Manuel Fernández Xuncos

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Manuel Fernández XuncosPicto infobox auteur.png
Manuel Fernandez Juncos 1917.jpg
Vida
Nacimientu Ribeseya11  d'avientu de 1846
Nacionalidá Bandera d'España España
Fallecimientu

San Xuan18  d'agostu de 1928

(81 años)
Estudios
Llingües castellanu
Oficiu
Oficiu poeta, periodista, autor, compositor y escritor
Xéneru artísticu poesía
Cambiar los datos en Wikidata

Manuel Fernández Xuncos (Tresmonte, España; 11 d'avientu de 1846 – San Juan, Puertu Ricu; 18 d'agostu de 1928) foi un periodista, pedagogu d'ideoloxía conservadora, y poeta puertorriqueñu d'orixe español, quien afixo la llírica de La Borinqueña, l'himnu nacional de Puertu Ricu.

Xuncos nació en Tresmonte, un llugar allugáu en Ribesella, Principáu d'Asturies. A los once años emigró a Puertu Ricu, onde permaneció'l restu de la so vida, ensin otra instrucción que la qu'a tan tienra edá pudiera recibir nel so pueblu. Establecíu en Ponce, trabaya pa ganase'l sustentu, y entá siente enforma mayor interés n'instruyise. Lee enforma y estudia idiomes, pero contrayendo la fiebre mariello, tien qu'atayalo tou y pasar a reponese a un pobláu de monte al que la epidemia nun había llegáu. Nesi ambiente rural el so espíritu observador va enllenar d'imáxenes que llueu-y dexarán revelase como escelente escritor costumbrista.

El destronamientu de Sabela II fai-y confiar en que'l futuru va deparar a aquella isla una forma d'alministración autonomista, más eficaz pal país y más conveniente para España, y a esta idea, que nada tenía de independista, apurrióse pa tola vida.

En principiu, Fernández Xuncos escribió pa El Progresu, un periódicu fundáu por José Julián Acosta. Tamién escribió pa Porvenir y El Clamor del País. Fundó un periódicu llamáu El Buscapié, en 1875, selmanariu jocoserio, amenu, atélite y orixinal, que vivió floreciente hasta que Puertu Ricu perder pa España y que foi bien lleíu nesa dómina. El selmanariu aguiyó la llectura nel so país, y fueron tantes les collaboraciones que se-y ufiertaben, que Fernández Xuncos creyó llegáu'l momentu de fundar una publicaciín ilustrada, de mayor enfotu y ésta foi la Revista Portorricana, xulgada por Menéndez Pelayo como una de les meyores publicaciones lliteraries americanes.

Fundó tamién la Institución d'Enseñanza Popular y la Biblioteca Municipal de San Juan; collaboró bien viviegamente nel establecimientu de la Cruz Roja; sacó delles vegaes de les sos crisis al Atenéu Puertorriqueñu; presidió'l Partíu Autonomista Hestóricu y la Lliga de Republicanos Españoles; foi presidente de la Sociedá d'Escritores y Artistes de Puertu Ricu y diputáu provincial pol distritu de San Juan.

Como escritor, Xuncos estudió y escribió sobre los raigaños de los puertorriqueños. Dalgunes de les sos obres más conocíes son Tipos y Calteres, Llibru Cuartu de Llectura, y Cantares Escolares (que co-escribió con Virgilio Dávila y Braulio Dueñu Colon).

Fernández Xuncos xunir al Partíu Autonomista, que fuera fundáu por Roman Baldorioty de Castro, convirtiéndose nel secretariu. Tiempu dempués, cuando Puertu Ricu llogró l'autonomía respeuto d'España, 1897, Xuncos foi electu primer Secretariu d'Estáu. Tamién foi encargáu de la secretaría de Facienda, d'una facienda que taba en cantu de la bancarrota, pero qu'él, col so inxeniu y el so prestíu, supo sacar a flote, lo que dexó califica-y tamién como hacendista pernomáu. Sía comoquier, en menos d'un añu Puertu Ricu foi invadida por Estaos Xuníos mientres la Guerra Hispanu-Estauxunidense y el gobiernu abolíu. Al camudar la soberanía en 1898 tornar en favorecedor del gobiernu colonial estauxunidense. Por cuenta de que la lletra orixinal del Himnu Nacional de Puertu Ricu yera de corte independentista y anti-español, escribió una versión non-revesosa de la lletra en 1903. La mesma ye considerada por demás mediocre pero, por cuenta de discutinios políticos, foi adoptada como l'himnu oficial sol gobiernu actual.

Al apoderase los norteamericanos de Puertu Ricu, Fernández Xuncos dexó de publicar El Buscapié, y sabiendo que con ello perdía tou cargu oficial y toa influencia política sobre aquella isla na que llevaba viviendo más de cuarenta años, inscribir nel Consuláu pa caltener la nacionalidá española. La so ambición entós foi salvar el castellán de la so suplantación pol inglés, y como n'español nun había testos escolares afechos a les esixencies de les lleis norteamericanes, esforciar en preparar, llogrando nesta patriótica empresa, que nunca dexaría de la mano, el mesmu ésitu qu'en toles sos otres actividaes lliteraries.

D'esa constancia na defensa del idioma fala esti párrafu d'una carta, qu'el 12 de xunetu de 1910 escribe al so «gran paisanu», Fermín Canella: «Nuna colección que preparo de producciones curties y escelentes d'autores castellanos modernos, pa llectura y estudiu de llinguaxe nes Altes Escueles de Cuba y Puertu Ricu, quixera reproducir El gallu de Sócrates, de Clarín, y poner la so semeya al mandu de los apuntes biográficos y críticos qu'han de preceder a la obra de cada autor.-Clámio-y a usté que llogre de la Sra. Vilba o herederos del pernomada Nales el permisu p'aquella reproducción y unu de les semeyes más paecíes a él».

En 1907, l'Atenéu Puertorriqueñu entamara una solemne coronación de Fernández Xuncos como símbolu de fraternidá ente España y Puertu Ricu, cuando en 1916, la Universidá de Puertu Ricu fíxo-y 039;'Doctor honoris causa.

Amás de la so obra poética, estremóse porque fundó un albergue pa güérfanos el cual opera hasta la fecha, y la Cruz Roja en Puertu Ricu.

Manuel Fernández Xuncos morrió'l 18 d'agostu de 1928 en San Juan, Puertu Ricu. Dempués de la so muerte, Ribesella dio'l so nome a una de les sos cais y a una escuela graduada. El Conceyu de San Juan, que yá -y nomó fíu adoptivu en 1924, tampoco se quedó arrezagáu nesti tipu d'homenaxes y punxo el so nome a una de les sos más flamantes aveníes. De los más de venti título de volumes publicaos por Fernández Xuncos destaquen: Cuentos y narraciones; Galería portorricana: Tipos y calteres; De Puertu Ricu a Madrid; Los primeros pasos en castellán y La llingua castellana en Puertu Ricu.

[1]





Manuel Fernández Juncos