Llingües etiópiques

Llingües etiópiques
Distribución xeográfica	Cuernu d'África
Países	Etiopía; Eritrea; Sudán
Filiación xenética	Afroasiáticu (AA); AA septentrional; Semíticu; Semíticu merid.; L. etiópiques
Códigu Glottolog	ethi1244
	Ver tamién; Idioma - Families - Clasificación de llingües
	[editar datos en Wikidata]

Les llingües etiópiques (tamién llamáu afrosemítico^[1]^[2]) son un grupu de llingües semítiques que xunto col antiguu sudarábigo formen una caña de les llingües semítiques meridionales. Les etiópiques falar n'Etiopía y Eritrea, y una d'eses llingües tamién se fala en Sudán.

Clasificación

La división propuesta ente etiópicu septentrional y etiópicu meridional foi aceptada mientres enforma tiempu (Cohen 1931, Hetzron 1972), sicasí apocayá Voigt punxo en dulda esta división bipartita.^[3] La clasificación tradicional qu'estrema ente una caña septentrional y una caña meridional ye la siguiente:

Etiópicu septentrional
- Ge'ez (Etiópicu) – llingua muerta, que ye llingua llitúrxica na Ilesia ortodoxa etíope, la Ilesia ortodoxa eritrea, la Ilesia católica etíope, y ente los Beta Israel.
- Tigriña
- Tigré
- Dahlik

Etiópicu meridional
- Tresversal
  - Amháricu–Argobba
    - Amháricu – llingua nacional d'Etiopía ****

Argobba

- - Harari – Gurage oriental
    - Harari
    - Gurage oriental
      - Silt'y (Silt'y; variantes: Ulbare, Wolane, Inneqor)
      - Zway (Zay)
- Periféricos
  - grupu "n":
    - Gafat – estinguíu
    - Soddo (Kistane)
  - grupu "tt":
    - Mesmes – estinguíu (dacuando consideráu parte del Inor)
    - Muher
    - Gurage occidental
      - Masqan (Mesqan)
      - Sebat Bet
        Gurage de Sebat Bet (variantes: Chaha, Ezha, Gumer, Gura)
        
        Inor (variantes: Ennemor [Inor propiu], Endegegn, Gyeto)

El semíticu ye la única caña del afroasiáticu que tien un importante espardimientu fora d'África. Un estudiu recién de Kitchen et al propunxo a partir de téuniques de cómputu filoxenéticu basaes n'estadística bayesiana que les "llingües etiosemíticas contemporánees d'África amuesen que fueron introducíos d'una sola vegada a partir d'una variedá del sureste de Arabia hai unos 2800 años", y que tres esa rápida introducción l'etiópicu sufrió una "diversificación rápida" n'Etiopía y Eritrea.^[4]

Descripción llingüística

Comparanza léxica

Los numberales en distintes llingües semítiques etiópiques septentrionales son:^[5]

GLOSA	Septentrional					PROTO-ETIÓPICU
GLOSA	Ge'ez	Tigré	Trigriña	Dahalik	PROTO-ETIÓPICU SEPTENTRIONAL	PROTO-ETIÓPICU
'1'	aħədu (m.) aħati (f.)	worot (m.) ħatːy (f.)	ħadə (m.) ħantit (f.)	ħente	*ħad-	*ħad-
'2'	kɨlʔetu (m.) kɨlʔeti (f.)	kɨlʔot (m.) kɨlʔy (f.)	kɨltə	kile	*kɨlʔ-	*kɨlʔ-
'3'	śələstu (m.) śələs (f.)	sələs	sələstə	sales	*śnales	*śnales
'4'	ʔarbaʕel to (m.) ʔarbaʕ (f.)	ʔarbaʕ	ʔarbaʕastə	arbaʕ	*ʔarbaʕ	*ʔarbaʕ
'5'	ḫəmɨstu (m.) ḫəms (f.)	ħamɨs	ħamuʃtə	ħamus	*ḫamus	*ḫams-
'6'	sɨdɨstu (m.) sɨssu (f.)	sɨs	ʃudɨʃtə	el soʔus	*sidis	*sidsis-
'7'	səbʕəel to (m.) səbʕo (f.)	sabuʕ	ʃəwʕatə ʃabʕatə	sabiʕ	*sabʕ-	*sabʕa
'8'	səməntu (m.) səmani (f.)	samān	səmantə	saman	*samān-	*samān
'9'	tɨsʕəel to (m.) tɨsʕə (f.)	sɨʕ	tɨʃʕatə	tiseʕ	*tisʕ-	*tisʕ-
'10'	ʕəśɨrtu (m.) ʕəśru (f.)	ʕasɨr	ʕasərtə	ʕaser	*ʕaśdir dir

