Cuéllar

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Cuéllar
Cuellar vista desde su castillo.jpg
Bandera de Cuéllar.svg Escudo de Cuéllar.svg
Alministración
PaísBandera d'España España
AutonomíaFlag of Castile and León.svg Castiella y Llión
ProvinciaFlag Segovia province.svg Provincia de Segovia
Tipu entidá conceyu d'España
alcalde de Cuéllar Jesús García Pastor
Códigu postal 40200
Xeografía
Coordenaes 41°24′03″N 4°18′49″W / 41.4009°N 4.3136°W / 41.4009; -4.3136Coordenaes: 41°24′03″N 4°18′49″W / 41.4009°N 4.3136°W / 41.4009; -4.3136
Cuéllar is located in España
Cuéllar
Cuéllar
Cuéllar (España)
Altitú 857,93 m
Llenda con Campaspero, Olombrada, Frumales, Sanchonuño, Gomezserracín, Pinarejos, San Martín y Mudrián, Samboal, Chañe, Vallelado, San Cristóbal de Cuéllar, Viloria, Torrescárcela y Bahabón
Demografía
Población 9524 hab. (2017)
Porcentaxe 6.18% de Provincia de Segovia
Más información
Estaya horaria UTC+02:00 y UTC+01:00
www.aytocuellar.es
Cambiar los datos en Wikidata

Cuéllar ye una villa y conceyu español de la provincia de Segovia, na comunidá autónoma de Castiella y Llión. Ta asitiáu al noroeste de la provincia y a mediu camín ente les ciudaes de Segovia y Valladolid, a 60 km y 50 km respectivamente. Ye cabeza del partíu xudicial de Cuéllar, unu de los cinco nos que s'estrema la provincia, lo mesmo que de la Comunidá de Villa y Tierra de Cuéllar; pertenez amás a la contorna natural Tierra de Pinares.

Asitiar na llende onde confinan les provincies de Segovia y Valladolid, sobre una enllanada trevesada d'este a oeste pol ríu Cega y delimitada al otru estremu por una gran cortada paralela al mesmu y al norte, qu'estrema'l términu municipal.

Por cuenta de el so calter de villa medieval, foi declarada conxuntu históricu, y tien un ampliu patrimoniu nel que destaca'l so castiellu medieval, el so triple cortil cercada, unu de los más importantes y meyor calteníos de la comunidá autónoma,[1] el conxuntu d'arquiteutura mudéxar más ampliu de la mesma[2] y diversidá d'ilesies, monesterios y otros edificios históricos. Dientro de les festividaes que celebra atópense los Encierres de Cuéllar, declaraos d'Interés Turísticu Nacional y consideraos los encierres más antiguos d'España, con orixe nel sieglu XIII.[3]

Etimoloxía del topónimu[editar | editar la fonte]

Evolución
Añu Nome
1093 Quellar
1136 Colar
1184 Collar
1210 Collaram
1215 Colara
1252 Cuellar
1260 Collite
1272 Collara
1363 Collare
1400 Cuéllar

Esisten diverses hipótesis avera del orixe del nome de Cuéllar y el so significáu. El primer autor qu'escribió sobre ello foi l'historiador Diego de Colmenares, qu'atribuyó a Cuéllar ser la famosa ciudá romana de Colenda pola semeyanza de vocablos,[4] teoría que tamién sostuvo Federico Wattenberg na so obra,[5] al igual que lu fixeron Madoz,[6] Piferrer,[7] y Somorrostro.[8] Nun paez tener muncha veracidá esta atribución, pos ta basada na semeyanza del nome, ensin investigar otros aspeutos. Per otru llau, tampoco s'alcontraron hasta'l momentu restos romanos na villa, lo que fai más improbable que'l nome de Cuéllar derive del de Colenda y collo pueda atribuyise la identidá d'esa ciudá a esti conceyu.

El profesor Ángel de los Ríos apuntó que Cuéllar tuviera que ver col vocablu llatinu equus (caballu),[9] teoría sofitada pol historiador Trasierra, recordando la mención de Cuéllar que faen dellos documentos medievales denominándo-y Equellar. Aun así, tampoco paez posible un tresformamientu tan importante, na que'l nome tendría de perder la y de equus y el surdimientu del diptongu ue y el doble ele.

A lo último, Sánchez Albornoz afirma que'l nome de Cuéllar ye d'orixe llatinu, y Menéndez Pidal sofita esta hipótesis, considerando Cuéllar una palabra románica, deduciendo asína que'l vocablu taría formáu pol raigañu collis (llombes) y el sufixu -llabra (abondosu), con perda de la vocal final, daqué tan común. Analizando les variantes etimolóxiques de Cuéllar, y teniendo en cuenta la topografía de la villa, que se llevanta nel cayente de delles llombes, quiciabes sía la hipótesis más atinada sobre'l significáu de la palabra Cuéllar, polo que'l topónimu Cuéllar tendría como significáu llugar d'abondoses llombes. Curiosamente l'allugamientu de la llocalidá de Cuéllar de la Sierra (Soria) coincide topográficamente con este, pos se llevanta a los pies del Cuetu de San Juan, nun terrén irregular chiscáu de llombes.[10]

Heráldica y vexilología[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Bandera de Cuéllar
Escudu de Cuéllar

L'escudu heráldicu y la bandera que representen al conceyu fueron aprobaos oficialmente la Fecha|26|09|2008}}. El escudu se blasona de la siguiente manera:

«Escudu de forma española. De plata, una cabeza de caballu cortada hasta'l pechu d'oru fileteada de sable, enjaezada de sable y oru. Al timbre, corona real abierta o de Castiella.»

La descripción testual de la bandera ye la siguiente:

«Bandera de color púrpura, de dimensiones 2:3. Sobre'l centru del pañu, l'escudu municipal, timbrado de corona real abierta o de Castiella, nos sos colores y metales.»

Historia[editar | editar la fonte]

Artículu principal:

=== Prehistoria tiense conocencia d'asentamientos na zona mientres el periodu de la Edá de Fierro gracies a los xacimientos atopaos na parte alta (un pobláu) y na parte de les Erijuelas de San Andrés (una necrópolis). L'historiador español del sieglu XVI, Diego de Colmenares, rellacionó esta villa cola antigua Colenda de los romanos, pero ye una tesis qu'otru historiadores refuguen. Nun s'alcontraron muertes romanes.

