Cordyline australis

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Cordyline australis
Commons-emblem-notice.svg
 
Cordiline
Cabbagetree small.jpg
Árbol col en flor,
Xardín Botánicu de Dunedin
Estáu de caltenimientu
Non amenazáu
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Monocotiledónea Liliopsida
Orde: Asparagales
Familia: Asparagaceae
Subfamilia: Lomandroideae
Xéneru: Cordyline
Especie: C. australis
(G.Forst.) Endl.
Distribución
distribución natural
distribución natural
[editar datos en Wikidata]

Cordyline australis, Cordiline,[1] Tī kāuka o Tī rākau nel idioma maorí, ye una monocotiledónea endémica de Nueva Zelanda.

Característiques[editar | editar la fonte]

Crez hasta 15 m d'altor, primero con un tarmu únicu pa dempués ramificase profusamente, cada caña puede llevar un tarmu floral. Les fueyes tienen forma d'espada, de 40 a 90 cm de llargor y de 3 a 7 cm d'anchu na base, con numberoses venes paraleles. Flores cremoses o blancucies, alredor de 1 cm de diámetru con seis tépalos, surden nun trupu recímanu de 50 a 100 cm de llargu. El frutu ye una baga globosa de 5 a 7 mm de diámetru.

Usos[editar | editar la fonte]

Por cuenta del so altu conteníu de carbohidratos puede faese digestible por cocción, fueron una importante fonte d'alimentu mientres siquier los primeres 8 sieglos de la ocupación maorina de Nueva Zelanda. La datación por radiocarbono indica'l so usu dende aprosimao l'añu 1000. Otros árboles emparentaos fueron probablemente apreciaos en Oceanía. Los raigaños de felechos yeren les úniques otres sustances natives de fontes de carbohidratos.

La península de Otago ye'l llugar onde la arqueoloxía demostró l'usu real del "Árbol Col" como alimentu. Fuexos d'hasta 7 m d'anchu, son les muertes de los umu-tī (fornos d'árbol col). Dempués d'enfornalos mientres dos díes, los fexes de los árboles nuevos yeren ensugaos al sol, y asina calteníos podíen durar años.

Árbol col en Manukau, Auckland.

Tamién son pervalibles como fonte de fibra. El tueru y los raigaños puédense trenzar para cuerdes, y les fueyes texer pa ropa y calzáu. El zusmiu de la planta utilizar contra les infecciones. Los primeres misioneros preparaben una "cerveza de sabor aceptable d'ésti"[ensin referencies]. El so valor comercial entá nun foi totalmente estudiáu. Podría usase como endulzante de baxes caloríes (por cuenta de que ye dos veces más duce que l'azucre) y como biofuente de etanol.

Ye llargamente utilizáu como árbol ornamental, tantu en Nueva Zelanda, na Europa occidental (inclusive nes Islles Britániques) y la mariña noroeste de los Estaos Xuníos.[2] Por cuenta de la so meyor tolerancia al clima fríu qu'otres monocotiledónees arbóreas (qu'algamen el tamañu d'árboles), esta especie ye frecuentemente llantada por persones deseoses de recrear un ambiente tropical y una apariencia exótica nos sos patios y xardinos. L'efectu visual ye crear l'efectu de les palmeres, (n'ocasiones ye llamáu equivocadamente "Palma de Cornualles", "Palma de Torbay" o "Palma Manx" nes Islles Britániques por cuenta del so usu estensivu en Torbay y como símbolu oficial d'esa zona so la so identidá alternativa de Riviera inglesa).

La subespecie (o variedá) atropurpurea ye especialmente notable pola so xamasca coloráu y dellos de los cultivares tán disponibles nel mercáu. Tamién s'atopa en Italia[3] y en Noruega.[4]

En 1986, el científicu Barry L. Frankhauser escribió una tesis sobre'l so usu y realizóse un documental entrevistándo-y na televisión de Nueva Zelanda y darréu, en 2004, na televisión Maorí.

Cultivar "Sensación colorada".

Dende 1987, los árboles col de Nueva Zelanda tán siendo afectaos por una enfermedá llamada "Muerte súbita" causada pol patóxenu Phytoplasma australiense, que provoca la desfoliación casi total del árbol afectáu nun plazu de 2 a 12 meses.

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Cordyline australis describióse por (G.Forst.) Endl. y espublizóse en The Gardeners' Chronicle & Agricultural Gazette 792. 1860.[5]

Etimoloxía

Cordyline: nome xenéricu que deriva de la palabra griega kordyle que significa "club", en referencia a los tarmos soterraños o agrandamientu de los rizomas.[6]

australis: epítetu llatinu que significa "del sur".[7]

Sinonimia
  • Dracaena australis G.Forst., Fl. Ins. Austr.: 24 (1786).
  • Charlwoodia australis (G.Forst.) G.Don in J.C.Loudon, Hort. Brit.: 130 (1830).
  • Dracaenopsis australis (G.Forst.) Planch., Fl. Serres Jard. Eur. 6: 110 (1850).
  • Terminalis australis (G.Forst.) Kuntze, Revis. Xen. Pl. 2: 716 (1891).
  • Cordyline indivisa Regel, Gartenflora 1859: 331 (1859), nom. illeg.
  • Cordyline superbiens K.Koch, Wochenschr. Gärtnerei Pflanzenk. 2: 381 (1859).
  • Dracaenopsis calocoma H.Wendl., Bot. Zeitung (Berlin) 17: 277 (1859).
  • Cordyline lentiginosa Atiesten & André, Ill. Hort. 17: t. 35 (1870).
  • Cordyline veitchii Regel, Gartenflora 20: 149 (1871), nom. inval.
  • Cordyline forsteri F.Muell., Select Pl.: 58 (1872).
  • Cordyline calocoma (H.Wendl.) Baker, J. Linn. Soc., Bot. 14: 542 (1875).
  • Cordyline sturmii Colenso, Trans. & Proc. New Zealand Inst. 15: 331 (1883).[8]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Nome vulgar preferíu en castellán, en Árboles: guía de campu; Johnson, Owen y More, David; traductor: Pijoan Rotger, Manuel, ed. Omega, 2006. ISBN 13: 978-84-282-1400-1. Versión en español de la Collins Tree Guide.
  2. «Árbol col en Washington Park Arboretum». Seattle Government. Consultáu'l 18 de xunu de 2009.
  3. «Árbol col n'Italia». Te Llabra Encyclopedia of New Zealand. Consultáu'l 18 de xunu de 2009.
  4. «Árbol col en Noruega». GIT Forestry Consulting. Consultáu'l 18 de xunu de 2009.
  5. «Cordyline australis». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultáu'l 28 d'agostu de 2013.
  6. Bok-mun Ho. «Cordyline obtecta». Australian National Botanic Gardens. Consultáu'l 12 d'abril de 2008.
  7. N'Epítetos Botánicos
  8. «Cordyline australis». Royal Botanic Gardens, Kew: World Checklist of Selected Plant Families. Consultáu'l 6 d'agostu de 2010.

Bibliografía[editar | editar la fonte]

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]