brasil incorporó les Misiones Orientales, ensin que les fuercies de Buenos Aires pudieren faer nada pa torgar o recuperales. El 12 d'agostu de 1807 el príncipe rexente de Portugal, futuru Xuan VI de Portugal, recibió un ultimátum conxuntu d'España y Francia: en veinte díes tenía de declarar la guerra a Gran Bretaña y cerrar tolos puertos a los sos buques, amás d'espulsar al so embaxador y detener a tolos sos súbditos. Apuráu pola urxencia de l'amenaza, Juan anunció al embaxador inglés, Lord Strangford, qu'asemeyaría un estáu de guerra con Gran Bretaña, pa ganar tiempu.

El ministru de relaciones esteriores británicu, George Canning, propunxo sicasí otru plan: el treslláu de tola Corte portuguesa y la familia real a Brasil. El 22 d'ochobre, Canning y l'embaxador portugués Domingo Souza Coutinho roblaron el tratáu pol que s'establecía:

  • La entrega de tola escuadra portuguesa – de guerra y mercante – a Gran Bretaña.
  • El treslláu de la Reina, el Príncipe, la so familia y tola corte a Brasil, na escuadra inglesa.
  • Un nuevu tratáu comercial, que dexaba a Gran Bretaña introducise nel mercáu brasileñu.
  • La ocupación británica de la isla de Madeira.

Apenes llegada a Brasil, la corte portuguesa dio nuevu impulsu a les ambiciones expansionistas contra les vecines posesiones españoles, especialmente sobre'l Ríu de la Plata. El más entusiasta partidariu d'esa política espansiva foi'l ministru de Negocios Esteriores y Guerra, Rodrigo de Sousa Coutinho, conde de Linhares, que se proponía llisa y llanamente amestar al Brasil tola Banda Oriental. Souza Coutinho llegó a empecipiar la xunta d'un poderosu exércitu d'invasión escontra'l sur.

Souza Coutinho escribió al so hermanu:

”Que colen, pos, los exércitos de La so Maxestá hasta llegar a la llinia natural de les fronteres del so reinu… que les tropes portugueses del Brasil dende Ríu Grande y Matto Grosso, enfusen y estiéndanse, como lo crean conveniente hasta'l Ríu de la Plata y les mines de Potosí; publicáu les mesmes proclamaciones d'hostilidá que'l xeneral Junot y el marqués del Socorru publicara al entrar en Lisboa al mandu de los franceses y españoles, y esti equivalente ensin declaración de guerra va ser la meyor y más segura forma de faer respetar el so reinu y los sos vasallos n'Europa.”[1]

D'acordies con esa política, el brigadier Joaquín Javier Curáu foi unviáu al Ríu de la Plata, con un ultimátum a les sos autoridaes, nel qu'ufiertaba en nome del so soberanu tomar el cabildru y el pueblu de la ciudá de Buenos Aires y tol virreinatu so la so Real Proteición. Caso contrariu desamarraría la guerra, yá que el so refugu significaría tener que "faer causa común col so poderosu aliáu", esto ye, con Gran Bretaña.

La noticia de les abdicaciones de Bayona produció un cambéu de planes y Souza Coutinho pensó que la nueva situación dexaría-y a'l so rei apoderase, yá non de la Banda Oriental, sinón de too el Virreinatu del Ríu de la Plata, col cual el Brasil compartía alredor de 4.000 kilómetros de fronteres. El preséu de la so política diba ser la esposa del príncipe rexente, residente tamién en Rio de Janeiro, Carlota Joaquina de Borbón, hermana mayor de Fernandu VII d'España. Per otru llau, moraba tamién en Rio de Janeiro el so primu Pedro Carlos de Borbón, fíu de Gabriel de Borbón, hermanu del Rei Carlos IV.

Simultáneamente colos planes de Souza Coutinho, otros dos personaxes taben faciendo planes: la infanta Carlota Joaquina y el comandante de la escuadra británica nel Brasil, lord William Sidney Smith. Ésti yera un almirador de la princesa y dirixó, xuntu con ella, un plan ambiciosu. Carlota Joaquina reclamó'l tronu español y, cuidao que nun podía dir reclamalo na porción europea del so reinu, empezaría poles dependencies americanes, sobremanera pola más cercana, el Ríu de la Plata.

En dándolo a revisar por Sidney Smith, Carlota redactó dos documentos iguales, roblaos por ella y el príncipe Pedro Carlos, pa presentalos al príncipe rexente. Trátase de la "Xusta Reclamación", pola que solicitaben a don Juan la so proteición ante la usurpación napoleónica, pa caltener los derechos de la so familia na América española, ocupando'l tronu como rexente del reinu d'España nos virreinatos y capitaníes xenerales americanes.