Edá Media[editar | editar la fonte]

La primer repoblación medieval foi llevada a cabu dempués de la batalla de Simancas (939), ensin que pueda precisase l'añu nin el so repoblador. La so vida foi efímera, pos perteneciendo al condáu de Castiella, foi afarada pol caudiellu Almanzor nel añu 977, treslladando a Al-Ándalus a los sos habitantes como esclavos.[12] Más d'un sieglu dempués tuvo llugar la segunda y definitiva repoblación, productu del movimientu repoblador lleváu a cabu por Alfonsu VI de Castiella, y encamentada al magnate Pedro Ansúrez, tal que recueyen el Chronicón de don Pelayo[13] y El conde Lucanor.[14] La so fundación siguió'l modelu de les Conunidades de Villa y Tierra, surdiendo tres la mesma la Comunidá de Villa y Tierra de Cuéllar; actuó per primer vegada como concilium en 1147, y el rei Alfonsu VIII de Castiella celebró les Cortes de Castiella en Cuéllar en 1184.[15]

El bon nivel económicu consiguíu a la fin del reináu de Fernandu III de Castiella y bien especialmente mientres el del so fíu Alfonsu X el Sabiu, convertir nuna de les poblaciones más importantes del pandu del Douru.[16] El rei Alfonso, quien amosó una fonda predilección pola villa,[17] enllantó nella un importante emporiu ganaderu que, al pie de les exenciones que fixo na so Fueru Real (1256) confortaron una próspera economía derivada de la producción lanera, esportada yá dende'l sieglu XII a los telares flamencos utilizando los puertos del Cantábricu.[18] El so fíu Sancho IV de Castiella frecuentó la villa como cotu de caza y la muyer d'ésti fixo d'ella'l so baluarte a la muerte del rei. Nel castiellu de Cuéllar celebró María de Molina les Cortes de 1297 y permaneció abelugada ante'l peligru de quien intentaron arrampuñar la Corona de Castiella al futuru Fernandu IV de Castiella.[17]

Na primavera de 1354 la ilesia de San Martín foi l'escenariu del matrimoniu ente Pedru I de Castiella y Juana de Castro.[17] Tres el so asesinatu y la proclamación como nuevu rei de Enrique II de Castiella, la villa pasó a manos de la Corona, pos pertenecía por heriedu a la so esposa, Juana Manuel de Villena. Darréu foi heredada por Xuan I de Castiella, quien la visitó con frecuencia, y nella atopábase cuando en 1382 la reina Leonor d'Aragón finó de sobreparto, apurriéndo-yla un añu dempués n'arres a la so nueva muyer, Beatriz de Portugal. Meses antes de morrer el rei, concedió les feries de Cuéllar colos mesmos privilexos que les de Valladolid. Mientres el señoríu de la villa per parte de Fernandu I d'Aragón, los sos habitantes allegaron a la conquista de Antequera comandados por Fernán Velázquez de Cuéllar, la so canciller mayor, y la so producción lanar pasó de los telares flamencos a los catalanes.[17]

El señoríu de Cuéllar foi apurríu en 1444 al valíu de Xuan II de Castiella, el condestable Álvaro de Lluna, quien s'atopaba en Cuéllar cuando foi prendíu y treslladáu a Valladolid pa ser degolláu, siendo apurrida a la princesa Isabel. El nuevu monarca Enrique IV de Castiella celebró les primeres Cortes del so reináu na villa, y mercar a la so hermanasca por 200.000 dobles de la banda en conceutu de dote p'apurri-y la al so valíu Beltrán de la Cueva, duque de Alburquerque y Gran Maestre de la Orde de Santiago en 1464. El nuevu señor reforzó y amplió el so recintu cercáu y castiellu ante les posteriores amenaces de la reina Isabel, quien quixo de toes toes recuperar la so posesión.

Edá Moderna[editar | editar la fonte]

Mientres el sieglu XVII Cuéllar esperimentó un gran retrocesu y decadencia, lo mesmo qu'asocedió en casi toles antigües villes que fueron see y abelugu de los reis primero que éstos inclinárense per una sola ciudá (Madrid), onde moraba la Corte. Nel sieglu XVIII y gracies a les normes dictaes por Carlos III pa la repartida de tierres conceyiles, la ciudá recuperóse social y económicamente. Más tarde, el pasu d'el franceses nos años 1808 y 1809 supunxo una aciaga situación. Fueron escalaos los templos y les sos ayalgues y expoliada toa riqueza, como la colección de xoyes históriques y d'armes que se guardaba nel castiellu.

Edá Contemporanea[editar | editar la fonte]

Dempués de la Guerra Civil Española el castiellu destinar a cárcel de presos políticos. Pasaos unos años foi see d'un sanatoriu pa tuberculosos y más tarde volvió ser cárcel de presos comunes. En 1943 la Diputación provincial escueye mayoritariamente a la so alcalde Juan Herrero Garrido pal cargu de procurador en Cortes na I Llexislatura de les Cortes Españoles (1943-1946), representando a los Conceyos d'esta provincia.[19]

El 31 de xunetu de 1981 el Plenu de la Diputación Provincial de Segovia aprobó, por 20 votos contra unu, l'alcuerdu d'exercitar el derechu d'autonomía uniprovincial, empecipiando'l procesu autonómicu al amparu del artículu 143.2 CE.

D'un total de 210 consistorios, 178 votaron a favor de l'autonomía uniprovincial, siguiendo les teoríes del llibru La entidá histórica de Segovia de Manuel González Herrero. Sicasí, dichos Conceyos nun representaben entá a la mayoría del censu electoral de la provincia de Segovia, como esixe'l 143.2 CE, pos Segovia, el so conceyu de mayor población, inclinar pola opción castellanu-lleonesa. Quedaba sicasí pindiu'l votu de la ciudá de Cuéllar, segunda n'importancia y población. Na tarde del 7 d'ochobre de 1981, y ante un públicu soriellu nel Salón de Plenos, el Consistoriu cuellarano amosó'l so sofitu a la vía uniprovincial, por 7 votos contra 6, lo que dexaba expedito el camín a l'autonomía uniprovincial.

Sicasí, erros de forma na votación de Cuéllar y distintos movimientos populares motivaron que'l Conceyu decidiera convocar un nuevu plenu, anunciando la posibilidá de reconsiderar les postures qu'habíen tomáu. L'hestóricu plenu tendría llugar na tarde del 3 d'avientu de 1981, y la resultancia sería inversu al del 7 d'ochobre: esta vegada, 7 votos ciscaben a les Cortes la incorporación de Segovia a Castiella-Llión, frente a los 6 que sofitaben la vía uniprovincial.

La Diputación trató de recurrir l'alcuerdu y recuperar el sofitu de Cuéllar a la causa uniprovincial, mas toa ulterior tentativa fracasó.

Plaza del castiellu.

Anguaño tase rompiendo cola fisonomía de cortiles medievales construyendo nuevos edificios nes cercaníes de la muralla y ye obligáu pola xeografía de la zona, pero ye antiestético.

Los productos agrícoles y ganaderos de la zona salvaron a Cuéllar de los años deficitarios de la posguerra, mientres nos pueblos d'alredor hubo muncha emigración al estranxeru, quedando casi vacíos.

