Pedro Aguirre Cerda

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Pedro Aguirre Cerda
Presidente Pedro Aguirre Cerda.jpg
diputáu de Chile


senador de Chile


ministru del Interior de Chile

23 avientu 1920 - 16 agostu 1921
ministru del Interior de Chile

3 xineru 1924 - 1 febreru 1924
Domingo Amunátegui Solar - José Maza Fernández
Presidente de Chile

24 avientu 1938 - 25 payares 1941
Arturo Alessandri - Juan Antonio Ríos
Vida
Nacimientu Calle Larga Traducir6  de febreru de 1879
Nacionalidá Bandera de Chile Chile
Fallecimientu

Santiagu25  de payares de 1941

(62 años)
Causa de la muerte Tuberculosis
Familia
Casáu/ada con Juana Rosa Aguirre Luco
Estudios
Estudios Instituto Pedagógico de la Universidad de Chile Traducir : Filosofía
Universidá de París : Derechu alministrativu
Universidá de Chile : Derechu
Collège de France Traducir : Economía política
Llingües castellanu
Oficiu
Oficiu abogáu y políticu
Llugares de trabayu Santiagu
Emplegadores Institutu Nacional Xeneral José Miguel Carrera
Liceo Manuel Barros Borgoño Traducir
Creencies
Partíu políticu Partido Radical Traducir
Firma Aguirre Cerda.png
Cambiar los datos en Wikidata

Pedro Aguirre Cerda (6  de febreru de 1879Calle Larga Traducir - 25  de payares de 1941Santiagu) foi un políticu, educador y abogáu chilenu.

Miembru del Partíu Radical, tuvo diversos cargos ministeriales, incluyendo'l Ministeriu del Interior mientres el primer gobiernu d'Arturo Alessandri Palma. Sol lema «Gobernar ye educar», Aguirre Cerda foi electu como Presidente de Chile pal periodu ente 1938 y 1944, n'una de les eleiciones más afeches de la hestoria republicana.

Dientro de les principales obres d'el so gobiernu atopen l'impulsu dáu a la educación, la reclamación del Territoriu Chilenu Antárticu, la fundación de la Corporación de Fomentu de la Producción (CORFO) y la creación de la Secretaría Xeneral de Defensa de la Raza y Aprovechamientu de les hores Llibres.[1] El so gobiernu sería'l primeru de los trés Gobiernos Radicales qu'esistiríen nel país hasta 1952.

Popularmente conocíu como "Don Tintu", pola so vinculación a la industria vitivinícola, y como "El Presidente de los probes", una tuberculosis torgó-y terminar el so mandatu, finando a metá d'ésti. Nel so honor, fundóse una base antártica y l'antiguu sector de Ochagavía (al sur de Santiago) dio orixe a un departamentu col so nome y qu'entendía l'actual comuña de Pedro Aguirre Cerda.

Primeros años[editar | editar la fonte]

Nació en Pocuro, un pequeñu pueblu cercanu a Los Andes, el 6 de febreru de 1879, siendo'l séptimu fíu d'una familia d'un total d'once hermano. Los sos padres fueron Juan Bautista Aguirre Campos y Clarisa Cerda Escudero; la so familia tenía ascendencia vasca.[2] La so madre quedó vilba cuando Aguirre Cerda tenía ocho años d'edá, teniendo de curiar sola a los sos fíos.[3]

Estudios y carrera docente[editar | editar la fonte]

Empecipió los sos estudios nuna pequeña escuela rural, y depués nel Licéu D'Homes de San Felipe. Naquel establecimientu conoció a Maximiliano Salas Marchán, un profesor de castellán que-y inspiró l'interés pola enseñanza.[4] Darréu realizó los sos estudios cimeros nel Institutu Pedagóxicu de la Universidá de Chile onde se tituló de profesor de castellán y filosofía en 1900. Mientres el so pasu pol Institutu Pedagóxicu, estudió a intelectuales estranxeros como Lenz, Hanssen y Schneider, y a autores nacionales como Valentín Letelier, Diego Folles Arana, Claudio Matte y Miguel Luis Amunátegui.[5] Tamién realizó estudios de derechu na Universidá de Chile, titulándose d'abogáu en 1904 cola so memoria "La instrucción secundaria en Chile".[6] Mientres realizaba los sos estudios, Aguirre Cerda trabayó en dellos liceos n'horariu vespertín.[5] En 1910 viaxó a Francia a especializase en derechu alministrativu y financieru na Universidá de La Sorbona, y economía política y llexislación social nel Colexu de Francia.[7]