El 11 de setiembre de 1808 el comerciante Carlos José Guezzi apurrió los pliegos de Carlota Joaquina a diversos personaxes como'l virréi Santiago de Liniers, l'alcalde de 1.er votu, Martín de Álzaga y el comandante del Reximientu de Patricios, Cornelio Saavedra. Tamién taba dirixíu al gobernador de Montevideo, Francisco Javier de Elío.

El virréi escribiólu darréu, contestando que

"Dempués de xurar la maxestá del Señor Don Fernandu VII, y reconociendo la Xunta Suprema de Sevilla quien lo representa, nada puede anovase a la nuesa presente constitución ensin el so alcuerdu."

Nel mesmu sentíu respondieron tolos otros destinatarios de la Xusta Reclamación. El cabildru foi'l más esplícitu, reclamando ante lo que consideraben una inxerencia de la Corte Portuguesa nos asuntos internos d'España. L'históricu enfrentamientu ente España y Portugal pola cuenca del Ríu de la Plata fixo práuticamente imposible qu'asemeyada pretensión de la esposa del herederu del tronu portugués fuera aceptada.

La invasión[editar | editar la fonte]

Embarque de la infantería portuguesa en Rio de Janeiro el 7 de xunu de 1816

N'agostu de 1816 un poderosu exércitu del Reinu Xuníu de Portugal, Brasil y Algarve invadió la Provincia Oriental per mar y tierra, en conocencia del Congresu de Tucumán, que tenía práuticamente la totalidá de los sos recursos dedicaos a encarar les acometíes realistes procedentes del Alto Perú y, inclusive, del reocupado Chile. Tres el fechu peracabáu de la invasión, buscóse depués la incorporación "de derechu", la que se llogró'l 18 de xunetu de 1821 nel Congresu Cisplatino, una asamblea de "notables" orientales (ente los que s'atopaba Fructuoso Rivera) adictos a les tropes d'ocupación, qu'aclamaron a Portugal.

Ellí afitáronse les llendes: pel Este, el Océanu Atlánticu; pel Sur, el Ríu de la Plata; pel Oeste, el Ríu Uruguái; y per el Norte'l ríu Cuareim hasta la Cuchiella de Santa Ana. Nesi actu, territorios tradicionalmente pertenecientes a la Banda Oriental, como les Misiones Orientales, fueron amestaos a la xurisdicción del Estáu de Ríu Grande del Sur.

Mientres los primeros años d'ocupación el dominiu militar portugués foi total. En 1817 Juan Antonio Lavalleja sostúvose puxantemente al pie de Rivera nel Pasu de Pescuezu, contra un bien cimeru númberu de soldaos de Lecor. El 3 d'abril de 1818 Lavalleja foi prindáu nel arroyo Valentín (Saltu) y, unviáu a Montevideo, foi trasbordado a Rio de Janeiro, onde quedó confináu nun pontón. Darréu foi tresferíu a la isla Das Cobres xuntu con Fernando Otorgués, Manuel Francisco Artigas y Leonardo Olivera.

En 1820 Andrés Latorre foi sosprendíu y derrotáu na Quebrada de Belarmino. Latorre enfusó hasta Tacuarembó, onde montó campamentu esperando ordes de José Artigas, que fora a Mataojo a buscar caballos. El 22 de xineru de 1820 nes puntes del regueru Tacuarembó Mozu, mientres los orientales que s'atopaben acampando con unos 2.000 homes, fueron sosprendíos poles tropes d'ocupación mientres dormíen, llibrándose la batalla de Tacuarembó.

Según el parte portugués, los 3.000 soldaos portugueses realizaron una gran matanza: 800 muertos y 500 mancaos pol bandu artiguista y solamente un muertu y cinco mancaos nel campu de batalla pol bandu portugués.[2]

Tres la derrota de Tacuarembó, Artigas y 300 homes cruciaron el ríu Uruguái pa pidir sofitu a los sos aliaos de la Lliga Federal, entrerrianos y correntinos. Francisco Ramírez, quien pretendía estender el so mandu a tola rexón, enfrentar poles armes, produciéndose una serie de combates en xunu y xunetu de 1820. Artigas, yá ensin homes nin recursos, se exilió en Paraguay.

En 1821 autorizóse la so vuelta de Lavalleja a Montevideo, quien darréu tomó serviciu nel Reximientu de Dragones de la Unión, que'l so xefe yera Rivera. Cuando se proclamó la independencia de lo que güei ye Brasil pa constituyise en Imperiu del Brasil, Rivera y Lavalleja tuvieron xuntu con Lecor a favor, roblando l'acta d'aclamación y reconocencia del emperador Pedro I de Brasil, el 17 d'ochobre de 1822.

En 1824 Lavalleja pasó a Buenos Aires y les autoridaes imperial declarar desertor, confiscándole los bienes.

