Llingua exipciana tardiega

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Picto infobox comicballoon.png
Exipciu tardíu, neoegipcio
mət rmen kəla mio
Faláu en Flag of Egypt.svg Exiptu (†)
Zona Norte d'África
Falantes Llingua muerta
Llingua muerta s. XIV a.C - VI e.C.
Familia Afro-Asiática

  Nor-eritraica
    Exipcia
      Exipciu tardíu

Alfabetu xeroglífica y hierática
Estatus oficial
Oficial en Nengún país
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2
ISO 639-3

La llingua exipcia tardida, exipciu tardíu o neoegipcio ye la fase de les llingües exipcies que foi escrita dende la dómina del Imperiu Nuevu a alredor del 1350 a. C. nel Periodu de Amarna. Los testos escritos íntegramente n'exipciu tardíu daten del periodu ramésida y darréu. L'exipciu tardíu asocedió, pero nun sustituyó totalmente, al exipciu mediu como llingua lliteraria.

Lliteratura n'exipciu tardíu[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Lliteratura del Antiguu Exiptu

L'exipciu tardíu ta representáu por un gran cuerpu de lliteratura relixosa y secular, qu'inclúi exemplos como la Hestoria de Unamón, los poemes d'amor de los papiros Chester Beatty I o les Enseñances de Ani. Les sebayts o "enseñances" convertir nun xéneru lliterariu popular mientres l'Imperiu Nuevu, en forma de conseyos sobre'l comportamientu apropiáu en cada circunstancia. Foi tamién la llingua de l'alministración ramésida.[1][2]

Diferencies ente exipciu mediu y tardíu[editar | editar la fonte]

L'exipciu tardíu nun ye dafechu distintu al exipciu mediu, una y bones munchos de los "clasicismos" apaecen en documentos históricos y lliterarios nesta fase.[3] Sicasí, la diferencia ente l'exipciu mediu y el tardíu ye mayor que la qu'esiste ente l'exipciu mediu y l'antiguu:

  • De ser una llingua sintética pasó a ser analítica.[4] La so rellación foi descrita como similar a la esistente ente'l llatín y l'italianu.[5]
  • L'exipciu tardíu escritu tuvo, aparentemente, meyor representación que l'exipciu mediu de la llingua falada nel Imperiu Nuevu y más allá. Les consonantes débiles 3, w, j según la terminación femenina .t fueron cayendo cada vez más, aparentemente porque dexaron de ser pronunciaes.
  • Los pronomes demostrativos p3 (masc.), t3 (fem.), and n3 (pl.) fueron utilizaos como artículos definíos.
  • L'antigua forma sḏm.n=f (escuchó) del verbu foi sustituyíu por sḏm=f, que tenía tanto aspeutos prospectivos (va escuchar) como perfectivos (escuchó). El tiempu pasáu tamién se formaba col verbu auxiliar jr (faer), como en jr=f saHa=f (acusólu).
  • Los axetivos como atributos de nomes son de cutiu sustituyíos polos nomes.

Evolución mientres el primer mileniu antes de Cristu[editar | editar la fonte]

La ortografía de los xeroglíficos produció una enorme espansión nel so inventariu grafémico ente los periodos Dinásticu Tardíu y Ptolemaicu.

L'exipciu mediu tuvo una renacencia dempués del Tercer Periodu Entemediu, cuando foi utilizáu de cutiu en testos xeroglíficos y hieráticos en llugar del exipciu tardíu.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Loprieno, "ob. cit.", p.7.
  2. Meyers, "ob. cit.", p. 209.
  3. Haspelmath, ob. cit., p. 1743.
  4. Bard, ob. cit., p. 275.
  5. Christidēs et al. ob. cit., p. 811.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Kathryn A. Bard, Encyclopedia of the Archaeology of Ancient Egypt, Routledge. 1999, ISBN 0-415-18589-0.
  • Martin Haspelmath, Language Typology and Language Universals: An International Handbook, Walter de Gruyter. 2001, ISBN 3-11-017154-6.
  • Antonio Loprieno, Ancient Egyptian: A Linguistic Introduction, Cambridge University Press. 1995, ISBN 0-521-44849-2.
  • Anastasios-Phoivos Christidēs, Maria Arapopoulou, Maria Chritē, A History of Ancient Greek: From the Beginnings to Late Antiquity, Cambridge University Press. 2007, ISBN 0-521-83307-8.
  • Eric M. Meyers, The Oxford Encyclopedia of Archaeology in the Near East. 1997.

Gramátiques del exipciu tardíu[editar | editar la fonte]

  • J. Cerny, S. Israelit-Groll, C. Eyre, A Llati Egyptian Grammar, 4ª edición actualizada. Biblical Institute, Roma, 1984.
  • Paul J. Frandsen. An outline of the Late Egyptian Verbal System, Copenhague. 1974.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Ver tamién[editar | editar la fonte]


Lengua egipcia tardía