Idioma latgalianu

latgaļu volūda y Latgališu
Faláu en
Faláu en	Letonia y Rusia
Númberu de falantes
Datos
Familia	Letón
Estáu de vulnerabilidá	2 vulnerable
Sistema d'escritura	alfabetu llatín
Códigos
ISO 639-3	ltg

L'idioma latgalianu (en latgalianu: latgalīšu volūda, letón: Latgaliešu valoda) ye una llingua báltica oriental que se fala en Latgalia, la parte oriental de Letonia, polos latgalianos.

El censu letón de 2011 estableció qu'el 8,8 % de los habitantes de Letonia, esto ye 164,500 persones, falen latgalianu na so vida cotidina. D'ellos 97,600 viven en Latgale, 29,400 na ciudá de Riga y 14,400 na rexón de Riga.

Alderícase si ye un idioma separáu con una fuerte influencia letona por cuenta de l'esposición mutua histórica, o un dialectu oriental distintu del letón. Oficialmente la so forma estandarizada reconozse y protexe como «una variedá histórica de la llingua letona», según la Llei de la Llingua Letona.

Historia

El territoriu de Letonia tuvo gobernáu pola Orde Teutónica na Edá Media. Tres la cayida de los Teutónicos, Polonia-Lituania tomó el control del país. Nel sieglu XVII, Suecia conquistó los territorios letones de Polonia, pero Latgale permaneció so dominiu polacu hasta 1772, cuando foi amestada al Imperiu Rusu. Por esta razón la influencia polaca ye más significativa na llingua latgaliana que na letona. El primer llibru impresu en latgalianu foi un llibru de sermones publicáu en Vilnius en 1753.

Dempués de 1918, tres la declaración d'independencia de Letonia, concedióse a Latgale una amplia autonomía y l'idioma latgalianu foi reconocíu como oficial. La Xunión Soviética abolió l'independencia de Letonia en 1940 y los latgalianos fueron primíos.

Na Letonia independiente, el pueblu latgalianu llucha anguaño polos sos derechos llingüísticos, pero con pocu ésitu. En Letonia tamién hai un númberu importante de rusos étnicos que tienen reivindicaciones similares, lo que complica la situación. Sicasí, l'usu de la llingua latgaliana ta activu ente la población, la vida cultural y los medios de comunicación.

Carauterístiques llingüístiques

Unu de les traces fonolóxiques característicos de la llingua latgaliana ye que contién el vocal posterior arrondada [ɨ]. Esti soníu ta ausente nel idioma letón, pero ta presente n'otros idiomes que tán en contactu directu col latgalianu, por casu en polacu. Ente les consonantes, llama l'atención el contraste ente les consonantes nidiu y duru en latgalianu, que ta dafechu ausente en letón.

Una de les mayores diferencies gramaticales ente el letón y el latgalianu ye qu'ente que'n letón la manera oracional d'espresar el casu posesivu ye l'estructura habeo, nel latgalianu caltúvose el verbu qu'espresa el casu posesivu, típicu de les llingües indoeuropees, xuntu al cual el posesivu apaez nel casu suxuntivu y la posesión nel casu oxetivu.

Esisten diferencies significatives nel léxicu ente el latgalianu y el letón, inclusive nel léxicu básicu. De citiu asocede que palabres heredaes d'un léxicu común de llingües báltiques apaecen con soníos similares pero significaos distintos, o que ciertos préstamos d'otres llingües nun tán presentes n'una u otra.

Referencies

Bibliografía

Bojtár, Endre (1997) Bevezetés a baltisztikába. ISBN 963-379-279-7.

Enllaces esternos

«Latgalian in Latvia: A Continuous Struggle for Political Recognition» (inglés). Journal on Ethnopolitics and Minority Issues in Europe (2012). Archiváu dende l'orixinal, el 2017-10-11. Consultáu'l 18.2.2026.