Ortografía del ido

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

Plantía:Díu barra El ido emplega'l alfabetu llatín ensin diacríticos.

Historia[editar | editar la fonte]

Cuando Zamenhof creó l'esperantu, utilizó como base'l alfabetu llatín, pero quitando les lletres Q, X y Y (La W foi usada nel Proto-Esperantu). Anque él conocía tamién los alfabetos cirílicu, griegu y hebréu, prefirió'l llatín porque ye'l más conocíu del nuesu tiempu, yá que s'ocupa na mayor parte d'Europa, n'América, nel África Subsahariana y les islles del Océanu Pacíficu.

Zamenhof se esmeró porque'l so alfabetu fuera fonémico, esto ye, qu'a cada fonema correspondiéra-y una lletra. La idea de camudar los dígrafos, como'l «ch» del francés pa «ŝ» o'l «sz» del húngaru pa «s», dio orixe a les lletres con diacríticos, o como se les llapada n'esperantu ĉapelitaj literoj (lletres con sombreru). Los supersignos amuesen soníos que nun taben orixinalmente nel alfabetu llatín.

Nel periodu del proto-esperantu, Zamenhof usó signos inspiraos na ortografía polaca, pero finalmente decidióse a utilizar el circunflexu (francés) como una bella manera de formar les lletres necesaries n'esperantu: Ĉ, ĉ, Ĝ, ĝ, Ĥ, ĥ, Ĵ, ĵ, Ŝ, ŝ. El diacríticu pa ser tomáu del alfabetu cirílicu, ye llamáu «luneto» y sirve p'amosar la semivocal.

Sicasí, estos diacríticos nun constaben nes máquines d'escribir y nin siquier apaecen nos teclaos actuales. Son, poro, difíciles d'amosar en testos escritos n'esperantu. Nun principiu, los testos yeren escritos a máquina y más tarde añedíense los símbolos a mano una vegada impresa la fueya de testu. Dempués de les xuntes llevaes a cabu pola Delegación pa l'adopción d'una llingua internacional, decidió esaniciase l'alfabetu del esperantu y utilizase l'alfabetu llatín ensin diacríticos, que yera un alfabetu internacional.

L'alfabetu[editar | editar la fonte]

25 lletres son idéntiques a les del alfabetu español (ñ omítese).L'alfabetu completu ye como sigue:

A B C D Y F G H I J K L M N O P Q R S T O V W X Y Z
a b c d y f g h i j k l m n o p q r s t o v w x y z

L'ido amás consta de dos dígrafos: ch y sh.

Equivalencia col Alfabetu Fonéticu Internacional[editar | editar la fonte]

De siguío amuésase la correspondencia ente les lletres del alfabetu del ido y l'alfabetu fonéticu internacional:

Consonantes Vocales
Lletra AFI Lletra AFI
b [b] a [a]
c [ʦ] y [y]
ch [ʧ] i [i]
d [d] o [o]
f [f] o [o]
g [g]
h [h]
j [ʒ]
k [k]
l [l]
m [m]
n [n]
p [p]
r [ɾ]
s [s]
sh [ʃ]
t [t]
v [v]
y [j]
z [z]

Referencies[editar | editar la fonte]


Ortografía del ido