Idioma mbunda

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Picto infobox comicballoon.png
Mbunda
Chimbunda
Faláu en Bandera d'Angola Angola
Flag of Zambia.svg Zambia
Flag of Namibia.svg Namibia
Falantes 156000
Familia Níxer-Congu

  Volta-Congu
    Benue-Kwa
      Benue-Congu
        Bantoide
          Bantoide S
            Bantú
              Central
                Chokwe-Luchazi
                  Mbunda

Alfabetu Llatín
Estatus oficial
Oficial en Angola
Reguláu por Resolvimientu nᵘ3/87
Códigos
ISO 639-1 nengún
ISO 639-2 mck
ISO 639-3 mck

L'idioma mbunda, tamién conocíu como chimbunda o mbuunda, ye una llingua africana, falada n'Angola, Zambia Y Namibia. N'Angola ye considerada una llingua nacional y ye falada por 135.000 persones,[1] na provincia de Moxico y na rexón sudoeste.[2]

Dispersión[editar | editar la fonte]

Los mbunda (vambunda) emigraron de la rexón del Sudán mientres la expansión bantú y, nel sieglu XV, establecieron un reinu en Kola (actual República Democrática d'El Congu) que treslladaron a la desaguada del Kwilu nel ríu Kasai (tamién nel Congo actual). A partir del sieglu XVII la mayoría de los mbunda migraron a Angola. Los descendientes de los migrantes que s'asitiaron nel sieglu XVIII en Moxico falen l'idioma mbunda puramente dichu, ente que los descendientes de quien se quedaron nel Congo falen anguaño otra llingua, que s'estremó por cuenta de la separación, el pasu del tiempu y a la interacción col ruund y otros idiomes.[3]

Dende'l sieglu XIX, mientres la resistencia contra la invasión portuguesa a cominzos del sieglu XX y más apocayá por causa da guerra civil, munchos mbunda emigraron y abelugar en Zambia y en menor escala en Namíbia. Anguaño casi la metá de los Mbunda vive en Zambia, y empieza a haber diferencies ente'l mbunda faláu en Zambia y el faláu n'Angola,[3] onde se rexistren los dialeutos katavola, yauma, nkangala, mbalango, sango, ciyengele (Shamuka) y ndundu.

Nganguela[editar | editar la fonte]

El 23 de mayu de 1987 foi aprobáu un alfabetu provisional bunda.[4] Col fin de facilitar l'espardimientu de testos escritos, una llingua xeneral o estándar, nganguela, foi creada pol misioneru pol misioneru Emil Pearson, xuniendo'l mbunda, coles llingües luchazi, luvale y lwimbe, estrechamente rellacionaes ente sigo y que provienen de les migraciones y la dispersión de los mbunda.[3]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Johnstone, Patrick & Jason Mandryk (2010) Operation world (n'inglés). [S.l.]: Waynesboro: Paternoster Lifestyle. ISBN 978-1850788621
  2. Lewis, M. Paul (2009) Mbunda; Ethnologue: Languages of the World (n'inglés). Sesta ed. [S.l.]: Dallas, Tex.: SIL International. ISBN 978-1-55671-216-6
  3. 3,0 3,1 3,2 Robert Papstein org. (1994) The history and cultural life of the Mbunda speaking peoples. Lusaka: Cheke Cultural Writers Association.
  4. Resolução nᵘ3/ 87 de 23 de Maio.



Idioma mbunda