Malala Yousafzai

De Wikipedia
Saltar a: navegación, buscar
Malala Yousafzai
Malala Yousafzai par Claude Truong-Ngoc novembre 2013 02.jpg
Vida
Nacimientu

Mingora12 de xunetu de 1997

(20 años)
Nacionalidá Bandera de Paquistán Paquistán
Residencia Birmingham
Grupu étnicu Etnia Pashtu
Familia
Padre Ziauddin Yousafzai
Madre Toorpekai Yousafzai
Estudios
Estudios Edgbaston High School
(2013 - 2017)
Llingües inglés
Oficiu
Oficiu bloguero, activista polos drechos humanos, memorialista y escritor
Premios
Nominaciones
Creencies
Relixón Sunismu
IMDb nm5324796
www.malala.org/
Cambiar los datos en Wikidata

Malala Yousafzai (Plantía:Lang-ps /məˈlaːlə. jusəfˈzəj/; Malālah Yūsafzay nacida en Mingora, Pakistán, 12 de xunetu de 1997) ye una activista, bloguera y estudiante universitaria[1] pakistaní residente en Inglaterra dende l'atentáu sufiertu n'ochobre de 2012. Recibió'l Premiu Nobel de la Paz en 2014 a los diecisiete años,[2] convirtiéndose na persona más nueva n'aportar a esi galardón en cualesquier de les categoríes que s'otorga.[3][4]

El primer ministru del Reinu Xuníu David Cameron con Malala Yousafzai na Conferencia por Siria, febreru de 2016.

Malala ye conocida pol so activismu a favor de los derechos civiles, especialmente de los derechos de les muyeres nel valle del ríu Swat, na provincia de Khyber Pakhtunkhwa del noroeste de Pakistán, onde'l réxime talibán prohibió l'asistencia a la escuela de les neñes, la promoción de Yousafzai convirtióse nun movimientu con sofitu internacional. La so familia dirixe una cadena d'escueles de la rexón. A principios de 2009, cuando tenía ente once y doce año, Malala escribió un blogue pa la BBC so un seudónimu, nesti blogue ella detallaba la so vida so la ocupación d'el talibanes, los sos intentos de tomar el control del valle, y los sos puntos de vista sobre la promoción de la educación de les neñes nel valle de Swat. El branu siguiente, el periodista de The New York Times, Adam B. Ellick, fixo un documental[5] sobre la so vida, nel amosábase como l'exércitu paquistanín intervieno na rexón. Yousafzai aumentó n'importancia, dando entevistes na prensa escrita y na televisión, y foi nomada pal Premiu de la Paz Internacional de la Infancia pol activista sudafricano Desmond Tutu.

Na tarde del 9 d'ochobre de 2012, Yousafzai encetó'l so autobús escolar nel distritu paquistanín de Swat. Un home armáu encetó y preguntó por ella llamándola pol so nome, y depués apuntólu con una pistola y disparó-y trés vegaes. Una de les bales dio nel llau esquierdu de la frente de Yousafzai, la bala travesó la piel al traviés del llargor de la cara, y depués entró nel costazu.[6] Nos díes posteriores al ataque, Malala permaneció inconsciente y n'estáu críticu, pero más tarde, la so condición ameyoró lo suficiente como por que ella fora unviada al Hospital Queen Elizabeth de Birmingham, (Inglaterra), pa la rehabilitación intensiva. El 12 d'ochobre, un grupu de cincuenta clérigo musulmanes en Pakistán emitió una fatua contra'l que trató de matala, pero'l talibanes repitieron la so intención de matar Yousafzai y el so padre, Ziauddin Yousafzai. L'intentu d'asesinatu provocó una efusión nacional ya internacional de sofitu a Yousafzai. Deutsche Welle escribió en xineru de 2013, que Yousafzai podría convertise en "l'adolescente más famosa nel mundu."[7] L'unviáu especial de les Naciones Xuníes pa la Educación Global, Gordon Brown, llanzó un pidimientu de la ONU en nome de Yousafzai, esixendo que tolos neños de too el mundu tean na escuela a finales de 2015; qu'ayudó a llevar a la ratificación del derechu a la Educación en Pakistán.[8]