Xeografía física[editar | editar la fonte]

Allugamientu y relieve[editar | editar la fonte]

La villa de Cuéllar atópase asitiada en plena contorna natural Tierra de Pinares, na llende de la provincia de Segovia, al so alcuentru col de la provincia de Valladolid, y falta de dambes capitales 60 km y 50 km respectivamente. Llenda al norte con Bahabón, Campaspero, Torrescárcela y Viloria, toos de la provincia de Valladolid; al oeste con Chañe, Regueru de Cuéllar, Samboal, San Cristóbal de Cuéllar y Vallelado; al sur con Gomezserracín, Pinarejos, Samboal, San Martín y Mudrián y Sanchonuño y al este con Frumales y Olombrada, toos ellos de la provincia de Segovia. Les sos coordenaes esactes son Coordenaes: Formatu d'argumentu desconocíu
{{#coordinates:}}: Llonxitú inválida, y atópase a 857,93 m sobre'l nivel del mar.

Hasta l'añu 2008, el so términu municipal tomaba una superficie de 272,4 km2, pero en dichu añu la Xunta de Castiella y Llión reconoció a la villa la titularidá del monte denomináu Común Grande de les Pegueras, dictaminando corresponder al términu municipal de Cuéllar, polo que la so superficie viose amontada en 74,46 km2.[20]

Por cuenta de tar integrada nel centru de la meseta Norte, presenta una topografía nidia, salvu na gran cortada que delimita el so términu municipal xuntu col ríu Cega, onde se producen rimaes cimeres al 20%. Dende'l puntu de vista xeolóxicu estrémense tres zones: una masa procedente del Cuaternariu caracterizada per un terrén arenosu onde s'estiende una fondosa vexetación, una masa del Miocenu na que la tierra ye esencialmente magrizu, y otra perteneciente al Pliocenu, que s'entemez cola anterior.[21]

Hidrografía y clima[editar | editar la fonte]

Tien un típicu clima castellanu, con branos calorosos ya iviernos fríos y llongures, similar al de ciudaes como Burgos, Briviesca o Burgu de Osma

Demografía[editar | editar la fonte]

Evolución 1902-2016[22]
Añu Población
1902 4.064
1913 4.177
1930 5.080
1941 7.296
1946 6.354
1951 6.853
1956 6.919
1961 6.770
1966 6.670
1970 6.699
1975 8.845
1981 8.965
1986 9.310
1991 9.071
1996 9.118
2001 9.138
2005 9.483
2007 9.514
2008 9.841
2009 9.861
2010 9.730
2016 9.501

El conceyu tenía una población de 9 730 habitantes según el padrón municipal d'habitantes (INE) a fecha de 1 de xineru de 2010, partíos ente 4 929 varones y 4 801 muyeres. Dientro d'esta cifra ta incluyida tanto la población de la capital municipal como la de los barrios y entidaes locales menores pertenecientes al conceyu dende l'añu 1981, estremaos de la siguiente manera: Cuéllar (8 374), Regueru de Cuéllar (381), Chatún (262), Campu de Cuéllar (221), Torregutiérrez (126), Devesa Mayor (112), Lovingos (96), Escarabajosa de Cuéllar (79), Fontes de Cuéllar (48) y Devesa (31). Ye polo tanto'l conceyu con mayor númberu d'habitantes de la provincia, sacante la capital.[23]

Hestoria demográfica[editar | editar la fonte]

La hestoria demográfica de Cuéllar tien como puntu significativu'l descubrimientu d'América nel sieglu XV, por cuenta de la gran cantidá de cuellaranos que viaxaron a les nueves tierres camudando l'aldu demográficu de la villa, pero nun ye hasta l'añu 1528 cuando puede estudiase con mayor fiabilidá, pos apaez entós el primer censu completu de población, qu'afitó los sos habitantes en 1.788. A finales del sieglu XVI la so población rondaba los 3.000 habitantes, crecedera derivada de la nueva economía enllantada dedicada mayoritariamente a l'agricultura en desterciu de la ganadería, convirtiéndose amás nun enclave migratoriu de les llocalidaes cercanes que buscaben les ventayes tributaries qu'ufiertaba la villa a los foranos.[24]

A principios del sieglu XVII rexistra un importante descensu producíu pola decadencia que vivió Castiella a finales del sieglu XVI nel que s'amenorgó la población de Cuéllar a 2.400 habitantes y a lo llargo del XVII, hasta llegar al añu 1751 con 2.194 habitantes. La recuperación del reinu nel sieglu XVIII y l'importancia comercial y económico de la población dexaron nuevamente la inmigración, llegando a mediaos del sieglu XIX a los 3.000 habitantes.[25] Yá nel sieglu XX, unu de les mayores crecederes de la población rexistrar ente los años 1930 y 1940, con más de 2.000 habitantes, al igual que nel periodu entendíu ente 1970 y 1975, el más fructuoso de la demografía de Cuéllar en dichu sieglu, magar se debe a qu'en 1971 incorpora al so territoriu los conceyos sumíos de Regueru de Cuéllar, Campu de Cuéllar, Chatún, Devesa, Fontes de Cuéllar y Lovingos.[26] A finales de los años 1980 la población sufre un descensu de 300 habitantes, empezando a recuperase nuevamente a partir de los años 1990, xubiendo de manera continua hasta l'actualidá debíu en parte a la inmigración de los conceyos de la contorna, atraíos poles industries y servicios colos que cunta, que-y convirtieron en centru económicu y comercial de referencia na zona.

Gráficu de población siglo XX[editar | editar la fonte]

Gráficu de población 1998-2014[editar | editar la fonte]

Inmigración[editar | editar la fonte]

Nos últimos años la población de Cuéllar viose reforzada pola inmigración, figurando censaos nel conceyu a fecha de 1 de marzu de 2009 un total de 1.139 persones pertenecientes a 28 países distintos. El continente representáu con mayor númberu d'individuos ye Europa, que cunta con 846 habitantes, destacando la nacionalidá búlgara con 557 individuos y la rumana con 265, anque esisten persones procedentes d'Alemaña, Francia, Italia, Polonia, Portugal, Reinu Xuníu, Eslovenia, Suecia y Ucrania. El segundu llugar de procedencia ye América, que cunta con una población de 171 habitantes, na so mayoría procedentes de países de América Llatina como Arxentina, Brasil, Chile, Colombia, Cuba, Ecuador, Honduras, Méxicu, Paraguay, Perú, República Dominicana y Uruguái, sacante dos ciudadanos naturales d'Estaos Xuníos. En tercer llugar apaez representáu'l continente africanu con 100 habitantes, de los cualos 96 vienen de Marruecos, y los cuatro restantes d'Arxelia y Malí a partes iguales. Finalmente, n'últimu llugar atópase Asia, con 22 persones naturales de China.[27]

Economía[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Economía de Cuéllar

La so economía basar na agricultura, cultivu de ceberaes, hortolizes y llegumes. Ye importante'l cultivu de la achicoria y nos últimos años, el de la remolacha. Ta a una distancia de 60 km de Segovia, la capital provincial, amás de 50 km de Valladolid. Otra fonte importante de la economía de la ciudá ye'l sector de la madera, yá que s'encuadra dientro de la Contorna de Pinares, abondando la industria dedicada al mueble.

La recién apertura en 2009 de la Autovía de Pinares ameyoró notablemente la so comunicación coles ciudaes de Segovia y Valladolid, revitalizando la economía de la ciudá.