Pedro Aguirre Cerda y la so esposa Juana Aguirre Luco.

Al so regresu en 1914, empecipió la so carrera como profesor na Escuela d'Aplicación d'Infantería (actual Escuela de Suboficiales del Exércitu), trabayando darréu nel Liceo Manuel Folles Borgoño y l'Instituto Nacional, impartiendo les asignatures de castellán, educación cívica y filosofía.[8] Nel Institutu Nacional conoció a Domingo Amunátegui Solar, quien años más tarde -y consiguió un puestu como ministru del presidente Juan Luis Sanfuentes.[9] Darréu consiguió'l puestu de presidente de la Sociedá Nacional de Profesores. En 1916 contraxo matrimoniu con Juana Rosa Aguirre Luco, quien yera la so prima hermana, fía del doctor José Joaquín Aguirre Campos y Mercés Luco Gutiérrez.

Aguirre Cerda ingresó a la masonería a los 27 años d'edá, lo que foi fundamental nel so ingresu al Partíu Radical. En 1916 aprosimao conoz a la poeta y profesora Lucila Godoy Alcayaga (Gabriela Mistral), con quien entabló una llarga amistá. Mistral dedicó-y a él y a la so esposa'l llibru Ablayamientu, ente qu'Aguirre Cerda dedicó-y a la poeta el so llibru El problema agrariu.[10]

Carrera política[editar | editar la fonte]

Empecipió la so carrera nel mundu políticu siendo escoyíu diputáu poles provincies de San Felipe, Putaendo y Los Andes (1915-1918) y, darréu, pola Provincia de Santiago (1918-1921).

En 1921 foi escoyíu senador por Concepción, hasta la disolución del Congresu Nacional en 1924. Antes el Presidente Juan Luis Sanfuentes lo nomara ministru de Xusticia ya Instrucción Pública, dando énfasis a la educación. Mientres el primer gobiernu d'Arturo Alessandri Palma, desempeñóse como ministru del Interior.

En 1924 producióse'l llamáu "ruiu de sables" y posterior golpe militar qu'obligó a Aguirre Cerda a arrenunciar del so cargu. Se exilió n'Europa mientres un añu, volviendo en 1925, pero partió nuevamente en 1927. Mientres la so estadía n'Europa escribió los sos llibros El problema agrariu (1929) y El problema industrial (1933). El primer testu surdió de les conversaciones que tuvo sobre la tema cola poeta Gabriela Mistral, a quien-y dedicó'l llibru.[11] Aguirre Cerda volvió definitivamente a Chile en 1930.

En 1937 formóse'l Frente Popular, agrupación d'oposición al gobiernu d'Arturo Alessandri, formada por socialistes, comunistes, democráticos y la Confederación de Trabayadores de Chile, a la que dempués se -yos xunió'l Partíu Radical. Aguirre Cerda, dientro del Partíu Radical, formó parte del sector opuestu a ingresar al frente Popular. El sector favorable a integrar esa coalición, taba integrada por Juan Antonio Ríos, que dempués sería'l so socesor na presidencia. Na llucha interna venció la corriente favorable al frente Popular.