En 2013, 2014 y 2015 la revista Time incluyó a Yousafzai como una de les "100 persones más influyentes del mundu". Ella foi la primer ganadora del premiu National Youth Peace Prize qu'agora'l premiu lleva'l so nome. Tamién foi destinataria del Premiu Sajarov 2013. En xunetu d'esi añu, Malala dirixir al plenu de l'Asamblea les Naciones Xuníes pa pidir l'accesu a la educación en tol mundu,[9] y n'ochobre de 2014 el Gobiernu de Canadá, al traviés del so Parlamentu confiéra-y la ciudadanía canadiense Honoraria a Yousafzai.[10] N'ochobre de 2014, foi galardonada col Premiu de los Neños del Mundu en Suecia.[11] A pesar de qu'ella lluchó y llucha polos derechos de la muyer, según polos derechos del neñu, ella dixera que nun se describía a sigo mesma como feminista nuna entrevista pa la revista Forbes n'ochobre de 2014.[12] Sicasí, en 2015, Yousafzai dixo que decidiera identificase como feminista dempués d'escuchar el discursu de Emma Watson na ONU nel llanzamientu de la campaña HeForShe.[13]

En mayu de 2014, a Yousafzai concedióse-y un doctoráu honoris causa de la University of King's College de Halifax, Nueva Escocia.[14] Más tarde, en 2014, Yousafzai foi anunciáu como ganadora del Premiu Nobel de la Paz 2014, compartió esta distinción xuntu con Kailash Satyarthi, pola so llucha contra la supresión de los neños y los mozos y pol derechu de tolos neños a la educación.[15]

Entrega del Premiu Sajarov a Malala Yousafzai. Estrasburgo, 20 de payares de 2013.

Biografía[editar | editar la fonte]

Infancia[editar | editar la fonte]

Malala Yousafzai nació'l 12 de xunetu de 1997 nel distritu de Swat, en Khyber Pakhtunkhwa nel noroeste de Pakistán, nuna familia musulmana sunita[5] de la etnia pastún.[16] Dióse-y el so primer nome Malala (que significa "inxeme"). Ye fía de Toorpekai y Ziauddin Yousafzai, y tien dos hermanos.

Malala fala pastún, urdu y inglés, y a la edá de trece año, el so padre ye quien la educó en gran midida, él ye poeta y dueñu d'una rede d'establecimientos escolares, the Khushal Public School.[17] Malala dixo una vegada a un entrevistador que-y gustaría aportar# a médicu, anque más tarde el so padre haber animáu a convertise nuna activista política nel so llugar.[5] Ziauddin referir a la so fía como daquién totalmente especial, cuntó que-y dexaba que se quedara pela nueche a falar de política dempués de que los sos dos hermanos menores fueren unviaos a la cama.[18]

Yousafzai empezó a falar alrodiu de los derechos d'educación en septiembre de 2008, cuando'l so padre llevar a Peshawar a falar nun club de prensa local. "¿Cómo s'atreven el talibanes a quitar el mio derechu básicu a la educación?" dixo Yousafzai a l'audiencia nun discursu que tendría cobertoria de periódicos y canales de televisión en tola rexón.[19]

El presidente d'Estaos Xuníos Barack Obama (derecha), la primer dama Michelle Obama (segunda pola esquierda), y la so fía Malia (esquierda) axuntar con Malala Yousafzai nel Salón Oval de la Casa Blanca. 11 d'ochobre de 2013.

En 2009, Yousafzai empezó como un aprendiz y dempués nuna educadora nel programa pa mozos nel Institute for War and Peace Reporting's Open Minds Pakistan, que trabayó nes escueles de la rexón p'ayudar a los mozos a participar n'alderiques constructivos sobre les cuestiones sociales al traviés de les ferramientes como'l periodismu, l'alderique públicu y el diálogu.[20]

Blogger na BBC[editar | editar la fonte]

A finales de 2008, Aamer Ahmed Khan de la páxina web de la BBC en Urdu y los sos compañeros propunxeron una nueva forma de cubrir la creciente influencia d'el talibanes na zona de Swat. Ellos tuvieron la idea de crear un blogue de forma anónima y que los escribiera dalgún estudiante, teníen de cuntar alrodiu de la so vida ellí. El so corresponsal en Peshawar, Abdul Hai Kakar, tuviera en contactu con un maestru d'escuela local, Ziauddin Yousafzai, el padre de Malala, pero nun pudieron atopar nengún estudiante dispuestu a faelo.