Igualmente, coles crisis y la recuperación de precios producióse un aumentu de producción de resina[28]

Turismu[editar | editar la fonte]

Servicios públicos[editar | editar la fonte]

Educación[editar | editar la fonte]

La Villa cunta con tres colegios públicos d'enseñanza infantil y primaria, dos institutos y diversos centros complementarios:

Educación Infantil: cuenta con dos guarderíes privaes.

Educación Primaria:

  • C.Y.I.P. La Villa, fundáu en 1928, ta allugáu nel centru.
  • C.Y.I.P. Santa Clara, fundáu nos años 1970, asitiáu na zona sur.
  • C.Y.I.P. San Gil, fundáu nos años 1970 con see na zona norte.

Educación Secundaria

  • I.Y.S. Duque de Alburquerque, fundáu en 1975, ta allugáu nel Castillo.
  • I.Y.S. Marqués de Lozoya, fundáu nos años 1970, asítiase pela rodiada, en dirección a Valladolid.

Otros centros de formación

  • Centru Públicu d'Educación de Persones Adultes "Antonio Herrera", allugáu nel Estudiu de Gramática.
  • Centru d'Estudios Audiovisuales “Antonio d'Herrera”, con see tamién nel citáu Estudiu.
  • Escuela Oficial d'Idiomes, creada en 2002, ta allugada nes instalaciones del I.Y.S. “Marqués de Lozoya”.
  • Universidá de la Esperiencia, perteneciente a la xerente de la Xunta de Castiella y Llión, tien see nel Centru de Día de Persones Mayores.
  • Escuela Municipal de Música.
  • Programes de Formación-Emplego de Garantía Social, con distintos módulos, integrar nel Centru Cultural “Santa Clara”.

Amás, la Villa cunta con una Biblioteca Pública Municipal, delles academies d'inglés quitaes y una Academia d'Enseñances Diverses, tamién d'usu priváu.

Patrimoniu[editar | editar la fonte]

Artículu principal:

La plaza Mayor y el cascu históricu[editar | editar la fonte]

Plantía:Ficha de bien d'interés cultural

La importancia del cascu históricu de Cuéllar vese sofitada pola declaración de la villa dientro de la categoría de Conxuntu Hestóricu-Artísticu nel añu 1994. Amás, fueron declaraos de forma independiente siete edificios como Bienes d'Interés Cultural. Una de les característiques que más define al cascu históricu de Cuéllar ye'l caltenimientu de la planta y trazáu medieval de la típica villa castellana, pos sacante un llixeru enanche lleváu a cabu nos sieglos XV y XVI, nun sufrió cambeos modernistes d'importancia, polo que se respetó'l treme de cais llargues y anches nes sos árees principales, y otres más curties, quebraes y tropezoses que son productu de la irregularidá del mediu físicu del allugamientu de la población.

El centru neurálxicu de la villa ye la so plaza mayor d'aire castellano, presidida pol edificiu del conceyu, una edificación construyida ente finales del sieglu XV y principios del sieglu XVI sobre los restos de la cárcel vieya, na que destaca un patiu interior d'estilu góticu-renacentista dedicáu a Isabel la Católica. La plaza presenta una forma irregular por causa de les edificaciones adosaes nel sieglu XIX frente a la puerta principal del conceyu, qu'amenorgaron les dimensiones del conxuntu. Nella celebró'l mercáu selmanal de los xueves dende'l sieglu XV hasta los primeros años del sieglu XXI, y destaquen les portalaes de columnes na parte cimera ya inferior, según el rincón sureste, que presenta una arquiteutura popular castellana de treme de madera y adobe, con pronunciaos bistechos de madera d'influencia mudéxar.

Rincón sureste de la plaza Mayor, col popular treme de madera; a la izquierda, la ilesia de San Miguel, parroquia titular de la villa.

Frente al conceyu alcuéntrase la ilesia de San Miguel, parroquia titular de la villa dedicada al Arcánxel Miguel, patrón d'ella, y qu'entiende un amiestu d'estilos arquitectónicos que tomen dende'l románicu de piedra hasta'l barrocu, y n'el so interior caltienen obres de Pedro de Bolduque, de Luca Giordano y de la escuela de Gregorio Fernández. De la plaza arrinca la cai de San Pedro, semada de cases blasonadas hasta desaguar na ilesia románica de San Pedro, desamortizada nel sieglu XIX y anguaño ocupada pol sector hosteleru. De similares característiques ye la cai de la Morería, al traviés de la cual estendíase'l barriu musulmán, caracterizada pola so inclinada rimada, al igual que la cai del Colexu, que toma'l nome del colexu de Neñes Güérfanes qu'esistió hasta'l sieglu XX, del qu'entá queda de pies una recoleta capiya. Una vegada na plaza del Mercáu del Pan, espaciu nel que se celebraba'l mercáu de cebera, apaez el hospital y capiya de la Madalena, fundáu nel primer terciu del sieglu XV pol arcedianu Gómez González, y yá dientro del barriu hebréu, el Estudiu de Gramática, otra de les sos fundaciones, dambos edificios con portada gótica y blasonada.

El castiellu y la muralla[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Muralla de Cuéllar

Presidiendo la zona alta de la villa alcuéntrase'l castiellu de los Duques de Alburquerque, el monumentu más emblemáticu de la mesma, declaráu Monumentu Nacional en 1931. Foi construyíu en fecha desconocida sobre l'ángulu sureste de la muralla de la villa, motivu pol cual caltién dellos elementos mudéxares, ente ellos la puerta sur, antigua entrada a la cortil murada de la ciudá. L'edificiu foi abelugu de la reina María de Molina tres los disturbios causaos a la muerte del rei, y en pagu a la fidelidá y llealtá amosada pola villa, el so castiellu convertir en llugar de celebración de les Cortes del reinu nel añu 1297. Tamién foi residencia puntual de Xuan I de Castiella y de la so esposa doña Leonor, quien finó ente los sos murios de sobreparto. Nel primer terciu del sieglu XV foi donáu a don Álvaro de Lluna, y darréu Enrique IV de Castiella mercar a la so hermanasca la infanta Isabel p'apurri-y lo al so valíu Beltrán de la Cueva, a que los sos descendientes pertenez na actualidá.

Tratar d'una edificación principalmente gótica y renacentista, con un aire más palaciego que militar, debíu les remodelaciones llevaes a cabu a partir del sieglu XVI pola Casa Ducal de Alburquerque. Nel so interior destaca'l patiu d'armes, delimitado por dos llarpiabes llaterales y una frontera con una suntuosa galería renacentista, productu de les socesives obres llevaes a cabu por Juan d'Álava, Hernán González de Lara, y Juan y Rodrigo Gil de Hontañón. Llarpiar oriental tuvo ocupada hasta'l sieglu XIX por una selecta y pervalible armería, considerada la más rica y variada del país. Na actualidá la mayor parte de les sos estancies alluguen un institutu de Educación Secundaria Obligatoria; el so Torre del Homenaxe ye see de la Fundación de la Casa Ducal de Alburquerque, y amás dispon d'una oficina de turismu que xestiona les visites al edificiu.

