Orona
 | Esti artículu o seición refierse o ta rellacionáu con un socesu recién o actualmente en cursu. La información d'esti artículu pue cambiar. Por favor, nun amiestes datos especulativos y recuerda allugar referencies a Fontes d'enfotu pa dar más detalles. |
| Orona | |
|---|---|
| Orona (en) | |
.JPG) | |
| Situación | |
 | |
| País |  Kiribati |
| Archipiélagu | Phoenix Islands (en)  |
| Tipu | islla |
| Parte de |
Phoenix Islands (en) |
| Asitiáu en | Océanu Pacíficu |
| Coordenaes | 4°30′S 172°10′W / 4.5°S 172.17°O |
  Orona Orona (Kiribati) | |
| Datos | |
| Superficie | 3,9 km² |
| Fusu horariu | UTC+13:00 |
 | |
Orona, tamién conocíu como Islla Hull,[1] ye unu de los atolones de les Islles Fénix na República de Kiribati. Mide aproximao 8,8 km por 4 km, y como Kanton, ye una estrema franxa de tierra qu'arrodia una gran llaguna con fondura de 15 a 20 metros. Delles canalizaciones coneuten la llaguna col océanu esterior, anque namás un par d'elles permiten el pasu de pequeñes embarcaciones. La superficie terrestre total ye de 3,9 km2 y l'altor máximu ye de nueve metros.
Kiribati declaró l'Área Protexida de les Islles Fénix en 2006, y el parque foi ampliáu en 2008. La reserva marina, de 425.300 kilómetros cuadraos, inclúi ocho atolones de coral, ente ellos Orona.[2][3]
Anque foi poblada en dellos momentos del pasáu, incluyendo hasta 2004,[4] Orona ta anguaño despoblada.
Flora y fauna
[editar | editar la fonte]Flora y fauna d'Orona
[editar | editar la fonte]Al igual que Manra, Orona ta cubierta de palmeres de coco (sobremanera nel llau oeste), qu'algamen ente 12–18 metres (39–59 ft) d'altor. El restu del atolón ta cubiertu por monte baxu, plantes yerbácees y yerbes, con altures máximes d'ente 6 y 12 m. Hai gatos salvaxes na islla, xunto con aguarones, gochos y perros. Los antiguos habitantes criaben patos y pites, anque nun se sabe si entá queden. Orona tamién tien tres especies de llagartos, cangrexos terrestres y ermitaños, y aproximao cincuenta especies d'inseutos.[4] Tamién se sabe que les tortúes usen la islla como zona p'añerar.
Un estudiu realizáu en 2006 nun detectó aguarones. Sicasí, en 2009 atopáronse exemplares de Rattus exulans y más de 20 gatos.[5]
Petones d'Orona
[editar | editar la fonte].JPG)
A diferencia de Manra, que la so llaguna ye demasiado salada pa la vida marina, la llaguna d'Orona ta llena de pexes y amasueles xigantes.
Los estudios de 2000 (Obura et al.) señalaron que la estensión de la cubrición d'alga indicaba niveles altos de nutrientes, con presencia d'alga marrón filamentosa sobre toles superficies, incluyendo roca, cascayu de coral, Halimeda y otros tipos d'alga. La cubrición de coral vivu yera estremadamente baxa, menos del 5%, anque había abondosos corales muertos típicos d'petones saludables, lo que suxería mortalidá crónica a lo llargo del tiempu.[6]
Nos sitios interiores de la llaguna al abrigu, identificáronse especies de coral típiques d'ambientes con sedimentu, como Montipora efflorescens y Acropora lovelli, creciendo en sedimentos caliares finos en grupos xunto con abondoses amasueles xigantes (Tridacna). Hacia'l centru y el llau de barloventu, el fondu arenosu volvía más bastu, con crecimientos de coral alredor de bloques muertos y pequeños petones. La diversidá coralina aumentaba darréu hacia la canal de la llaguna, con presencia creciente d'especies del petón esterior.[6]
Les especies de coral más abondoses n'Orona yeren: Goniastrea stelligera, Goniastrea edwardsi, Echinopora lamellosa, Leptastrea purpurea, Cyphastrea chalcidicum, Montipora efflorescens, Pavona varians y Pavona clavus.[6]
Historia
[editar | editar la fonte]Como en Manra, Orona caltién evidencies de población polinesia prehistórica. Nel estremu oriental de la islla hai un antiguu marae de piedra, xunto con restos de vivendes, tumbes y otros tipos de plataformes.[4]
Nun se sabe con certidume quién descubrió Orona nin cuándo, pero la historia indica que recibió'l nome de "Islla Hull" n'honor a Isaac Hull, USN, por parte del comandante Charles Wilkes del USS Vincennes cuando visitó la islla'l 26 d'agostu de 1840 como parte de la Espedición d'Esploración de los Estaos Xuníos. La espedición atopó 11 tahitianos y un francés pescando tortúes.[7] El nome siguió usándose xeneralmente hasta que Kiribati llogró la independencia en 1979, momentu nel que se camudó oficialmente el nome a Orona.