Nesi momentu, los militantes talibanes empobinaos por Maulana Fazlullah taben tomando'l valle de Swat, la prohibición de la televisión, la música, la educación de les neñes, y les muyeres de dir de compres. Cuerpos de policías degollaos taben siendo colgaos nes places. Nun primer momentu, una chica llamada Aisha de la escuela del so padre aportó a escribir un diariu, pero entós los padres de la neña torgólu faelo por medrana a represalies d'el talibanes. La única alternativa yera Yousafzai, cuatro año más nueva que'l voluntariu orixinal, y nel séptimu grau nel momentu. El editores de la BBC alcordaron por unanimidá.[21][22]

«Tuviéramos cubriendo la violencia y la política en Swat en detalle, pero nun sabíamos enforma alrodiu de cómo la xente común vivía sol réxime talibán», Mirza Waheed, el exeditor de la BBC Urdu, dixo. Porque taben esmolecíos pola seguridá de Yousafzai, el editores de la BBC aportunó en qu'usar un seudónimu. El so blogue foi publicáu so l'autoría «Gul Makai» (aciano en urdu), un nome tomáu d'un personaxe d'un cuentu tradicional pastún.[23] Plantía:Quote box El 3 de xineru de 2009, la primer entrada de Yousafzai foi publicáu nel blogue de la BBC Urdu. Ella escribía a mano les notes y depués pasar a un reporteru que les escaniaba y unviaba per corréu electrónicu. Nes sos notes ella esplicaba la so vida sol réxime del Tehrik y Taliban Pakistan (TTP) y los sos intentos de recuperar el control del valle, depués de que la ocupación militar obligára-yos a salir a les zones rurales. El talibanes obligaron el zarru de les escueles privaes y prohibióse la educación de les neñes ente 2003 y 2009.[24]

En Mingora, el talibanes establecieren un edictu nel cual prohibíase que les neñes asistieren a les escueles dempués del 15 de xineru de 2009. El grupu yá había voláu más d'un centenar de les escueles de neñes. La nueche primero que la prohibición entrara a valir hubo enforma ruiu de los disparos d'artillería, espertando a Malala delles vegaes. A otru día, Yousafzai lleó estractos de les publicaciones del so blogue que se publicaren nun periódicu local.[23]

Atentáu[editar | editar la fonte]

Murales dedicaos a Malala Yousafzai, nel MAAM - Muséu dell'Altro y dell Altrove. Roma, Italia

El 9 d'ochobre de 2012 en Mingora, foi víctima d'un atentáu lleváu a cabu pol TTP, grupu terrorista venceyáu a los Talibán, que, dempués d'encetar el vehículu que sirvía como autobús escolar, disparólu en repitíes ocasiones con una pistola impactándo-y na parte esquierda de la frente y pescuezu, polo cual tuvo de ser intervenida quirúrgicamente. El voceru del TTP, Ehsanullah Ehsan, afirmó que van intentar matala de nuevu.[25]

Dos estudiantes tamién fueron mancaes al pie de Malala mientres se dirixíen a la so casa nel autobús escolar. Ella foi treslladada n'helicópteru a un hospital militar. Pela redolada del colexu onde estudiaben les nueves atacaes cientos de persones salieron a la cai a protestar pol fechu. Los medios pakistaníes y a nivel mundial diéronlu amplia cobertoria.[26] El 10 de payares de 2012, el ministru del Interior de Pakistán Rehman Malik dixo que'l pistoleru que lu disparó a Yousafzai fuera identificáu.

L'atentáu amenó darréu la condena internacional y Malala Yousafzai recibió'l sofitu de Asif Ali Zardari Raxa Pervaiz Ashraf, Susan Rice,[27] Desmond Tutu, Ban Ki-moon,[28] Barack Obama, Hillary Rodham Clinton, Laura Welch Bush, Madonna,[29] Selena Gomez,[30] ente otros.

Recuperación[editar | editar la fonte]

El 15 d'ochobre de 2012 foi treslladada al Hospital Reina Isabel de Birmingham, en Reinu Xuníu, pa siguir cola so recuperación.[31][32]

Anque tuvo que siguir cola rehabilitación y foi sometida a una ciruxía reconstructiva, foi dada d'alta del hospital el 4 de xineru de 2013.[33]

Dempués d'enllanta-y una placa de titaniu y un dispositivu auditivu, Malala tornó a les clases nuna escuela secundaria n'Inglaterra.