Eleiciones de 1938[editar | editar la fonte]

En 1938 foi unxíu como candidatu oficial del Frente Popular pa les eleiciones presidenciales d'esi añu, nes cualos compitió con Gustavo Ross Santa María, delfín del presidente Alessandri, y Carlos Ibáñez del Campu. Retiráu de la guerra'l expresidente Ibáñez, Aguirre Cerda llogró na eleición del 25 d'ochobre de 1938, un 50,26% de los votos, frente a un 49,33% de Ross, el so principal contendor.[12]

Presidencia[editar | editar la fonte]

Cambéu de mandu presidencial ente Alessandri Palma y Aguirre Cerda.

Mientres el so gobiernu, tuvo d'encarar el terremotu qu'azotó a Chillán el 24 de xineru de 1939, causando serios daños materiales nes provincies entendíes ente Talca y Biobío. La importancia d'esti fechu anicia en que foi un impulsu pa reconstruyir, ameyorar y crear la infraestructura del centro-sur del país.

El 25 d'agostu de 1939 asocede'l Ariostazo intentu de golpe d'estáu, liderada por Ariosto Herrera xunto a Carlos Ibáñez del Campu, quien se exilia depués del fracasu, gracies al asilu que-y brindó la embaxada del Paraguay. Falló por cuenta de que nun llograron sublevar al reximientu Tacna (mesmu reximientu nel cual el 21 d'ochobre de 1969 asocedería'l Tacnazo, otru fallíu golpe d'Estáu).

Mientres el so gobiernu, recibió a los refuxaos de la Guerra Civil Española, veníos nel barcu Winnipeg qu'aportó a Valparaíso el 3 de setiembre de 1939 por iniciativa de Pablo Neruda y ayudólos na so instalación nel país. El Winnipeg aportó a Valparaíso dos díes depués del entamu de la Segunda Guerra Mundial n'Europa (1 de setiembre de 1939).

Fomentu de la educación[editar | editar la fonte]

Pedro Aguirre Cerda al pie de un grupu de neños en Talca (1940).

Pedro Aguirre Cerda punxo especial énfasis en combatir la probeza, pero la so principal meta yera fomentar la educación, creando escueles y favoreciendo l'apertura de trabayos pa'l profesores.

"Por que la enseñanza pueda cumplir la so misión social con toa amplitú ye necesariu que sía: gratuita, única, obligatoria y laica. Gratuita, con cuenta de que tolos neños puedan beneficiase de la cultura, ensin otres restricciones que les que se deriven de la so propia naturaleza; única, nel sentíu de que toles clases chilenes unifiquen el so pensamientu y la so aición dientro de les mesmes aules escolares; obligatoria, pos ye deber del Estáu dar a tolos miembros de la sociedá'l mínimu de preparación riquíu pola comunidá pa la vida cívico y social; laica, col fin de garantizar la llibertá de conciencia y faer que nada alterie l'espíritu del neñu mientres el periodu formativu".

Pedro Aguirre Cerda, discursu presidencial del 21 de mayu de 1939

Otra de les sos iniciatives foi la creación del programa de la "Defensa de la Raza y l'Aprovechamientu de les Hores Llibres", destináu a promover les bones costumes y l'instrucción de les mases obreres, al traviés de la construcción a lo llargo del país de diversos llares d'esparcimientu onde'l trabayadores podríen aportar a programes de culturización y alcuentru.

Fomentu de la producción[editar | editar la fonte]

Ente'l so obres cunten la fundación de la Corporación de Fomentu de la Producción (Corfo) por aciu la Llei n° 6.334, del 24 d'abril de 1939, col fin de promover la industrialización del país, siendo la so principal misión la creación d'un plan de reconstrucción económica con vistes al desenvolvimientu y la nacionalización de les principales riqueces del país. Ente les múltiples empreses que la Corfo ayudó a establecer cúntense:

Otra de les sos obres foi la determinación de la soberanía de Chile na Antártida, afitándose como Territoriu Antárticu Chilenu l'entendíu ente'l Mar de Drake y el Polu Sur, ente los 53º y 90º Oeste de Greenwich.

