Númberos coreanos

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta

L'idioma coreanu utiliza dos formes distintos pa escribir los númberos: el sistema coreanu Sinón y el sistema coreanu nativu.

Introducción[editar | editar la fonte]

Pa dambos sistemes, Nativu y Sinón, les decenes (de 11 a 19) tán representaos por diez y únicos calteres. Por casu, el 15 sería sib-o (십오), y non il-sib-o del sistema coreanu Sinón, y yeol-daseot (열다섯)en coreanu nativu. De 20 a 90 representar d'esta manera según el sistema coreanu Sinón, ente que'l coreanu Nativu tien el so propiu y únicu conxuntu de pallabres, tal como puede vese na tabla siguiente. El conxuntu de númberos coreanos mayores, siguen la tradición china de cuntar por aciu 10000 y non de 1000 en 1000. El sistema coreanu Sinón ta basáu dafechu nos númberos Chinos.

La diferencia ente dambos sistemes de numberación ye importante. Tou lo que puede cuntase, utilízase dalgunu de los dos sistemes, pero escasamente dambos. El sistema coreanu Sinón ye usáu dacuando como ordinales: yeol beon (열 번) significa "diez veces" ente que sip beon (십(十) 번(番)) significa "númberu diez".

Cuando nos referimos a la edá d'una persona xeneralmente utilízase sal (살) pa los numberales nativos coreanos, y se (세) en coreanu Sinón. Por casu, seu-mul da-seot sal (스물다섯 살) y i-sib-o se (이십오 세) dambos signifiquen 'veinticinco años'.

Los numberales Sinón son utilizaos al referise a los minutos de la hora. Por casu, sam-sib-o bun (삼십오 분) significa ":35" o "trenta y cinco minutos". Los numberales Nativos son utilizaos pa referise a la hora nel sistema de 12 hores y pa referise a les hores entendíes ente les 00:00 y 12:00, nel sistema de 24 hores. Les hores entendíes ente les 13:00 y les 24:00 hores indíquense utilizando dambos sistemes tantu Sinón como Nativu. Por casu se si (세 시) significa '03:00' o '3:00 a.m./p.m.' y sip-chil si (십칠 시) o yeol-ilgop si (열일곱 시) significa '17:00'.

Pa númberos cimeros a 100, utilízase los númberos coreanos Sinón, delles vegaes combinaos: 101 sería baek-hana o baeg-il.

Dalgunos de los númberos Nativos pueden tener distintes formes delantre d'unidaes de midida:

Númberu Cardinal coreanu nativu Forma atributiva de los cardinales coreanos nativos
Hangul McCune-Reischauer Revisada Hangul McCune-Reischauer Revisada
1 하나 hana hana han han
2 tul dul el to du
3 set set se se
4 net net ne ne
20 스물 sŭmul seumul 스무 sŭmu seumu

La forma descriptiva pa 1, 2, 3, 4, y 20 consíguese "dexando cayer la última lletra" del nome orixinal del cardinal Nativu, cuando se fala. Exemplos:

  • 한 번 han beon ("una vegada")
  • 두 개 du gae ("dos cuesas")
  • 세 시 se si ("trés en puntu")
  • 네 명 ne myeong ("cuatro persones")
  • 스무 마리 seumu mari ("venti animales")

Daqué similar asocede tamién con dellos cardinales coreanos Sinón:

  • 오뉴월 onyuwol ("mayu y xunu")
  • 유월 yuwol ("Xunu")
  • 시월 siwol ("Ochobre")

Los cardinales pa trés y cuatro tienen formes alternatives cuando tán delantre de pallabres:

  • 석 달 seok dal ("tres meses")
  • 넉 잔 neok jan ("cuatro taces")

Numberales[editar | editar la fonte]