Cquote1.svg "Volver al colexu faime bien feliz. El mio suañu ye que tolos neños nel mundu puedan dir a la escuela porque ye'l so derechu básicu".
—Malala Yousafzai, 19 de marzu de 2013.[34]Cquote2.svg

Llibros[editar | editar la fonte]

Activismu[editar | editar la fonte]

En mayu de 2014, participó de la campaña pa la lliberación de les nueves nigerianas, secuestraes cuando estudiaben, por un grupu islámicu que refuga la educación de la muyer. Malala ye defensora del derechu universal de les neñes a la educación.[38][39][40]

Premios[editar | editar la fonte]

Estos son dalgunos de los premios, nominaciones, obres y reconocencies destacaes colos que fuera homenaxada Malala Yousafzai.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Malala va estudiar na prestixosa universidá de Oxford, diariu La Vanguardia, 17 d'agostu de 2017.
  2. «Nobel Laureates by Age». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  3. Premiu Nobel. «Malala Yousafzai». Consultáu'l 9 d'ochobre de 2014.
  4. «Malala, el premiu Nobel más nuevu de la hestoria». Consultáu'l 10 d'ochobre de 2014.
  5. 5,0 5,1 5,2 Class Dismissed: Malala’s Story. 9 d'ochobre de 2012. ISSN 0362-4331. http://www.nytimes.com/video/world/asia/100000001835296/class-dismissed.html. Consultáu el 1 de mayu de 2016. 
  6. «The 72 Hours That Saved Malala: Doctors Reveal for the First Time How Close She Came to Death». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  7. «Will Malala's influence stretch to Europe? | Globalization | DW.COM | 18.01.2013». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  8. «Quiet Progress for Education in Pakistan» (en). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  9. «Discursu de Malala en Naciones Xuníes» (ye). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  10. «Malala Yousafzai recibe güei la ciudadanía honoraria canadiense». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  11. «La Nobel de la Paz, Malala recibe en Suecia'l Premiu de los Neños del Mundu - ANTENA 3 TV» (1 de febreru de 2015). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  12. «The Feminist Life: Malala Won’t Use the F-Word» (28 d'ochobre de 2014). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  13. «Malala tells Emma Watson she identifies as a feminist, thanks to her» (en-us) (5 de payares de 2015). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  14. «Malala Yousafzai Canada Scholarship announced». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  15. «The Nobel Peace Prize 2014 - Press Release». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  16. «Malala and Sharbat Gula: Pashtun Icons of Hope» (14 d'ochobre de 2012). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  17. «Malala for free schools» (en-us) (9 de payares de 2013). Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  18. «My 'Small Video Star' Fights for Her Life». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  19. Pakistanis who live in the Swat Valley llabre providing a glimpse of  life under the Taliban, stories of panic, paranoya and unlikely courage.. 26 d'ochobre de 2009. ISSN 0319-0781. http://www.thestar.com/news/world/2009/10/26/brave_defiance_in_pakistans_swat_valley.html. Consultáu el 1 de mayu de 2016. 
  20. «Young Journalist Inspires Fellow Students». Consultáu'l 1 de mayu de 2016.
  21. Pakistani Heroine: How Malala Yousafzai Remanecéi from Anonymity. ISSN 0040-718X. http://world.time.com/2012/10/23/pakistani-heroine-how-malala-yousafzai-remanecéi-from-anonymity/. Consultáu el 1 de mayu de 2016. 
  22. The Girl Who Wanted to Go to School. 10 d'ochobre de 2012. ISSN 0028-792X. http://www.newyorker.com/news/news-desk/the-girl-who-wanted-to-go-to-school. Consultáu el 1 de mayu de 2016. 
  23. 23,0 23,1 BBC News (19 de xineru de 2009). «Diary of a Pakistani schoolgirl» (inglés).
  24. BBC News (24 de payares de 2011). «Pakistani girl, 13, praised for blogue under Taliban» (inglés).
  25. «El talibanes prometen un nuevu ataque a la neña de 14 años» (11 d'ochobre de 2012). Consultáu'l 11 d'ochobre de 2012.
  26. «Talibán disparáron-y a una neña pakistaní que llucha polos derechos» (10 d'ochobre de 2012). Consultáu'l 11 d'ochobre de 2012.