Interior del Arcu de San Basilio, que xune la muralla col castiellu.

De dambos estremos del castiellu naz la muralla de Cuéllar, un triple recintu cercáu d'orixe románicu, que con un llargor actual de 1.400 m y 2.000 n'orixe, representa una de les muralles más importantes y meyor calteníes de Castiella y Llión. Componer de trés recintos estremaos: el de la ciudá, que delimita la zona más próxima al castiellu y bordia la parte alta de la villa, el de la ciudadela, que recueye ente los sos murios la parte más baxa de la mesma, y la contramuralla, barrera qu'abrazaba los dos anteriores, y de la que menos restos caltiénense. A lo llargo del so perímetru llevantar hasta once puertes d'accesu, de les que se caltienen siete, destacando ente toes elles el Arcu de San Basilio, d'estilu mudéxar y apariencia de fortín, que presenta gran semeyanza cola arquiteutura militar toledana del sieglu XIV. Na actualidá ta llevándose a cabu una intensa restauración de la muralla, gracies a un proyeutu financiáu pol Gobiernu Español, que tien como oxeto recuperar el adarve y faer transitables dalgunos de los sos tramos, como asocede nes muralles d'Ávila.

Focu d'arquiteutura mudéxar[editar | editar la fonte]

Cuéllar ye unu de los principales focos de arquiteutura mudéxar na cuenca del Douru, y el más numberosu de Castiella y Llión,[29][30] productu de la importante comunidá musulmana que sostuvo hasta'l sieglu XV. L'exemplu más singular ye la ilesia de San Andrés, construyida nel sieglu XIII, extramuros y cercana al castiellu, que la so llanta foi calificada por Lampérez y Romea como la meyor del so estilu,[31] y declarada Bien d'Interés Cultural en 1982; destaquen nel so interior importantes frescos murales d'estilu mudéxar. Tamién xuntu al castiellu álzase la ilesia de San Martín, de la mesma dómina y catalogación, na que'l rei Pedru I de Castiella contraxo matrimoniu na primavera de 1354 con Juana de Castro, y que na actualidá alluga'l Centru d'Interpretación del Arte Mudéxar, pioneru n'España.

Otru importante exemplu atopar xuntu al barriu xudíu, la ilesia de San Esteban, que ta datada nel sieglu XII, y que'l so pimpanu ábside foi definíu pol Marqués de Lozoya como una de les obres más orixinales del so estilu,[30] y foi calificáu como'l más representativu, elegante y decoráu del mudéxar.[32][33] Conserva nel so interior cuatro sepulcros góticu-mudéxares decoraos con yeserías d'arabescos fechaos nos sieglos XV y XVI. Cercana a ella llevantaba la ilesia de Santiago, de la que se caltién l'ábside y parte del atriu de lo que foi see de la Casa de los Llinaxes de Cuéllar, institución qu'arrexuntaba a la nobleza cuellarana, onde la familia del conquistador Alonso de Bazán y Herrera tenía la so capiya funeraria.

Yá nel centru de la población asítiase la ilesia de San Miguel, na cuál fixo la primer instalación de reló mecánicu de torre que s'instaló n'España datáu a finales del sieglu XIV y que caltién restos del so atriu mudéxar, a escasos metros álzase la torre de la sumida ilesia de Santo Marina, única de lladriyu en Cuéllar, en que la so nave foi soterráu'l cronista Antonio d'Herrera y Tordesillas. Travesando la cai qu'escurre dende la plaza de Santo Marina atopamos col ábside de l'antigua ilesia de San Blas, qu'a pesar de ser reutilizáu nel sieglu XVI, conserva inda los trés cuerpos de lladriyu mudéxar. Al sur de la villa, y al pie de la carretera de Arévalo, alcuéntrase la ilesia del Salvador, datada tamién nel sieglu XIII y construyida sobre una anterior perteneciente al románicu de piedra, a la que los sos interesaos contrafuertes qu'asemeyen arbotantes góticos confiéren-y una singularidá especial, y finalmente a lo cimero de la llomba más próxima a ésta, álzase la ilesia de Santa María de la Cuesta, que caltién cegáu'l so atriu mudéxar, y amuesa una de les torres más característiques, ente otros elementos mudéxares.

El monesteriu de Santa Clara, una de les primeres fundaciones clarises n'España.

Conxuntu monacal[editar | editar la fonte]

Unu de los aspeutos más llamativos del patrimoniu monumental de Cuéllar ye'l gran númberu de monesterios que se fueron construyendo dende la Edá Media y a lo llargo de los sieglos posteriores, pos la vida monacal na villa tuvo representada por ocho congregaciones distintes. El más antiguu d'ellos ye'l monesteriu de Santa Clara, que s'alcuentra pela rodiada de la población, al pie de la carretera de Segovia. Tratar d'una de les fundaciones clarises más antigües d'España, pos consta que yá lo taba una década antes de morrer la mesma Santa Clara de Asís, y l'empresa foi llevada a cabu por una de les sos discípules a instancies de Fernandu III el Santu. Nel sieglu XVI sufrió una importante remodelación a cargu del Ducáu de Alburquerque, que-y confirió l'apariencia renacentista que caltién na actualidá. Destaca l'altar mayor de la so ilesia, obra de Isaac de Juni, según un cristu románicu nel coru baxu y otru góticu arcaizante nel interior del claustru, que se completa con grisalles de bona calidá.

A esta fundación franciscana femenina sumar nel postreru terciu del sieglu XIII el monesteriu de San Francisco, apadrináu polos Duques de Alburquerque nel sieglu XV como'l so llugar d'enterramientu hasta convertilo nel templu más importante de tola contorna, que pol so valumbu y riqueza artística foi consideráu la catedral de la villa. Les sos meyores obres fueron desmontaes a lo llargo del sieglu XX, y na actualidá caltiénense esvalixaes ente la Hispanic Society of America (Nueva York), el Muséu Arqueolóxicu de Valladolid, el Muséu Frederic Marès de Barcelona, el castiellu de Viñuelas en Madrid y la catedral de Segovia, ente otros, polo que la so ilesia y claustru presenten un estáu arruináu, anque se caltienen rehabilitaes les capiyes llaterales y sacristía, destinaes a eventos culturales.

Al pie de San Francisco alcuéntrase tamién el conventu de la Purísima Concepción, fundáu nel sieglu XVI por un hermanu del capitán Gabriel de Coloraes, qu'alluga nel so interior un retablu de Pedro de Bolduque y Gabriel de Cárdenes Maldonado, una imaxe de San Francisco de la escuela de Gregorio Fernández y un órganu barrocu de Juan d'Inés. Formando plaza natural con estos dos, atópase'l conventu de Santo Isabel o de Santo Ana, fundación llevada a cabu en 1571 por doña Francisca de la Cueva, fía del tercer duque de Alburquerque, que foi desamortizado nel sieglu XIX, al igual qu'el conventu de la Santísima Trinidá, cercanu a la plaza Mayor y edificao sobre l'antigua ilesia de San Blas, de la que caltién el so ábside mudéxar. Tamién desamortizado foi'l monesteriu de San Basilio, allugáu na redoma del castiellu, que la so capiya mayor foi patronatu de la Casa Ducal, y allugó la virxe francesa de Nuesa Señora de la Rochela.

