Saltar al conteníu

Llingües talodi-heiban

Esti artículu foi traducíu automáticamente y precisa revisase manualmente
De Wikipedia
Llingües talodi-heiban
Distribución xeográfica Montes Nuba del Kordofán meridional,
Países  Sudán
Filiación xenética

Níxer-Congu(?)
  Kordofán

    Talodí-Heiban
Subdivisiones Talodí
Heibán
Ver tamién
Idioma - Families - Clasificación de llingües
[editar datos en Wikidata]

Les llingües talodi-heiban son un subamilia de llingües Níxer-Congu falaes nos montes Nuba de Sudán, asitiaos nel Kordofán meridional. Les llingües talodi y les llingües heiban, son clarametne distintes pero esiste un parentescu ente elles.[1]

Clasificación

[editar | editar la fonte]

Tantu les llingües talodi y les llingües heiban constitúin claramente dos grupos filoxenéticos escamplaes dientro de les llingües cordofanas. Estos dos grupos fueron consideraos por Joseph Greenberg (1963) como parte d'un grupu cordofano dientro de les llingües Níxer-Congu. Darréu les agrupaciones de Greenberg fueron definíes, y anguaño considérase que les llingües talodí (tamién llamaes talodi-masakin), y les llingües heiban (tamién llamaes heiban-koalib o koalib-moru) formen xuntes una caña independiente de les llingües Níxer-Congu y nun se postula una cercanía con otres llingües cordofanas, como les del grupu rashad o katla.

Roger Blench seála que tanto la familia talodi como la familia heiban, tienen clases nominales carauterístiques de munchos grupos Níxer-Congu, ente que les llingües katla nun presenten nengún rastru de diches clases nominales (a diferencia de les llingües kadu o les llingües katla, que paecen desenvolver esi sistema de resultes d'un Sprachbund). A partir d'esos fechos Blench conclúi que les llingües cordofanas nun constitúin un grupu filoxenéticu auténticu, sinón siquier tres grupos distintos (y de fechu asitia a les llingües kadu dientro de la llingües nilo-saḥarianes).

Talodi–Heiban 
 Heiban 
 Oriental 

Ko (Fungor, Kau, Nyaro)

Warnang (Werni)

 Central 

Kwalib (Koalib, Rere)

Logol (Lukha)

LaroEbang (Heiban)

Utoro (Otoro)

Shirumba (Shwai)

 Occidental 

Tiru (Tira)

Moru

 Talodi 

Nding (Eliri)

Jomang (Talodi)

 Tocho 

Tocho (Tacho), Acheron (Asheron), Lumun, Torona

 Masakin 

Ngile (Daloka), Dengebu (Dagik)

Les llingües lafofa (tegem), dacuando considérense como llingües talodi diverxentes, yá que presenten elementos léxicos diferenciales, polo que dellos autores asitiar como otra caña Níxer-Congu independiente.

Comparanza léxica

[editar | editar la fonte]

Los numberales en distintes llingües heiban son:[2]

GLOSA Oriental Central Occidental PROTO-
HEIBAN-
KOALIB
WarnangLaroUtoroKoalibMoruTira
'1'ŋɔ̀ʈːɔ́rkʷɛ̀tɛ̀wɛ̀dɔ́ŋ-ɛ̀t̪ːɛ̀góntokɛ̀nːɛ*kʷ-ɛt̪ːɛ
'2'ŋèrcːácːényrɔ́mkútèn-iɽɐnlə́ɡə́ʧankɪ̀ɽɪcàn*kʷ-tan
'3'ŋèrːátːéntə̀ɽìlt̪èɽeltɔɔɽɔllə́ɡɪ́ʧɪnkɪ̀ɽɪcɪ́n*-yɽil(?)
'4'ŋèlàmlàŋkʷɔ̀ɾɔ̀ŋɔ́kɔ̀ɽɔŋtwaɽŋanmárlonmaɬɽʊ̀*kʷoɾoŋo/
*maɽlo
'5'ŋyera ŋoʈːortʊ̀dìnít̪ɔ̀ðːnɛtoðneðénə́ŋðɛ́nɛ̀*t̪oðene
'6'5+1ɲə̀rlə̀lɲɛ̄ɽɛlɲerlel5+1ɽɪ̀cín ɽɪ̀cɪ̀n
(3+3)
*ɲyɽlel
'7'5+2kʷɔ̀ɾátə̀ɾìl
(4+3)
kɔ̀ɽɔ t̪yɽel
(4+3)
ɗòvɔ̀kkwóɽɔ̀n5+24+3*4+3/
*5+2
'8'ŋelamlaːŋɔ
(4x2?)
ɗúbə̀dúbəɗòvɔ̀kkwópːà5+3ɔ́bːɔ̀*ɗubə
'9'ŋyera ŋoʈːor
wanoe (10-1?)
5+45+4kwúnɐ̀tːùrːí5+45+4*5+4
'10'kicːukurːɐdìːrúirɛ́θʊ́rːɪ̀*ɗui

Los numberales en llingües talodi son:

GLOSA Talodi Tegem Tocho PROTO-
TALODI-
TOCHO
DagikNdingLafofaAcheronLumun
'1'j-ɜlːʊ-álːâŋtleidibullukcʊ́lʊ́kʊ̂*-a elːʊ(k)
'2'j-ɛːɽa-étːâpadɛrinweɽʌkmɛ̀ɽá*-ɛːɽa(k)
'3'j-ɜt̪ːɜk̚t-atːákpataːdInwʌt̪ːʌkmɽaβʊ́ɾʊ̀k*-at̪ːak
'4'bɽandɔ-ibːíñikkeːkabɽandomɔ́ʲɔ̀ɽɪ̀n
'5'si-s-ɜlːʊciβiñ cálːâŋliəgumzəɡoŋ zulːukmʊ́ɣʊ́lʊ̀k
'6'na-j-ɜlːʊ5+15+15+1mɽakʊ́ɾʊ̀k*5+1
'7'na j-ɛːɽa5+25+2mɛ́ɽɛ̀ɽàβʊ́ɾʊ̂k*5+2
'8'na j-ɜt̪ːɜk̚5+35+3mámɔ̀ɾmɔ̀ɾ*5+3
'9'na bɽandɔ5+45+4mʊ́ɣʊ́lláʲɔ̀ɽɪ̀n*5+4
'10'n̪ipɽañíβá ñûktiəɽumgurruŋmɑ̀tul

Referencies

[editar | editar la fonte]
  1. Gerrit Dimmendaal, 2008. "Language Ecology and Linguistic Diversity on the African Continent", Language and Linguistics Compass 2/5:842.
  2. «Talodi-Heiban Numerals (E. Chan)». Archiváu dende l'orixinal, el 2016-02-07.

Bibliografía

[editar | editar la fonte]