  27. «Operada con ésitu la neña defensora de derechos humanos tirotiada en Pakistán» (10 d'ochobre de 2012). Consultáu'l 11 d'ochobre de 2012.
  28. UNA fecha = 11 d'ochobre de 2012. «International Day of the Girl Child» (inglés). Consultáu'l 11 d'ochobre de 2012.
  29. hollywoodreporter (ochobre de 2012). «Madonna Dedicates L.A. Performance to Child Activist Shot in Pakistan» (inglés). Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 11 d'ochobre de 2012.
  30. «Selena Gomez’s Idol Is Malala Yousufzai, Nobel Peace Prize Nominee» (inglés). Hollywood Life (10 d'ochobre de 2013).
  31. «reinu xuníu/ Nuevu Pakistaní va ser atendida en Reinu Xuníu» (15 d'ochobre de 2012). Consultáu'l 15 d'ochobre de 2012.
  32. «La neña pakistaní a la qu'el talibanes atacaron llegó a Londres pa recibir atención médica» (17 d'ochobre de 2012). Consultáu'l 17 d'ochobre de 2012.
  33. Starmedia (4 de xineru de 2012). «Malala Yousafzai ye dada d'alta tres ataque de talibán». Consultáu'l 5 de xineru de 2012.
  34. unoticias (19 de marzu de 2013). «colexu/ Malala l'adolescente atacada pol Talibán, vuelve al colexo». Archiváu dende l'orixinal, el 26 de payares de 2015. Consultáu'l 20 de marzu de 2013.
  35. Azteca Noticies (9 d'ochobre de 2013). «"Yo soi Malala", llibru de neña que desafió al Talibán». Consultáu'l 12 d'ochobre de 2012.
  36. Malala Yousafzai (8 d'ochobre de 2013). «I am Malala» (inglés). Consultáu'l 28 d'ochobre de 2013.
  37. «“Hai que morrer dalguna vegada na vida periódicu = El País». Consultáu'l 28 d'ochobre de 2013.
  38. El País (11 de mayu de 2014). «Reclamo de lliberación que da la vuelta al mundu». Consultáu'l 12 de mayu de 2014.
  39. «#BringBackOurGirls, el movimientu que pide la lliberación de les neñes» (8 de mayu de 2014). Consultáu'l 12 de mayu de 2014.
  40. Michelle Obama y Malala xunir a la campaña poles neñes de Nixeria (7 de mayu de 2014). . CNN México. Consultáu'l 12 de mayu de 2014.
  41. Euronews (10 d'ochobre de 2012). «La UE conderga l'ataque sobre Malala Yusufzai». Consultáu'l 12 d'ochobre de 2012.
  42. TV5 (28 d'avientu de 2012). «-y Prix Simone de Beauvoir à la jeune Malala Yousafzai» (francés). Consultáu'l 7 de xineru de 2013.
  43. Globedia (3 de febreru de 2013). «Malala, candidata al Nobel de la Paz 2013». Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  44. Premio Moviliza: Malala Yousafzai. . Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  45. «Malala recibe'l Premiu de la Paz Internacional Tipperary». Globedia (22 d'agostu de 2013). Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  46. Anmistia Internacional (17 de setiembre de 2013). «premiu-embaxadores-de-conciencia-2013/ Malala Yousafzai Premio Embaxadores de Conciencia 2013». Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  47. CCIU (9 d'agostu de 2013). «paz-en-holanda&id=9899 Malala recueye premiu Infantil de la Paz n'Holanda». Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  48. Excelsior (26 de xunetu de 2013). «Otorguen a Malala el Premiu Internacional Cataluña». Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  49. Fundación Clinton. «Malala Yousafzai» (inglés). Consultáu'l 29 de setiembre de 2013.
  50. Diariu de Yucatán (29 de setiembre de 2013). «Universidad de Harvard otorga premiu la nueva pakistaní Malala».
  51. Europapress (10 d'ochobre de 2012). «Malala, Premiu Sájarov a la Llibertá de Conciencia de la Eurocámara». Consultáu'l 10 d'ochobre de 2013.
  52. CONAPRED (24 de payares de 2013). «México reconoz a Malala Yousafzai cola categoría Internacional del Premiu pola Igualdá y la Non Discriminación 2013, que concede Conapred». Consultáu'l 1 de marzu de 2014.
  53. L'Economista (24 de payares de 2013). «Conapred premia a Malala». Consultáu'l 1 de marzu de 2014.
  54. «The Nobel Peace Prize for 2014» (inglés). Organización Premiu Nobel (10 d'ochobre de 2014). Consultáu'l 10 d'ochobre de 2014.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]



Predecesor:
 
Nobel prize medal.svg
Premiu Nobel de la Paz
Malala Yousafzai Plantía:Ensin negrina Kailash Satyarthi

2014
Socesor:
Cuartetu pal Diálogu Nacional
Malala Yousafzai