Saltar al conteníu

Llingües cushites meridionales

Esti artículu foi traducíu automáticamente y precisa revisase manualmente
De Wikipedia
Llingües cushites meridionales
Distribución xeográfica Este d'África
Países Bandera de Tanzania Tanzania
Falantes 556 mil (2003)
Filiación xenética

Afroasiáticu
  Eritraico
    Cushíticu

      Cushita merid.
Subdivisiones Ríftico
Dahalo (?)
Mbugu (?)
Códigu Glottolog sout3054
Ver tamién
Idioma - Families - Clasificación de llingües
[editar datos en Wikidata]

Les llingües cushites meridonales o llingües del Rift son un grupu de llingües cushites falaes en Tanzania. La llingua con más falantes ye'l iraqw, con cerca de mediu millón de falantes.

Clasificación

[editar | editar la fonte]

Los términos "cushíticu meridional" y "ríftico" nun son dafechu sinónimos, una y bones esti postreru ye un subgrupu del primeru. El cushíticu meridional inclúi amás del grupu rift dos llingües más: el ma'a y el dahalo.[1] Kießling acuta'l términu cushíticu meridional al ríftico occiental como la única caña claramente establecida, afirmando que'l dahalo tien demasiaes carauterístiques compartíes col cushíticu oriental pa ser parte del grupu, ente que'l ma'a cotine demasiaos elementos bantús y cushíticos orientales, y que'l kw'adza y l'aasáx tán bien ruinamente descritos pa poder ser clasificaos afechiscamente.[2] Les llingües rífticas reciben la so nomre del Gran Valle del Rift en Tanzania, onde s'alcuentren.

Clasificación interna

[editar | editar la fonte]
Cushíticu meridional 
 Ríftico 
 Rift Occ. 
 Septentrional 
 Iraqwoide 

Alagwa

 South 

Burunge

 ? East Rift 

Aasáx (amenaciáu)

Kw'adza (estinguíu)

? Mbugu (Ma'a, amenaciáu)

? Dahalo (amenaciáu)

El iraqw y el gorowa tán estrechamente emparentaos al puntu de tener bastante intelixibilidá mutua. El alagwa converxó escontra'l burungue, al traviés d'un estrechu contautu, y primero fuera clasifiado como una llingua rífitica occidental. El aasáx y el el kw'adza tán bien mal atestiguaos, y como'l dahalo, podríen ser los resultaos d'una sustitución llingüística dientro d'una comunidá primero non cusita. Nótese amás que'l ma'a ye de fechu una llingua mista, el so antecesor nun yera cusita sinón bantú, de fechu una llingua rellacionada col pare.

Rellaciones con otres llingües

[editar | editar la fonte]

R. Hetzron (1980:70ff) y Ch. Ehret (1995) suxirieron que les llingües del Rift o cushites meridinales seríen parte del cushíticu meridional de les tierres baxes. Per otra parte, Kießling y Mous (2003) suxirieron venceyos especiales con una caña meridional de les tierres baxes, xunto col oromo, el somalín y el yaaku–dullay. Ye posible que la gran diverxencia léxica con respectu al cushíticu oriental deber en parte a la relexificación con llingües estinguíes qu'usaben clicks (posiblemente distantemente emparentaes con delles llingües joisanas) como evidencia l'alta frecuencia d'apaición d'africaes eyectivas como /tsʼ/ o /tɬʼ/, que devasen a les consonantes pulmonares como /p, f, w, ɬ, x/. Kießling y Mous suxeren qu'estes eyectivas son restos de clicks presenten nel sustratu d'estes llingües.

Comparanza léxica

[editar | editar la fonte]

Los numberales para distintes llingües cushites meridionales son:[3]

GLOSA AasáxAlagwa
(Wasi)
BurungeDahaloGorowaIraqwKw'adza PROTO-
CUSHÍTICO
CENTRAL
1kindewákleyiŋ
/ leẽ
vattúkʷewakwákbeʔa*
2hlamnʤadʧʼadalíːmatsʼartsár*tsʼar
/(líːm)
3samaktamtamikʼabatámtámtami*tami
4hakʦʼigaħʧʼigaħasaʕálaʦʼiyáħʦíyáħhaka*ʦʼigaħ
5mutkoːʔankoːʔanidáwàttekoːʔánkoːánkoʔana*koːʔan-
6laħoːʔlaħaʔu(sita)laħóːʔlaħóːʔ*laħoːʔ
7faːnqʼwfaɴqʼusabafâːnqʼwfaːɴw*faːɴqʼw
8dakatdagatinanedakáːtdakáːt*dakaːt
9gwelengwelelikenda /
tis(i)a
gwaléːlgwaléːlgweli*gwalel-
10mibⁱmilikumimibaːngwmibaːɴwmibi*mib-

Referencies

[editar | editar la fonte]
  1. ↑ Ch. Ehret, 1980
  2. ↑ Roland Kießling, "South Cushitic links to East Cushitic", in Zaborski ed, 2001, New Data and New Methods in Afroasiatic Linguistics
  3. ↑ Cushitic numerals (E. Chan)

Bibliografía

[editar | editar la fonte]
  • Blažek, Václav. 2005. "Current progress in South Cushitic Comparative Historical Linguistics", Folia Orientalia 42, non. 1, pp. 177–224. (Polonia ISSN 0015-5675).
  • Ehret, Christopher. 1980. The Historical Reconstruction of Southern Cushitic Phonology and Vocabulary. (Kolner Beitrage zur Afrikanistik). Reimer Verlag.
  • Kiessling, Roland. 1995. "Verbal Inflectional Suffixes in the West Rift Group of Southern Cushitic". In: Cushitic and Omotic Languages, ed. by C. Griefenow-Mewis und R. M. Voigt. Köln, 59-70.
  • Kiessling, Roland. 2000. "Some salient features of Southern Cushitic (Common West Rift)". Lingua Posnaniensis 42: páxs. 69-89
  • Kiessling, Roland. 2001. "South Cushitic links to East Cushitic." In: New Data and New Methods in Afroasiatic Linguistics - Robert Hetzron in memoriam; ed. by Andrzej Zaborski. Wiesbaden: Harrassowitz, 95-102.
  • Kiessling, Roland. 2002. "Wille, Initiierung und Kontrolle: zur Morphosemantik von Experiensverben im Südkuschitischen". In: Aktuelle Forschungen zu afrikanischen Sprachen (Tagungsband des 14. Afrikanistentags), ed by Theda Schumann, Mechthild Reh, Roland Kießling & Ludwig Gerhardt. Köln: Rüdiger Köppe, 171-192.
  • Kiessling, Roland. 2003. "Infix genesis in Southern Cushitic." In: Selected Comparative-Historical Afrasian Linguistic Studies in memory of Igor M. Diakonoff; hrsg. v. Lionel M. Bender, Gabor Takacs & David Appleyard. München: Lincom, 109-122.
  • Kiessling, Roland. 2004. "Tonogenesis in Southern Cushitic (Common West Rift)." In: Stress and Tone – the African Experience, edited by Rose-Juliet Anyanwu. Frankfurter Afrikanistische Blätter 15: 141-163.
  • Kießling, Roland and Mous, Maarten. 2003. The Lexical Reconstruction of West-Rift (Southern Cushitic)
  • Mous, Maarten (2003). The Making of a Mixed Language: The Case of Ma'a/Mbungu.

Enllaces esteriores

[editar | editar la fonte]