Ministros d'Estáu[editar | editar la fonte]

Pedro Aguirre Cerda al pie de los sos ministros.
Estandarte presidencial
Ministerios d'Estáu
del Gobiernu de Pedro Aguirre Cerda
Ministeriu !Titular Periodu
Ministeriu del Interior Pedro Enrique Alfonso
Guillermo Labarca Hubertson
Humberto Álvarez Suárez
Guillermo Labarca Hubertson
Arturo Olavarría Bravo
Carlos Valdovinos Valdovinos
Leonardo Guzmán Cortés
Jerónimo Méndez Arancibia
24 d'avientu de 1938 - 26 d'avientu de 1939
26 d'avientu de 1939 - 8 de febreru de 1940
8 de febreru de 1940 - 30 de xunetu de 1940
30 de xunetu de 1940 - 23 d'avientu de 1940
23 d'avientu de 1940 - 16 de setiembre de 1941
16 de setiembre de 1941 - 6 d'ochobre de 1941
6 d'ochobre de 1941 - 10 d'ochobre de 1941
10 d'ochobre de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Relaciones Esteriores Abraham Ortega Aguayo
Cristóbal Sáenz Cerda
Marcial Mora Miranda
Manuel Bianchi Gundián
Luis Álamos Folles
Juan Bautista Rossetti Colombín
24 d'avientu de 1938 - 8 de febreru de 1940
8 de febreru de 1940 - 30 de xunetu de 1940
30 de xunetu de 1940 - 7 de payares de 1940
7 de payares de 1940 - 26 de marzu de 1941
26 de marzu de 1941 - 10 d'ochobre de 1941
10 d'ochobre de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Defensa Nacional Alberto Cabero Díaz
Guillermo Labarca Hubertson
Alfredo Duhalde Vásquez
Juvenal Hernández Xaque
Carlos Valdovinos Valdovinos
24 d'avientu de 1938 - 13 d'abril de 1939
13 d'abril de 1939 - 26 d'avientu de 1939
26 d'avientu de 1939 - 24 d'ochobre de 1940
24 d'ochobre de 1940 - 10 de xunu de 1941
10 de xunu de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Facienda Roberto Wachholtz Araya
Pedro Enrique Alfonso
Marcial Mora Miranda
Guillermo del Pedregal Herrera
24 d'avientu de 1938 - 26 d'avientu de 1939
26 d'avientu de 1939 - 7 de payares de 1940
7 de payares de 1940 - 10 de xunu de 1941
10 de xunu de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Comerciu y Suministru Arturo Riveros Alcaide 6 d'ochobre de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu d'Educación Pública Rudecindo Ortega Mason
Juan Antonio Iribarren Cabeces
Raimundo del Río Castillo
Ulises Vergara Osses
24 d'avientu de 1938 - 8 de febreru de 1940
8 de febreru de 1940 - 10 de xunu de 1941
10 de xunu de 1941 - 6 d'ochobre de 1941
6 d'ochobre de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Xusticia Raúl Puga Monsalve
Domingo Godoy Pérez
Tomás Mora Pineda
24 d'avientu de 1938 - 10 de xunu de 1941
10 de xunu de 1941 - 6 d'ochobre de 1941
6 d'ochobre de 1941 - 25 de payares de 1941
Ministeriu del Trabayu Antonio Poupin Gray
Juan Pradenas Muñoz
24 d'avientu de 1938 - 12 de marzu de 1940
12 de marzu de 1940 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Fomentu Arturo Bianchi Gundián
Oscar Schnake Vergara
24 d'avientu de 1938 - 28 de setiembre de 1939
28 de setiembre de 1939 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Salobridá, Previsión y Asistencia Social Miguel Etchebarne Riol
Salvador Allende Gossens
24 d'avientu de 1938 - 28 de setiembre de 1939
28 de setiembre de 1939 - 25 de payares de 1941
Ministeriu de Tierres y Colonización Carlos Alberto Martínez Martínez
Rolando Merín Reyes
24 d'avientu de 1938 - 28 de setiembre de 1939
28 de setiembre de 1939 - 25 de payares de 1941
Ministeriu d'Agricultura Arturo Olavarria Bravo
Víctor Moller Bordeu
Alfonso Quintana Burgos
Raúl Puga Monsalve
24 d'avientu de 1938 - 8 de febreru de 1940
8 de febreru de 1940 - 24 d'ochobre de 1940
24 d'ochobre de 1940 - 10 de xunu de 1941
10 de xunu de 1941 - 25 de payares de 1941