Finalmente, a 5 km del cascu urbanu y na llende provincial alcontrar ente los pinares el santuariu de La nuesa Señora d'El Henar, onde se venera la imaxe de la Virxe del Henar, una talla románica que foi proclamada en 1958 patrona de los resineros d'España; amás ye la patrona de la Comunidá de Villa y Tierra de Cuéllar, y alcaldesa perpetua de la villa. Dientro del santuariu destaca'l camarín de la Virxe, que dispon d'una colección de cobres alemanes y la so cúpula foi pintada al frescu por José Micot. La estancia ta presidida por un retablu rococó, en que la so única fornica alcuéntrase'l tronu de la Virxe, que xira sobre la so exa dependiendo'l tipu de celebración. Aportar al tronu por una escalera de mármol de Escobedo, y corona el retablu un llenzu de la Inmaculada, obra de Julio Ibáñez fechada en 1964, que sustitúi a una pintura de Micot.

Palacios y cases nobiliaries[editar | editar la fonte]

  • Palaciu de Pedru I. Edificiu d'orixe románicu, caltién dalguna ventana gótica y artesonados.
  • Palaciu de Santa Cruz (S.XVII). Mudéxar.
  • Casa del Duque
  • Casa de los Coloraes. Palaciu de Xusticia.
  • Casa de los Velázquez de Puercu.
  • Casa de los Daza.
  • Casa de los Velázquez y Ruíz d'Herrera.

Cultura[editar | editar la fonte]

  • CC. Alfonsa de la Torre
  • CC. Cronista Herrera.
  • CC. Santa Clara
  • Sala d'Actividaes múltiples del Palaciu de Pedru I.
  • Sacristía y capiyes llaterales de San Francisco.
  • Salones Parroquiales.
  • Polideportivu de Cuéllar.

Museos[editar | editar la fonte]

Eventos culturales[editar | editar la fonte]

Feria Medieval Mudéxar na so edición de 2008.

En 1390, el monarca Xuan I de Castiella concedió a Cuéllar el derechu de tener dos feries añales, colos mesmos privilexos que teníen les de Valladolid. Mientres sieglos una d'eses feries tuvo dedicada a la ganadería, hasta la llegada de la industrialización, pasando a convertise nuna convocatoria multisectorial, con un ampliu abanicu temáticu que pretende fomentar la industria y productos de la contorna. Na actualidá denominar Feria Comarcal y celébrase añalmente mientres cuatro díes de marzu o abril na escampada allegante al Castillo. Coincidiendo nes mesmes feches, tamién se celebra la Feria d'Artesanía, un certame paralelu, allugáu nun marcu incomparable: el patiu d'armes del castiellu. Con una llarga trayectoria, pos en 2009 va celebrar la so 30º edición, tratar d'un eventu de prestíu ente esti tipu d'amueses, nel que l'artesanía que s'ufierta al visitante ta curiada al máximu, con productos de gran calidá.

Otru eventu d'artesanía ye la Feria Medieval Mudéxar, que se celebra la tercer fin de selmana d'agostu. Empecipiar en 1996, y na actualidá allugar na Güerta del Duque, un xardín de 8 hectárees al pie del castiellu que se convierte esa fin de selmana en una pequena aldega medieval.

Nel añu 2008 poner en marcha tres nueves iniciatives: la Feria de Tapes, que pretende complementar la ufierta gastronómica mientres la celebración de la Feria Comarcal y la d'Artesanía; la Feria del Llibru, instaurada por cuenta de la celebración del Bicentenariu de la nacencia de José de Espronceda, poeta amestáu a Cuéllar; y la Feria de la Mocedá, que se celebra paralelamente cola del Llibru, nel mes de mayu.

Fiestes[editar | editar la fonte]

Artículu principal:

Neñu de la Bola[editar | editar la fonte]

La primer fiesta que se celebra, por orde cronolóxicu ye la Fiesta del Neñu de la Bola, n'honor al Neñu Jesús; conmemora y festexa el so circuncisión, evidenciando un orixe hebréu. Los actos principales son les procesiones que tienen llugar los díes de Añu Nuevu y Reyes, nes que la imaxe ye acompañada por un grupu de danzantes que visten un traxe tradicional del sieglu XVII que baillen y canten antiguos villancicos al son de la dulzaina y el tamboril. Mientres los actos, destinaos a los neños, pártense cientos de carambelos, y celébrase la conmemoración con cohetes y la badayada de les campanes de les ilesies de San Esteban y San Miguel.

Selmana Santa[editar | editar la fonte]

Procesión de L'Alcuentru.
Artículu principal: Selmana Santa en Cuéllar

La Selmana Santa cuellarana ta compuesta por ocho confreríes qu'axunten más de 700 cofrades, que participen nes distintes procesiones que tienen llugar na villa mientres la Selmana de Pasión, siendo los sos díes principales el Xueves Santu, el Vienres Santu y el Domingo de Resurrección.

Les celebraciones empiecen el Sábadu de Pasión cola procesión de La nuesa Señora de la Compasión, y a lo llargo de la selmana escurren por callar trece pasos distintes, ente los que destaquen la imaxe d'El nuesu Padre Jesús de Nazarenu; la de La nuesa Señora de la Soledá, única que sale a les cais portada por costaleros; Cristu atáu a la columna, obra de Pedro de Bolduque, y Cristu yacente, imaxe articulada que procede del taller de Gregorio Fernández.

Encierres[editar | editar la fonte]

Los encierres de Cuéllar tán consideraos como "Los más antiguos d'España", pos hasta'l momentu nenguna llocalidá presentó un documentu anterior al que tien Cuéllar: data del añu 1215, y nél prohíbese correr los toros a los clérigos. Amás d'esta significativa titulación, los encierres de Cuéllar recibieron les siguientes reconocencies: Fiesta d'Interés Turísticu (1977), Fiesta d'Interés Turísticu Rexonal (1994), Espectáculu Taurín Tradicional (2003) y Fiesta d'Interés Turísticu Nacional (2008).

Siempres el toru foi imprescindible nesta villa. Yá nel sieglu XV corríense toros el día de San Juan; pa festexar la nacencia d'un fíu del Duque de Alburquerque (Señor de Cuéllar) o por cualesquier otra bona noticia que llegara hasta ella. Nos sieglos XVIII y XIX inclusive los vecinos más adineraos d'ella, solíen mercar vaquillas para esfrute de la población, y festexar asina'l casoriu de dalguna fía y otros acontecimientos familiares d'importancia.