Pa les llingües semítiques etiópiques meridionales tiense:

GLOSA	Meridional esterior				Meridional tresversal					PROTO-ETIÓPICU MERIDIONAL
GLOSA	Kistane (Soddo)	Chana	Inor	Mesqan	Amháricu	Argobba	Harari	Silt'y	Zay	PROTO-ETIÓPICU MERIDIONAL
'1'	att	at	āt	āt	and	hand (m.) handit (f.)	aħad	hadd	had	*had-
'2'	kitt	xʷet	wəʔet	xʷet	hulett	ket	koʔot	hōʃt	hōyt	*kiɫʔet
'3'	sost	sost	soʔost	sost	sost	sost	ʃiʔiʃti	ʃēʃt	ʃyʃt	*soʔost
'4'	arətt	arβət	arβʔət	arbət	aratt	arbit	ħarat	arāt	ʔarətt	*(ʔ)arβʔət
'5'	ammɨst	amɨst	amʔɨst	ammɨst	ammist	amməst	ħammisti	ammɨst	hamməst	*ħamməst
'6'	sɨddɨst	sɨdɨst	sɨdɨst	sɨddɨst	siddist	səddəst	siddisti	sɨddɨst	səddəst	*sɨddɨst
'7'	səbatt	səβat	saβʔat	səbət	sebat	saʔint	saːtti	saʔabt	sāβət	*saβʔat
'8'	sɨmmɨnt	sɨmʷʉt	sũːt	sɨmmut	simmint	səmmənt	el soːt	sɨmmut	summut	*səmmənt
'9'	zəṭəɲ	ʒəṭə	ʒĩʔə̃	ʒəṭə	zeṭyɲ	ʒʌhṭʷʌɲ	ziħṭaɲ	ziṭṭəɲːə	zeṭṭyɲ	*ziħṭəɲ
'10'	assɨr	asɨr	asɨr	assər	assir	assər	assir	assɨr	ʔassər	*(ʔ)assɨr

Referencies

↑ http://www.jstor.org/stable/1514983
↑ «Archived copy». Archiváu dende l'orixinal, el 2016-03-04.
↑ «Archived copy». Archiváu dende l'orixinal, el 2014-01-10.
↑ Archiváu 2016-12-06 en Wayback Machine Bayesian phylogenetic analysis of Semitic languages identifies an Early Bronze Age origin of Semitic in the Near East.
↑ Ethiopic Numerals (E. Chan)

Bibliografía

Cohen, Marcel. 1931. Études d'éthiopien méridional. Paris.
Hetzron, Robert. 1972. Ethiopian Semitic: studies in classification. Manchester: Manchester University Press.

[1] ttp://www.jstor.org/stable/1514983

[2] «Archived copy». Archiváu dende l'orixinal, el 2016-03-04.

[3] «Archived copy». Archiváu dende l'orixinal, el 2014-01-10.

[Semitic_Bayesian-4] Archiváu 2016-12-06 en Wayback Machine Bayesian phylogenetic analysis of Semitic languages identifies an Early Bronze Age origin of Semitic in the Near East.

[5] Ethiopic Numerals (E. Chan)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]