Idioma patashó

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Picto infobox comicballoon.png
Pataxó, Patashó-Hãhãhãi
Faláu en Bandera de Brasil Brasil
Zona Estáu de Paraná
Falantes llingua muerta
Puestu Non nos 100 mayores (Ethnologue 1996)
Familia Macro-Yê

  Mashakalí
    patashó-hãhãhãi

Estatus oficial
Oficial en Nengún país
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2 sai
ISO 639-3

El patashó-hãhãhãi o pataxó ye una llingua indíxena de Brasil, fragmentaria atestiguada que pertenez a la subfamilia mashakalí de les llingües macro-yê.

Descripción llingüística[editar | editar la fonte]

Esisten dos variantes de la llingua'l pataxó (dialeutu meridional) y el (dialeutu septentrional). Esti artículu compara estos dos dialeutos.

Dialeutos[editar | editar la fonte]

Del dialeutu meridional o pataxó, puramente dichu, conócense namái una llista de 89 pallabres[1][2] recoyíes pol príncipe Maximiliano de Wied-Neuwied nel so viaxe ente 1815-1817 pola mariña este de Brasil. El príncipe Wied-Neuwied otuvo probablemente los sos datos de los habitantes de Rio Prau, colos que s'atopó nel cursu de los sos viaxes.[3] Estos pataxó colos que s'atopó formaben parte del grupu meridional, y falaben el dialeutu allugáu a 225 kilómetros de la punta más meridional de Bahia xuntu al Ríu da Santa Cruz. Esti grupu de pataxós meridionales taba dixebráu del grupu de pataxós septentrionale spor una franxa de 100 kilómetros nesi momentu ocupada polos falantes de botocudo.

El grupu septentrional falaba'l dialeutu Hãhãhãi, anguaño severamente amenaciáu. Esti dialeutu conozse namái por llistes curties de vocabulariu:

  1. Una llista de 70 pallabres decogidas pol coronel Antonio Medeiros de Azevedo que les llogró por elicitación en 1936 d'unos residentes de P. I. Paraguaçu, cerca de la llocalidá de Itaju do Colonia.
  2. Una llista de 162 pallabres recoyida en 1961 nel mesmu área por Wilbur Pickering del SIL International[4] y #

Un conxuntu d'unes 100 pallabres grabaes por Aracy López da Silva y Urban en 1982, que fueron elicitadas por unu de los que se supón yeren los postreros falantes de hãhãhãi, que vivía tamién en P. I. Paraguaçu.

De les pallabres disponibles nos dialeutos meridional y septentrional, namái 35 pallabres tán en dambes llistes, y de estes namái 26 son comparables, siendo 21 d'elles cognaos probables.

Comparanza léxica[editar | editar la fonte]

Esta seición considera la llista de cognados qu'apaecen nes diverses llistes de vocabulariu del patashó y el hãhãhãi, anque esiste una clara rellación ente dambos la diverxencia ye notable y ye posible que como llingües falaes fueren namái parcialmente intelixibles dambes variantes.

GLOSA Wied-Neuwied
(1815-16)
Azevedo
(1936)
Pickering
(1961)
Urban
(1982)
'flecha' pohoi poˈhoi ˈbohoi
bʔoˈhoi
poˈhoi
'hachu' kaxə ʌɣʌ
'cama' mip(čap) el mioˈ(nã) ˈmim(nʌ)
'arcu' poitaŋ poˈkei bʔoˈkʔʌ̃i
'sangre' enghɛm ˈʌ̃heb
'canoa' mibkoi 'Mmimpʔoi
'maíz' pasčon bahuˈčau bʔahobčab
'morrer' (nok)čon ʌčo(kú)
'tierra' aham haiˈm(iko) ˈhahʌ̃m
'güeyu' aŋgwa aˈwa aˈwa
'pez' maham maˈhãel mio maˈhãm
'cabeza' atpatoi amakoˈ(hai) ʌmbʌˈkoi ãmbʌˈko(hai)
'cuchiellu' amanai ʌ̃mʌ̃gʌ̃i hãmãˈŋgãi
'fégadu' akiopkanai ˈčʌmʌŋgʌ̃i čamʌ̃ŋgai
'mandioca' kohom ohei oˈhũi oˈhui
'madre' atən akei ɛ̃ŋkʔʌi ɛ̃ˈkəi
'pescuezu' mai (ʌ̃ˈči)pai (ači)pãi
'paca' čapa ˈtapa
'hermanu/a' ehɛ (f.) apu (m.) ãhũi
'tapir' amaxə hamahei hʌmʌhʌ̃i hãmʌ̃həi
'zanca' ča(kepke)ton aˈčɛko aˈčɛko

Ente la primer columna (pataxó) y les otres trés (hãhãhãi) reparar delles correspondencies regulares p:p/b, t:k, x:h, x:ɣ delles perdes de nasales, pero polo xeneral los soníos correspuéndense n'alto grau.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Wied-Neuwied 1958:510-11
  2. Loukotka, 1939
  3. Wied-Neuwied, 1958:214-16
  4. Meader, 1978, p. 45-50

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Greg Urban (1985): "On Pataxó and Hãhãhãi", International Journal of American Linguistics, Vol. 51, Non. 4 (Oct., 1985), pp. 605-608.


Idioma patashó