Na actualidá celebren los encierres dientro de les fiestes de La nuesa Señora del Rosario, empezando la tarde del últimu sábadu d'agostu, convocando a tolos vecinos de la villa a campana repicada "como ye d'usu y de costume". Nómase Correxidora de les fiestes y dos Dames, que xunto col pregoneru y la corporación municipal, dende'l balcón del conceyu, abren oficialmente les fiestes. Los pregoneros fueron munchos y bien variaos, y quiciabes el más significativu foi Doña Mencía de Mendoza y Lluna, nel añu 1998, non yá por ser la primer muyer en Cuéllar qu'apregonaba les fiestes, sinón porque vivió nel sieglu XV, y salió aquel día del Castillo de Cuéllar, onde vive presa de los visitantes y el so trabayu d'actriz pa dar empiezu a les fiestes. Tamién destaquen los periodistes, como Moncho Alpuente, Pilar Cernuda (2001) o Carme Chaparro.

Ye, por tradición, obligación del pregoneru terminar la so actuación col berru más popular de Cuéllar: "A por ellos", que fai referencia a la jota de les fiestes, himnu por excelencia de la Villa, que les sos notes faen cimblar a cualesquier cuellarano.

Cuéllar, les sos fiestes y encierres son visitaos cada añu per miles de persones que, al llegar la última fin de selmana d'agostu, mover a esta villa segoviana con mires d'esfrutar d'unes fiestes distintes, pos en Cuéllar percíbese l'antigüedá de los sos encierres, calteniendo'l tramu pel campu, amás d'urbanu, güelse la tradición, y ye que son casi 800 años corriendo toros.

Peñes Les munches peñes que aliñan les fiestes de los encierres de Cuéllar, estremar n'oficiales y non oficiales. Les oficiales son El Pañuelu, La Plaga, L'Embudu, Panda El Peque y El Sotu. Cualquier persona puede inscribise nes peñes oficiales pagando una pequena cuota y asina implicase nes sos actividaes dende la organización de les mesmes. Les actividaes promovidas poles peñes oficiales formen parte del programa de festexos.

Les peñes non oficiales intenten animar les cais y enllenales de coloríu d'una forma informal y gayolero, nun formando parte de la organización oficial del programa de festexos, pero participando néstos de forma bien activa.

Romería d'El Henar[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Nuesa Señora d'El Henar

El Santuariu de La nuesa Señora d'El Henar, asitiáu a unos cinco kilómetros de Cuéllar escontra'l noroeste, ye'l centru de devoción más importante de tola contorna. Tien al so alredor una zona recreativa dotada de distintos servicios pa faer más prestosu la estancia de la gran cantidá de persones qu'alleguen mientres tol añu n'escursiones y n'otres fiestes, como la de los resineros, Henarillo, El Carmen, Santiago, etc., amás de la romería de La nuesa Señora del Henar que se celebra'l domingu siguiente a San Mateo, ente'l 14 y el 20 de setiembre.

La imaxe de La nuesa Señora d'El Henar ye una talla del sieglu XII, que se venera dende la so apaición a un pastor allá por 1580. Na cortil del Santuariu atopa la Fonte del Ciriu, llugar nel que, según la tradición, tuvo despinta la imaxe dende la invasión de los almohades hasta la fecha de la so apaición. Llueu se llevantó una ermita n'honor de la Virxe, que se convirtió en templu en 1664 al amontase la devoción mariana. El pórticu ye de piedra con escalinata y triple arcu, anque la fachada foi retocada en delles ocasiones. En 1759 construyóse'l camarín, el cruceru y el claustru adosáu a la ilesia.

El camín escontra'l santuariu ye una fiesta pa los pelegrinos qu'alleguen a la romería, siendo yá casi una tradición beber agua de la "Fonte del Ciriu", ya inclusive enllenar dalgún cántaru con ella. Nesta romería esperimenten momentos de gran relixosidá y emoción, sobremanera na salida de la Virxe en procesión pola pradería qu'arrodia'l Santuariu, según nel cantar de sálvelo ante la imaxe. Pero amás de pol so sentíu relixosu, el Santuariu del Henar presenta un gran curiosu dende'l puntu de vista ambiental, yá que s'atopa enclaváu nuna pradería arbolada, bien favorez pa gociar del campu.

San Miguel[editar | editar la fonte]

Festividá n'honor al Arcánxel Miguel, patrón de Cuéllar, que se celebra'l 29 de setiembre. Les actividaes lúdicu y cultural colectives xuntu colos encierrillos de promoción completen una prestosa xornada festiva. Tamién típicu en Cuéllar ye'l chateo o echegaray, arriquecíu dende va unos años col Concursu de Tapes, onde los chigres y restoranes compiten por ellaborar la meyor tapa mientres la fin de selmana.

Gastronomía[editar | editar la fonte]

Son conocíos los famosos rustíos de lechazo de la contorna según los bonos caldos de la zona. Sopes castellanes, cascoxos, cardos, rabu de toru, y los famosos productos de la güerta (endibies, remolaches, pataques, tomates, freses, etc.).

Política y alministración[editar | editar la fonte]

Estensión del Partíu xudicial de Cuéllar, númberu 2 de la provincia de Segovia.
Alcaldes dende les eleiciones de 1979
Llexislatura Nome Partíu
1979-1983 Luis Zarzuela González Unión de Centru Democráticu UCD
1983-1987 Felipe Suárez Pérez Partíu Demócrata Popular PDP
1987-1991 Felipe Suárez Pérez Partíu Demócrata Popular PDP
1991-1995 Marianu Molineru Senovilla PP PP
1995-1999 Octavio César Cantalejo Llameres Partíu Socialista Obreru Español PSOE
1999-2003 Octavio César Cantalejo Llameres Partíu Socialista Obreru Español PSOE
2003-2007 María Luisa González San
Miguel
Partíu Socialista Obreru Español PSOE
2007-2011 Jesús García Pastor PP PP
2011-2015 Jesús García Pastor PP PP
2015- Jesús García Pastor PP PP

Medios de comunicación[editar | editar la fonte]

Anguaño Cuéllar cuenta con una emisora de radio: Radio Cuéllar, perteneciente a la Cadena Ser. La so sintonía ye 90.6 FM nel conceyu y contorna. La emisora ta asitiada en callar Padre Balbino Velasco.

Amás cunta con un periódicu dixital propiu: esCuellar

Comunicaciones y tresporte[editar | editar la fonte]

Autovía de Pinares Valladolid - Segovia, con 3 salíes en puntu kilométricu 50, 53 y 55.

Cuellaranos destacaos[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Cuellaranos destacaos

A lo llargo de la hestoria diversos fíos de la villa destacaron en numberosos campos, especialmente nel militar, cuntando con un grupu numberosu de participantes na Conquista d'América. Ente toos ellos destaquen Diego Velázquez de Cuéllar, Juan de Grijalva y el capitán Gabriel de Coloraes. Amestáu a la Hestoria d'América tamién atopamos al cronista Antonio d'Herrera y Tordesillas, autor d'una de les más completes hestories que s'escribieron en relación cola conquista, conocíes como Décades d'Herrera.

