Heinrich Schmid

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Heinrich Schmid
Vida
Nacimientu Zúrich6  d'abril de 1921
Nacionalidá Flag of Switzerland.svg Suiza
Fallecimientu

Zúrich23  de febreru de 1999

(77 años)
Estudios
Estudios Universidá de Zúrich
Llingües alemán
Griegu
Llatín
francés
Italianu
castellanu
Romanche
Oficiu
Oficiu llingüista y profesor universitariu
Emplegadores Universidá de Zúrich
Cambiar los datos en Wikidata

Heinrich Schmid (6 d'abril de 1921 – 23 de febreru de 1999) foi un llingüista suizu, «padre» de dos llingües escrites estándar retorromániques conocíes como romanche grisón y ladín dolomíticu.

Distribución xeográfica de les llingües de los Grisones, coles zones en que se fala'l romanche en violeta, l'alemán en naranxal y l'italianu n'azul. Les zones indicaes con efectu plumiáu son les que tienen un idioma mayoritariu fluctuante, minoríes llingüístiques tradicionalmente fuertes (más del 30%) o que son oficialmente billingües.

Biografía[editar | editar la fonte]

Territoriu romanchehablante en Suiza (gris)

Heinrich Schmid vivió mientres la so vida entera na mesma casa de Zúrich. A pesar de de nacer con un defectu d'oyíu, afayó un amor precoz pa les llingües y aprendió como neñu munchos idomas empezando col griegu y el llatín y les Llingües romániques: francés, italianu, español y les distintes variedaes del romanche.

Termináu'l bachilleratu, estudió llingüística románica na universidá de Zúrich. Graduóse summa cum laude en 1946.[1] La tema central de los sos estudios fueron la llingüística histórica y la xeografía llingüística.

Tres una estancia en Florencia, en Italia, tornó a Suiza, pero tuvo grandes dificultaes n'atopar un trabayu apropiáu por cuenta del so yá mentáu defectu d'oyíu. Finalmente atopó un emplegu nel proyectu lexicográficu Rhätisches Namenbuch («Léxicu toponímicu réticu») y contribuyó mientres 15 años a otru proyectu, el Dicziunari Rumantsch Grischun («Diccionariu de romanche grisón»).

En 1962, consiguió la cualificación académica necesaria pa trabayar como profesor na Universidá de Zúrich, siendo nomáu pocu dempués profesor axuntu y trés años más tarde profesor asociáu. La so carrera académica posterior foi notable, anque ensin consiguir grandes reconocencies.

Romanche grisón[editar | editar la fonte]

Poco primero de xubilase, en 1983, la Llixa Rumantscha (Lliga Romanche) [1] confió-y la xera de crear una llingua escrita común pa los cinco variedaes principales del romanche. N'abril de 1982, tres namái seis meses de trabayu intensu, Schmid presentó les sos propuestes de regles pa la llingua escrita común. Siguieron munches discutinios viviegos y viaxes intensos dientro del territoriu llingüísticu retorrománicu, onde él promovía incansablemente la so llingua escrita común y pudo superar munches reserves. De resultes de too eso, el romanche grisón consiguió una reconocencia pública enforma mayor qu'antes en Suiza (el romanche ye idioma nacional dende'l 1938, pero bastante plátonicamente) y notóse una nueva vitalidá en tol territoriu llingüísticu retorrománicu, qu'inclúi tamién el ladín n'Italia.

Ladín dolomíticu[editar | editar la fonte]

Los cinco variedaes del ladín n'Italia

Asina, en 1988, representantes de los ladinohablantes de les Dolomites en Italia confiaron a Heinrich Schmid la xera de crear una llingua escrita común tamién pal so idioma. Schmid aceptó esti desafíu y escribió la obra intitulada Wegleitung für dean Aufbau einer gemeinsamen Schriftsprache der Dolomitenladiner («Directrices pal desenvolvimientu d'una llingua escrita común a los dialeutos ladinos») [2] Desafortunadamente, Schmid nun tuvo la suerte de ver publicar n'italianu esta obra fundamental una y bones morrió de secute d'un ataque de corazón en febreru de 1999.

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Heinrich, Schmid, Zur Formenbildung von dare und stare im Romanischen, (Tesis) Berna: Francke, 1949.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • Maria Iliescu, Guntram A. Plangg y Paul Videsott (ed.), Die vielfältige Romania. Dialekt – Sprache – Überdachungssprache. Gedenkschrift für Heinrich Schmid (1921–1999), Vigo di Fassa: Istitut Cultural Ladin "Majon di Fascegn", 2001, ISBN 88-86053-23-1.



Heinrich Schmid