Enfermedá y muerte[editar | editar la fonte]

Ficheru:El Mercurio, 26 de payares de 1941.jpg
Publicación d'El Mercuriu tres el fallecimientu de Pedro Aguirre Cerda.
Estatues de Pedro Aguirre Cerda

En 1940 empezó a amosar síntomes d'enfermedá, qu'aportaríen nuna grave tuberculosis, mal mortal pa la dómina.

Mientres la so convalecencia dexó'l mandu'l 10 de payares de 1941, al vicepresidente Jerónimo Méndez Arancibia.

Pedro Aguirre Cerda finó'l 25 de payares de 1941, ensin poder terminar el so periodu presidencial. El vicepresidente convocó a eleiciones presidenciales pa febreru de 1942, nes cualos resultó escoyíu Juan Antonio Ríos.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Secretaría Xeneral de Defensa de la Raza y Aprovechamientu de les Hores Llibres.. «Defensa de la Raza y Aprovechamientu de les Hores Llibres.». Zig Zag 1940. Consultáu'l 30 de xineru de 2015.
  2. Madariaga Garcés, Ainara (xunu de 2005). «Imaxinarios vascos dende Chile» páx. 80. UPV/EHU. Consultáu'l 5 d'agostu de 2009.
  3. Filippi, Emilio (2006). La clase política chilena. Pehuén Editor, 36. ISBN 9561604116. Consultáu'l 7 de xineru de 2011.
  4. Quezada, p. 14.
  5. 5,0 5,1 Quezada, p. 15.
  6. Álvarez García, Marcos (2007). Líderes políticos del sieglu XX n'América Llatina. LOM ediciones, 233. ISBN 9562828603. Consultáu'l 23 de mayu de 2009.
  7. «Pedro Aguirre Cerda (1938-1941)». Universidá de Chile. Consultáu'l 7 de xineru de 2011.
  8. «Pedro Aguirre Cerda - Senador». Biblioteca del Congresu Nacional de Chile. Consultáu'l 23 de mayu de 2009.
  9. Quezada, p. 26.
  10. «El Frente Popular (1936-1941) - Estrecha amistá». Memoria Chilena. Consultáu'l 23 de mayu de 2009.
  11. Figueroa, Lorena (2000). Tierra, indiu, muyer: Pensamientu social de Gabriela Mistral. LOM ediciones, 10. ISBN 9562822575. Consultáu'l 23 de mayu de 2009.
  12. Xibla Bascuñán, Alejandro (1997). Tratáu de derechu constitucional: Tomu III. Editorial Xurídica de Chile, 99. ISBN 9561011794. Consultáu'l 23 de mayu de 2009.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Quezada Vergara, Abraham (2011). Pedro Aguirre Cerda: O la trayeutoria d'un ideal educativu. Editorial USACH. ISBN 978-956-303-126-3.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Predecesor:
Arturo Alemparte Quiroga
Ministru de Xusticia ya Instrucción Publica
18 de xineru - 6 de setiembre de 1918
Socesor:
Alcibíades Roldán Alvarez
Predecesor:
Pedro García de la Güerta
Ministru del Interior
23 d'avientu de 1920 - 16 d'agostu de 1921
Socesor:
Héctor Arancibia Llazu
Predecesor:
Domingo Amunátegui
Ministru del Interior
3 de xineru - 1 de febreru de 1924
Socesor:
José Maza Fernández
Predecesor:
Arturo Alessandri Palma
Presidente de la República de Chile
24 d'avientu de 1938 - 25 de payares de 1941
Flag of the President of Chile.svg
Socesor:
Jerónimo Méndez Arancibia
Vicepresidente de Chile
Pedro Aguirre Cerda