Llingües jirajaranas

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Llingües jirajaranas
Picto infobox comicballoon.png
Distribución xeográfica Falcón, Lara
Países Flag of Venezuela.svg Venezuela
Falantes Estinguíes

Jirajara.png

Ver tamién
Idioma - Families - Clasificación de llingües
[editar datos en Wikidata]

Les llingües jirajaranas o jirajiranas son un grupu de llingües estinguíes que se falaben nel oeste de Venezuela, nes rexones de Falcón y Lara. Créese que toles llingües escastar a principios del sieglu XX.[1]

Clasificación[editar | editar la fonte]

Les llingües jirajara considérase un grupu de llingües casi-aisllaes. Adelaar y Muysken señalen qu'esisten ciertes similaridades léxiques coles llingües timote-cuica y similaridades tipolóxiques coles llingües chibchas, pero la escasez de datos torga dar por válidu cualesquier parentescu.[1] Jahn, ente otros, suxurió una rellación ente les llingües jirajaranas y les llingües betoi, principalmente pola similaridad de los etnónimos.[2] Greenberg and Ruhlen clasifiquen a les llingües jirajaranas como parte d'una hipotética familia paezana, xuntu coles llingües betoi, el idioma paez, les llingües barbacoanes y otros.[3]

Llingües de la familia[editar | editar la fonte]

A partir de la documentación esistente, identificáronse tres llingües como claramente miembros de la familia jirajara:[1]

Loukotka inclúi cuatro llingües más na familia pa les que nun esiste documentación[4] polo qu'el so adscripción a la familia ye puramente especulativa:

  • Coyone, faláu na nacencia del ríu Portuguesa nel estáu de Portuguesa.
  • Cuiba, faláu na ciudá d'Aricagua.
  • Atatura, faláu ente los ríos Rocono y Tucupido.
  • Aticari, faláu a lo llargo del ríu Tocuyo.

Descripción llingüística[editar | editar la fonte]

A partir de la escasa documentación esistente, pueden reconstruyise un númberu llindáu de carauterístiques tipolóxiques:[5]

1. orde VO n'oraciones transitives
apasi mamán (Jirajara)
1ª.cortar 1ªPOS.mano :'Corto la mio

mano'

2. El suxetu preciede al verbu 
depamilia

buratá (Ayomán)

la.familia ye.bona :'La familia ye bona'.


3. El posesor preciede al oxetu teníu 
shpashiú

yemún(Ayomán)

arcu 3ªPOS.cuerda :'la cuerda del

arcu'

4. Los axetivos siguen a los nomes que califiquen
pok diú (Jirajara)
monte grande :'el

monte altu'

5. Los numberales precieden a los nomes que cuantifican
boque soó (Ayomán)
unu pitu :'un

pitu'

6. Usu de postposicionesen llugar de preposiciones
angüi fru-ye (Jirajara)
1ª.dir Siquisique-a :'(yo)

voi a Siquisique.'

Comparanza léxica[editar | editar la fonte]

La siguiente llista ufierta dellos cognados en llingües jirajararas:[2]

GLOSA Ayomán Gayón Jirajara
fueu dug dut, idú dueg
pie a-sengán segué angán
pita degaró digaró degaró
casa gagap hiyás gagap
culiebra huhí, jují jují túb
sol yivat yuaú

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. 1,0 1,1 1,2 Adelaar, Willem F. H.; Pieter C. Muysken (2004). The Languages of the Andes. Cambridge: Cambridge University Press, 129-30. ISBN 052136275X.
  2. 2,0 2,1 Jahn, Alfredo (1973). Los Aboríxenes del Occidente de Venezuela (n'español). Monte Avila Editores, C.A..
  3. An Amerind Etymological Dictionary (12 edición), Dept. of Anthropological Sciences Stanford University, 4 de setiembre de 2007, http://www.merrittruhlen.com/files/AED5.pdf, consultáu 'l 27 de xunu de 2008 
  4. Loukotka, Čestmír. Classification of South American Indian Languages. Los Angeles: UCLA Latin American Center, 254-5.
  5. Costenla Umaña, Adolfo. Les Llingües del Área Entemedia: Introducción al so Estudiu Areal (n'español). Editorial de la Universidá de Costa Rica, 56-8. ISBN 9977-67-158-3.

Ver tamién[editar | editar la fonte]


Lenguas jirajaranas