Idioma panyabí oriental

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Panyabí oriental
ਪੰਜਾਬੀ pañjābī / پنجابی paṉjābī'
Faláu en Flag of Pakistan.svg Paquistán


Bandera de India India

Zona Punyab
Falantes 100 millones
Puestu 35.º (Ethnologue 1996)
Familia Indoeuropéu

 Indo-iraniu
  Indo-ariu
   Indo-ariu central
    Panyabí

Estatus oficial
Oficial en Panyab, Hariana, Amritsar, Chandigarh y Delhi
Reguláu por Nun ta reguláu
Códigos
ISO 639-1 pa
ISO 639-2 pan
ISO 639-3 pan
Idioma panyabí.png
Estensión del panyabí oriental

El panyabí[1] (o penyabi)[1] ye una llingua indoeuropea del subgrupu de les llingües indoiranias y de la familia indoaria o índica, que se fala na rexón de Punyab (ente India y Paquistán). Ye falada por aprosimao 100 millones de persones, provien de los dialeutos prácritos, como'l hindi, anque ye más arcaica ya irregular qu'ésti. Pa la so escritura utilízase principalmente l'alfabetu gurmukhi (‘de la boca de los gurúes’), bien venceyáu a la relixón sij.

Nome[editar | editar la fonte]

La palabra panyabí escrita en shahmukhi (enriba) y en gurmukhi (embaxo).
  • ਪੰਜਾਬੀ (en gurmukhi) (pronunciáu /panshábi/)
  • panyabí (n'español)
  • punjabi (pronunciáu /panyábi/) na forma tradicional inglesa mientres el Raj británicu
  • panjabi (pronunciáu /panyábi/) na trescripción al inglés más habitual na India actual.

En Paquistán, onde esti idioma nun tien reconocencia oficial, escríbese davezu n'alfabetu shahmukhi, una variante del cambéu persa del alfabetu árabe, similar a la usada en urdú. La mayoría de los falantes hindús nel estáu indiu de Panyab y nos estaos vecinos de Himachal Pradesh y de Haryana utilicen el alfabetu devanágari.

Falantes fuera del Panyab[editar | editar la fonte]

Na actualidá'l panyabí ye faláu nes sociedaes modernes de tola India, inclusive nel Norte, y fora d'esti subcontinente de manera non oficial ye falada dientro de grandes grupos de sociedaes sij, por casu:

Fonoloxía[editar | editar la fonte]

El panyabí tien característiques fonolóxiques típiques de la llingües indoaries: esistencia de siquier trés series d'oclusives (sonora, sorda, aspirada sorda), esistencia de consonantes retroflejas, etc.

Una característica notable ye que ye la única llingua indoirania qu'evolucionó hasta convertise nuna llingua tonal. De fechu el panyabí desenvuelvo trés tonos de nivel a partir de les consonantes marmullaes típiques del indoiranio. Estes marmullaes pasaron a oclusives sonores dexando un tonu sobre les vocales axacentes, que la so cualidá depende de la posición de la marmullada dientro de la palabra.

Abecedariu panyabí[editar | editar la fonte]

Esisten munchos sistemes ortográficos pal panyabí, dependiendo de la rexón y del dialeutu que se trate, lo mesmo que de la relixón del falante. Na provincia pakistaní de Panyab úsase la escritura shahmukhi qu'esencialmente'l mesmu tipu d'escritura usáu pal urdu basada n'última instancia nel alfabetu arábigu.

Nel tao de Panyab, na India, los sijes y otros grupos usen l'alfabetu gurmukhi. Los hindúes y otros que viven nos estaos vecinos como Haryana y Himachal Pradesh dacuando usen el Devanāgarī pa escribir el panyabí.

Referencies[editar | editar la fonte]

Wikipedia
Consulta la edición de Wikipedia en Idioma panyabí oriental
  1. 1,0 1,1 Gramática panyabí: una curtia gramática panyabí tal como se fala nel distritu de Wazirabad, Imprenta Gubernamental de Punyab, Lahore, Pakistán (en inglés).



Idioma panyabí oriental