Númberos Cardinales Coreanu Sinón Cardinales Coreanu Nativu
Hanja Hangul Llatín Hangul Llatín
0 零/空 영 (N: 령), 공 yeong (N: ryeong), gong - -
1 il 하나 hana
2 i dul
3 sam set
4 sa net
5 o 다섯 daseot
6 육 (N: 륙) yuk (N: ryuk) 여섯 yeoseot
7 chil 일곱 ilgop
8 pal 여덟 yeodeol
9 gu 아홉 ahop
10 sip yeol
11 十一 십일 sibil 열 하나 yeolhana
12 十二 십이 sibi 열 둘 yeoldul
13 十三 십삼 sipsam 열 셋 yeolset
14 十四 십사 sipsa 열 넷 yeolnet
15 十五 십오 sibo 열 다섯 yeoldaseot
16 十六 십육 (N: 십륙) simnyuk[n. 1] (N: simnyuk) 열 여섯 yeolyeoseot
17 十七 십칠 sipchil 열 일곱 yeolilgop
18 十八 십팔 sip-pal 열 여덟 yeolyeodeol
19 十九 십구 sipgu 열 아홉 yeolahop
20 二十 이십 isip 스물 seumul
21 二十一 이십일 isibil 스물 하나 seumulhana
22 二十二 이십이 isibi 스물 둘 seumuldul
23 二十三 이십삼 isipsam 스물 셋 seumulset
24 二十四 이십사 isipsa 스물 넷 seumulnet
25 二十五 이십오 isibo 스물 다섯 seumuldaseot
26 二十六 이십육 (N: 이십륙) isimnyuk[n. 2] (N: isimnyuk) 스물 여섯 seumulyeoseot
27 二十七 이십칠 isipchil 스물 일곱 seumulilgop
28 二十八 이십팔 isip-pal 스물 여덟 seumulyeodeol
29 二十九 이십구 isipgu 스물 아홉 seumulahop
30 三十 삼십 samsip 서른 seoreun
31 三十一 삼십일 samsibil 서른 하나 seoreunhana
32 三十二 삼십이 samsibi 서른 둘 seoreundul
33 三十三 삼십삼 samsipsam 서른 셋 seoreunset
34 三十四 삼십사 samsipsa 서른 넷 seoreunnet
35 三十五 삼십오 samsibo 서른 다섯 seoreundaseot
36 三十六 삼십육 (N: 삼십륙) samsimnyuk[n. 3] (N: samsimnyuk) 서른 여섯 seoreunyeoseot
37 三十七 삼십칠 samsipchil 서른 일곱 seoreunilgop
38 三十八 삼십팔 samsip-pal 서른 여덟 seoreunyeodeol
39 三十九 삼십구 samsipgu 서른 아홉 seoreunahop
40 四十 사십 sasip 마흔 maheun
41 四十一 사십일 sasibil 마흔 하나 maheunhana
42 四十二 사십이 sasibi 마흔 둘 maheundul
43 四十三 사십삼 sasipsam 마흔 셋 maheunset
44 四十四 사십사 sasipsa 마흔 넷 maheunnet
45 四十五 사십오 sasibo 마흔 다섯 maheundaseot
46 四十六 사십육 (N: 사십륙) sasimnyuk[n. 4] (N: sasimnyuk) 마흔 여섯 maheunyeoseot
47 四十七 사십칠 sasipchil 마흔 일곱 maheunilgop
48 四十八 사십팔 sasip-pal 마흔 여덟 maheunyeodeol
49 四十九 사십구 sasipgu 마흔 아홉 maheunahop
50 五十 오십 osip swin
60 六十 육십 (N: 륙십) yuksip (N: ryuksip) 예순 yesun
70 七十 칠십 chilsip 일흔 ilheun
80 八十 팔십 palsip 여든 yeodeun
90 九十 구십 gusip 아흔 aheun
100 baek [n. 5] on
1,000 cheon 즈믄[n. 5] jeumeun
10⁴ man 드먼 / 골[n. 5] deumeon /
gol
10⁸ eok [n. 5] jal
1012 jo [n. 5] ul
1016 gyeong - -
1020 hae - -
1024 [n. 6] ja - -
1028 [n. 6] yang - -
1032 [n. 6] gu - -
1036 [n. 6] gan - -
1040 [n. 6] jeong - -
1044 [n. 6] jae - -
1048 [n. 6] geuk - -
1052 o 1056 恒河沙 항하사[n. 7] hanghasa - -
1056 o 1064 阿僧祇 아승기[n. 7] aseunggi - -
1060 o 1072 那由他 나유타[n. 7] nayuta - -
1064 o 1080 不可思議 불가사의[n. 7] bulgasaui - -
1068 o 1088 無量大數 무량대수[n. 7] muryangdaesu - -

Sufixos constantes utilizaos nos ordinales Coreanu-Sinón[editar | editar la fonte]

번(番),호(號),차(次), y 회(回) utilizar pa designar un númberu ordinal y asítiense xuntu colos númberos Coreanu-Sinón o con númberos arábigos occidentales. Por casu, 이호선(二號線) significa "línea número dos nel tresporte metropolitanu". 37번국도(37番國道) significa "autopista número 37". Non pueden utilizase indistíntamente cada unu tien el so significáu. Más exemplos: 906호(號) significa "l'apartáu númberu 906" nuna direición postal. El 906 ensin el 호 nun s'utiliza nel sistema faláu coreanu al referise al númberu d'un apartamentu o d'oficina. El prefixu especial 제(第) utilízase davezu combinándolo con sufixos que designen un eventu específicu dientro d'un orde secuencial de coses como les Olimpiaes.

Alternatives especiales usaes nos llibros[editar | editar la fonte]

Nel comerciu o nel sector financieru, dellos calteres hanja que son númberos coreanos Sinón, son reemplazaos poles siguiente alternatives pa prevenir l'ambigüedá.

dos
trés

diez
cien
mil

Notes[editar | editar la fonte]

  1. Aplícase la regla d'asimilación si'l sorrayáu provien de 십륙 |sip.ryuk|, llogrando simnyuk en llugar del esperáu sibyuk.
  2. Aplícase la regla d'asimilación si'l sorrayáu provien de 십륙 |sip.ryuk|, llogrando simnyuk en llugar del esperáu sibyuk.
  3. Aplícase la regla d'asimilación si'l sorrayáu provien de 십륙 |sip.ryuk|, llogrando simnyuk en llugar del esperáu sibyuk.
  4. Aplícase la regla d'asimilación si'l sorrayáu provien de 십륙 |sip.ryuk|, llogrando simnyuk en llugar del esperáu sibyuk.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 Estos nomes son consideraos arcaicos y nun son utilizaos na actualidá.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 6,5 6,6 Los númberos cimeros a 1020 (hae) son utilizaos bien poques vegaes.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Los nomes d'estos númberos provienen de testos budistes, y xeneralmente nun s'utilicen. Los diccionarios nun se ponen d'alcuerdu sobre cuálos son los númberos que representen.

Referencies[editar | editar la fonte]

  • J.J. Song The Korean language: Structure, Use and Context (2005 Routledge) pp. 81ff.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]


Números coreanos