A diferencia de Manra, Orona nun paez haber sido esplotada pa guanu, y aparentemente nun foi reclamada (al contrariu que les demás Islles Fénix) por escavadores de guanu americanos. La bandera británica izóse na islla'l 11 de xunetu de 1889 y Orona pasó a formar parte de la colonia de les Islles Gilbert y Ellice. En 1916, la islla foi arrendada al capitán Allen de la "Samoan Shipping and Trading Company", y convirtióse nuna plantación de copra. El gobiernu británicu mercó'l arrendamientu en 1938.
Formó parte del Plan de Colonización de les Islles Fénix, la última espansión colonial del Imperiu Británicu. Los habitantes fueron evacuaos en 1963 por causa de la seca persistente y la cayida del mercáu de la copra. Hai fotos del asentamientu abandonáu, Arariki, alredor de 1967. La oficina de correos de la Islla Hull abrió'l 1 de xineru de 1939 y zarró alredor de xineru de 1964.[8]
En siendo abandonada, la islla foi ocupada nuevamente por autoridaes d'Estaos Xuníos en 1970 y alministrada dende'l Condominiu de les Islles Canton y Enderbury.[9] Les reclamaciones britániques y americanes sobre la islla remataron en 1979 cola independencia de Kiribati del Reinu Xuníu y la firma del Tratáu de Tarawa, nel que los Estaos Xuníos reserven el derechu de restablecer una base militar. L'alministración trespasóse a les autoridaes de Kiribati en 1981.
La islla foi ocupada nuevamente ente 2001 y 2004 por pescadores de Holothuroidea procedentes de les Islles Gilbert, con sofitu d'una patrullera de la Marina de Kiribati.[10]
Orona, xunto col restu de les Islles Fénix, foi declarada en 2008 parte del Área Protexida de les Islles Fénix, el mayor área marina protexida del mundu.[4]
Galería fotográfica
[editar | editar la fonte]
Estremu oriental de la Islla Orona
Puesta de sol n'Orona
Sablera cerca del desembarcu n'Orona
Ribera de la llaguna n'Orona
Restos de la oficina de correos d'Orona, cuando la islla taba habitada.
Referencies
[editar | editar la fonte]- ↑ Constitución de Kiribati del 12 de xunetu de 1979
- ↑ Brian Clark Howard (16 de xunu de 2014). «Pacific Nation Bans Fishing in One of World's Largest Marine Parks». National Geographic News. Archiváu dende l'orixinal, el 19 de xunu de 2014. Consultáu'l 15 de mayu de 2015.
- ↑ «Phoenix Islands Protected Area». Gobiernu de Kiribati. Archiváu dende l'orixinal, el 3 d'avientu de 2019. Consultáu'l 25 de xineru de 2015.
- 1 2 3 4 Resture, Jane. «Hull Island - Phoenix Group». Jane Resture. Archiváu dende l'orixinal, el 4 de marzu de 2016. Consultáu'l 25 de xineru de 2015.
- ↑ Jamieson, Regen (18 April 2014). «Removing Rats and Rabbits: An interview with Ray Pierce». New England Aquarium - Phoenix Islands Blog. Consultáu'l 25 January 2015.
- 1 2 3 «Baseline marine biological surveys of the Phoenix Islands». Atoll Research Bulletin 589: páxs. 1–61. 2011. doi:. https://www.conservationgateway.org/Documents/Obura%20et%20al%202011.pdf.
- ↑ Findlay, Alexander George (1851). A Directory for the Navigation of the Pacific Ocean: The islands, etc., of the Pacific Ocean (n'inglés).
- ↑ Premier Postal History. «Post Office List». Premier Postal Auctions. Consultáu'l 5 de xunetu de 2013.
- ↑ Digest of United States Practice in International Law, Vol. 1979, pp. 783
- ↑ News from the LinNix in Kiribati Archiváu 2008-11-22 en Wayback Machine
Enllaces esternos
[editar | editar la fonte]
Wikimedia Commons acueye conteníu multimedia sobre Orona.