Nel campu de la relixón son conocíos los nomes del sacerdote Alonso Gómez de Encinas, martirizado n'Indies y l'arcedianu Gómez González, clérigu de la cámara apostólica y capellán del papa Martín V. Obispos d'Uviéu fueron Francisco de Orantes y Villena y Juan de Torres Osorio, que tamién lo foi de Siracusa, Catania y Valladolid, ente que Fernandu Velázquez, Pedro de Cuéllar y Fernando Sarracín lo fueron de Segovia; n'América, Agustín Velázquez de Tinéu lo foi de Popayán. Pero ensin dulda, el cuellarano más destacáu na relixón foi Bartolomé de la Cueva y Toledo, cardenal español que tuvo a puntu de ser escoyíu papa nel cónclave en que foi electu Pío IV.

Al sieglu XX pertenecen les figures de Modestu Flaire Poujade, políticu de la Transición española qu'ocupó la Vicepresidencia primer del Congresu, la poetisa Alfonsa de la Torre, que la so poesía dixo Gregorio Marañón que nun escaecería nunca, y Cecilio de Benitu, músicu, autor del cantar más simbólicu de Cuéllar, el llamáu ¡A por ellos!, que da empiezu a les sos fiestes.

Ciudaes hermanaes[editar | editar la fonte]

Chiapa de Corzu (Tao de Chiapas - Méxicu) 6 d'avientu de 2013

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Conceyu de Cuéllar. «Les muralles». Archiváu dende l'orixinal, el 7 d'agostu de 2009. Consultáu'l 24 d'abril de 2009.
  2. Llorente, Juan C.. «Aportaciones al llibru "Segovia Románica" de J. M. Santamaría». Revista "Dicir". pág. 16. 
  3. Medievalum. «encierres-mas-antiguos-de-espana/ Los encierres más antiguos d'España». Consultáu'l 10 de mayu de 2009.
  4. De Colmenares (1969). Historia de la Insigne ciudá de Segovia y Compendiu de les Hestories de Castiella, 75.
  5. Wattenberg (1959). La rexón vaccea, 70.
  6. Madoz Ibáñez, Pascual (1850). Diccionariu xeográficu-estadísticu-históricu d'España, Vol. VI, 207.
  7. Piferrer (1860). Troféu Heroicu, Armes, emblemes y blasones de les principales ciudaes y villes d'España, 115.
  8. (1820) L'aguaduchu y otres antigüedaes de Segovia, XIX.
  9. De la Torre de Trasierra (1896). Cuéllar, 306.
  10. Velasco Bayón, 1996, pp. 64-68.
  11. 11,0 11,1 Xunta de Castiella y Llión (ed.): «ALCUERDU de Plenu del Conceyu de Cuéllar, de 26 de setiembre de 2008, pol que s'aprueba l'Escudu Heráldicu y Bandera d'esti conceyu.». Boletín Oficial de Castiella y Llión nº 241/2008 de 15 d'avientu de 2008.
  12. Velasco Bayón, 1996, págs. 80-87.
  13. Ed. España Sagrada, XIV, pág. 473: [...] populavit etiam Rex Adefonsus totam Extrematuram, Castella et civitatem Salmantican, Abulam, Cocam, Arevalo, Olmedo, Medinam, Secobiam, Iscar, Cuellar [...]
  14. (1994) «Exemplo XXVII: De lo que conteció a un emperador et a don Alvar Háñez Minaya colos sos mugeres», El conde Lucanor. Edición de Guillermo Serés y Germán Orduña, 119. «Et el conde don Pedro Ançúrez pobló a Cuéllar et morava n'ella
  15. Alonso Rodríguez, 1998, pág. 20.
  16. Herrerín López, 2004, pág. 12.
  17. 17,0 17,1 17,2 17,3 Velasco Bayón, 1996: sieglos bajomedievales, págs. 95-128.
  18. Ubieto Arteta, 1961, pág. 27 (Tamién puede trate la obra del mesmu autor: Ciclos económicos de la Edá Media Española, Valencia, 1969, pág. 131.
  19. Apartáu y), artículu 2.º de la Llei de Creación de les Cortes Españoles Decretu de 14 d'ochobre de 1942, sobre designación de procuradores en Cortes representando a los Conceyos (BOE nº 288, de 15 d'ochobre de 1942)
  20. La Xunta asume que Fuentemacanda pertenez a la xurisdicción de Cuéllar, consultáu'l 14 de xunetu de 2009.
  21. Velasco Bayón, 1996, pp. 58.
  22. Datos llograos del Institutu Nacional d'Estadística de les fontes que se citen nel testu qu'acompaña esta tabla
  23. Institutu Nacional d'Estadística. «INEbase / Nomenclátor. Relación d'unidaes poblacionales». Consultáu'l 3 de xunu de 2011.
  24. Velasco Bayón, 1996, pp. 239-241.
  25. Velasco Bayón, 1996, pp. 481-482.
  26. Velasco Bayón, 1996, pp. 589-590.
  27. Conceyu de Cuéllar. «La población del conceyu de Cuéllar con fecha de 1 de marzu de 2009». Revista La Villa. pp. 9. 
  28. Pegaos a la resina
  29. Llorente, Juan C.. «Aportaciones al llibru "Segovia Románica" de J. M. Santamaría». Revista "Dicir". pp. 16. 
  30. 30,0 30,1 Contreras y López de Ayala, 1934, pp. 61-70.
  31. Lampérez y Romea (1930). Historia de l'arquiteutura cristiana española, vol. II, pp. 256.
  32. Arteguías. «El románicu mudéxar de Cuéllar y les sos Tierres». Consultáu'l 28 d'avientu de 2008.
  33. El portal del Románicu. «Monumento de Cuéllar y Coca (Segovia)». Archiváu dende l'orixinal, el 10 d'avientu de 2008. Consultáu'l 28 d'avientu de 2008.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • JIMÉNEZ APUERTES, Javier. Cuéllar. Editorial ÁMBITU, 1999. ISBN 84-8183-055-0
  • Catálogu monumental de Castiella y Llión. Bienes inmuebles declaraos. Vol II. Xunta de Castiella y Llión, 1995. ISBN 84-7846-434-4
  • CEBALLOS-ESCALERA Y GILA, Alfonso de. "La Casa de los Ocho Llinaxes de la Villa y Tierra de Cuéllar", Sociedá Segoviana d'Heráldica y Xenealoxía, Segovia, 1989.
  • FERRERA MESÓN, Jorge. "Velázquez, un apellíu orixinariu de Cuéllar", Revista La Villa, Cuéllar, 2006.
  • (1996) Historia de Cuéllar, Caxa Segovia (Obra Social y Cultural), 4.ª, Segovia: Diputación Provincial de Segovia y Ilmo. Conceyu de Cuéllar. ISBN 84-500-4620-3.
  • RODRIGO CRIÁU, Isaías "Cuéllar. Cróniques Municipales de la Pernomada Villa nesti sieglu: 1900-1994".

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]





Cuéllar