La ofensiva oriental[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Provincia Oriental

El 15 de setiembre de 1823 l'unviáu del presidente arxentín Bernardino Rivadavia, Valentín Gómez, apurrió en Rio de Janeiro un memorándum onde se sostenía qu'en nengún momentu la Provincia Oriental dexara de pertenecer al territoriu de les Provincies Xuníes del Ríu de la Plata. Gómez recibió esta respuesta:

La incorporación de la Provincia Cisplatina al Imperiu ye un actu de la llibre voluntá de tolos sos habitantes, y el Brasil, polos sacrificios que fixo, ta resueltu a defender aquel territoriu, nun almitiendo que se consulte nuevamente la opinión al respective de la incorporación d'aquel Estáu a les Provincies Xuníes. (...) el Gobiernu de S.M.I. (...) nun puede entrar col de Buenos Aires en negociaciones que tengan por base fundamental la cesión del Estáu Cisplatino, que los sos habitantes nun tien d'abandonar.[3]

Bandera de la Provincia Oriental del Uruguái, utilizada ente 1825 y 1828. Aprobada pol Congresu de Florida, taba basada na Bandera de los Trenta y tres Orientales anque yá ensin el lema na franxa blanca.

El 19 d'abril de 1825 Lavalleja y los sos homes (conocíos como los Trenta y tres Orientales) desembarcaron, provenientes d'Arxentina, na Sablera de la Engraciada. Entamáronse operaciones ofensives, llogrando'l 24 entrar en Santu Domingu de Sorianu y siguir depués en busca de Rivera, al cual atopóse-y na paraxa llamada Monzón el día 29. Tres curtia entrevista de los antiguos compañeros y amigos, Rivera quedó incorporáu a les fuercies patriotes colos soldaos a los sos ordes.

Prosiguiendo les operaciones, les villes de San José y Canelones cayeron en poder de los patriotes y, el 14 de xunu, foi establecíu en Florida un Gobiernu Provisorio so la presidencia de Manuel Calleros. Ellí, el 25 d'agostu de 1825, la Sala de Representantes proclamó la independencia de la provincia y de momentu declaró la so unión a les demás del Ríu de la Plata.

Rivera batió a los sos adversarios en Rincón de Haedo el 24 de setiembre y el 12 d'ochobre Lavalleja llogró'l so trunfu en Sarandí.

En 1826 ye nomáu Presidente de la Provincia Cisplatina Tomás García de Zúñiga.

Nel Congresu de la Florida restablecer por parte de los patriotes el nome orixinal de Provincia Oriental, que foi refrendáu fácticamente cuando'l frente terrestre del exércitu combináu de 8.000 soldaos provenientes de toles otres Provincies Xuníes y de la Banda Oriental venció na batalla de Ituzaingó (la principal de la Guerra del Brasil) a les fuercies brasileñes el 20 de febreru de 1827.

Fin de la reivindicación[editar | editar la fonte]

Por presión diplomática del Reinu Xuníu, el mesmu 20 de febreru de 1827 abriéronse les tratativas de paz ente les Provincies Xuníes del Ríu de la Plata y l'Imperiu del Brasil, cola mediación de Gran Bretaña.

Carlos Federico Lecor, Vizconde de la Llaguna

Lord John Ponsonby foi l'unviáu de Londres y propunxo como solución la independencia total de parte de la Provincia Oriental o Cisplatina. La propuesta inglesa tenía como finalidá restablecer la paz na Plata, consolidar el comerciu inglés y torgar que fueren dos grandes estado -Brasil y Arxentina- los qu'apoderaren l'estuariu. El diplomáticu convenció a Arxentina y Brasil por que nun gastar dineru nuna guerra pola Provincia Oriental.

Representantes brasileños y arxentinos axuntar p'axustar la paz en Rio de Janeiro ente'l 11 y el 27 d'agostu de 1828. Ellí roblóse la Convención Preliminar de Paz, pola que s'alcordó la independencia del actual Uruguái respectu de los actuales Brasil y Arxentina. La independencia d'Uruguái quedaría definitivamente sellada'l 4 d'ochobre del mesmu añu cuando, en Montevideo, les naciones firmantes trocaron les ratificaciones del tratáu.

A fines de 1828, Lecor sacupó Montevideo y treslladóse a Rio de Janeiro.

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Roberto Etchepareborda, Qué foi'l carlotismo, Ed. Plus ultra, Bs. As., 1972, pág. 63.
  2. Según Lincoln R. Maiztegui Cases. El parte de los portugueses ye difícilmente creíble, formula que si'l portugueses tuvieren 500 mancaos, de ser asina, rescampla qu'hubo que tener una tarrecible degollatina dempués del combate, cosa que nun apaez en nengún de los rexistros, nin nel portugués nin nel oriental, tampoco esisten rexistros de nenguna de los dos partes sobre que pasó con esos 500 supuestos mancaos. Factor pol cual fai especular, sobre la credibilidá de la parte portuguesa (Llibru Orientales Tomu I, de Lincoln R. Maiztegui Cases)
  3. Historia de les Relaciones Esteriores d'Arxentina

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Provincia Cisplatina