Citrus × aurantifolia

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Citrus × aurantifolia
Commons-emblem-notice.svg
 
Limero
Starr 061105-1378 Citrus aurantiifolia.jpg
Citrus lime.png
Sección tresversal d'un frutu maduru.
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Orde: Sapindales
Familia: Rutaceae
Subfamilia: Citroideae
Tribu: Citreae
Xéneru: Citrus
Especie: Citrus × aurantifolia
(Christm.) Swingle
[editar datos en Wikidata]
Frutes de llima.
Vista de la planta
Detalle de la flor
Fueyes con flores

Citrus × aurantifolia, el limero o llimonal, ye una especie arbórea de la familia de les rutácees, ye un árbol frutal perteneciente al xéneru Citrus (cítricos).[1]

Ye una especie híbrida de Citrus micrantha x Citrus mélica.[2][3][4], natural del sudeste d'Asia ya introducida n'Europa en tiempos de les Cruzaes al traviés del Mediu Oriente y África del Norte.

Descripción[editar | editar la fonte]

Árbol perenne bien paecíu al naranxal, d'unos 6 m d'altor, y tueru davezu torcíu, ramifícase densamente dende bien embaxo. Les cañes tienen escayos curtios y duros que surden de les axilas, con fueyes perennes aovaes d'ente 2,5 a 9 cm de color verde asemeyaos a les del naranxal, d'ende'l so nome llatinu aurantifolia. Les flores (fragantes como toles del xéneru), d'unos 2,5 cm, son de color blancu amarellentáu, con una fina llinia púrpura nos cantos, cola corola de cinco pétalos. El frutu ye una baga de color mariellu ovoide esférica, con pulgu de color mariellu y magaya xugosa y aceda.[5]

Esisten distintos cultivares de C. × aurantifolia con diversos graos d'acidez y colores que varien del verde al mariellu.

Fruta[editar | editar la fonte]

El llimón (llima n'España) de forma globosa y ente 2,5 a 3 cm de diámetru ye de color verde amarellentáu al maurecer, anque se suel consumir enantes de la maduración. La magaya verde y xugosa tien un característicu sabor acedo y arumosu. Esta fruta tien un altu conteníu en vitamina C, según ácidu cítricu.

Fíxose famosa ente los marineros británicos del sieglu XVIII, quien les consumíen davezu mientres les sos llargues travesíes pa combatir el escorbutu, y foi según llegar a moteyar Limey (términu un tanto peyorativu dadu a estos marineros).

La so hestoria en América del Sur empecipiar cola llegada de los colonizadores españoles qu'ingresen especies foranes d'animales y vexetales al Virreinatu de Perú dende onde se promueve el so cultivu y crianza nel subcontinente. En Perú conozse como "llimón criollu" n'oposición al "llimón real", o en décaes recién a cencielles como "llimón", y el so zusmiu ye bien utilizáu na gastronomía peruana, pal arreglo d'ensalaes y na preparación de bébores. Ye l'ingrediente fundamental del ceviche, un platu a base de pexe o mariscos frescos, y del pisco sour, un cóctel en base al pisco.[ensin referencies]

Propiedaes[editar | editar la fonte]

El pericardiu del llimón puede contener hasta un 2.5% de aceite esencial con principios activos qu'inclúin flavonoides como hesperidósido, diosmósido, limocitrina, citronina, noboletina y tangerina. Tamién contién pectina. La magaya del llimón ye bien rica en ácidu cítricu (hasta un 8%) y vitamina C.[5]

Planta mozu
Árbol de Llimón Verde, 4 años. Nuevu Laredo, Tamaulipas, Méxicu.
Bonsai

Usos[editar | editar la fonte]

El pulgu del llimón ye aperitiva, esto ye, aguiya'l mambís.[5]

Pola so riqueza en flavonoides ye útil en casos de fraxilidá capilar y insuficiencia venosa, según na prevención de hemorroides y alteraciones diabéticas o hiperténsivas.[5]

Ye llimón ye un escelente antisépticu, especialmente si aplicar en forma d'inhalaciones, nes qu'el limoneno amás exerz de espectorante.[5]

Per vía esterna: cuando esiste picor xenital (de escrotu o vulva) puede solliviase cola aplicación esterna de zusmiu de llimón. Los gargarismos de zusmiu de llimón son un escelente colutorio antisépticu en casu de farinxitis o irritación de gargüelu.[5]

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Citrus × aurantifolia describióse por (Christm.) Swingle y espublizóse en Flora Indica; or descriptions of Indian Plants 1: 423, nel añu 1820.[6]

Etimoloxía

Citrus: nome xenéricu que comparte parcialmente la so etimoloxía cola palabra «llimón». Deriva del árabe hispanu llima, esti del árábe līmah, esti del persa لیمو /limú/, y esti del sánscritu nimbú,[7] qu'en realidá se refería a esta llima aceda.[8]

aurantifolia: epítetu llatinu que significa "con fueyes doraes".[9]

Sinonimia
  • Citrus × acida Pers.
  • Citrus × davaoensis (Wester) Yu.Tanaka
  • Citrus depressa var. voangasay (Bojer) Bory
  • Citrus × escelsa Wester
  • Citrus × escelsa var. davaoensis Wester
  • Citrus × hystrix subsp. acida Engl.
  • Citrus × javanica Blume
  • Citrus llima Lunan
  • Citrus × macrophylla Wester
  • Citrus mélica var. acida Brandis
  • Citrus mélica f. aurantiifolium (Christm.) M.Hiroe
  • Citrus × montana (Wester) Yu.Tanaka
  • Citrus × nipis Michel
  • Citrus × notissima Blanco
  • Citrus × papaya Hassk.
  • Citrus × pseudolimonum Wester
  • Citrus × spinosissima G.Mey.
  • Citrus × webberi var. montana Wester
  • Limonia × aurantiifolia Christm.[10]

Nome común[editar | editar la fonte]

  • Castellanu: azahar, flor d'azahar, llima de confitar, llimón de confitar, naranxa, naranxa agria, naranxa amargosa, naranxa duce, naranxa mandarina, naranxes (frutu), naranxeru, naranxeru agriu, naranxal, naranxal agriduz, naranxal agria, naranxal agra, naranxal amargosa, naranxal boba, naranxal brava, naranxal cajel d'un agriduz nidiu y delicáu, naranxal caxel, naranxal china, naranxal crespo, naranxal de Malta, naranxal de Málaga, naranxal de Portugal, naranxal de Sangre, naranxal de frutu pergrande, naranxal de frutu verrugosu, naranxal d'iviernu, naranxal de la China mayor, naranxal de la China menor, naranxal de los Remedios, naranxal de sangre, naranxal del suc roch, naranxal duce, naranxal nana agriu, naranxal nana dulce, naranxal mallorquín, naranxal portuguesa, naranxal montesa, naranxal variegáu, pepitero, toronjo agriu.[11]

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Notes[editar | editar la fonte]

  1. USDA, ARS, National Genetic Resources Program. Germplasm Resources Information Network - (GRIN) [Online Database]. National Germplasm Resources Laboratory, Beltsville, Maryland. URL: http://www.ars-grin.gov.4/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?10683 (01 September 2015)
  2. «BMC Genetics - Full text - Next generation haplotyping to decipher nuclear genomic interspecific admixture in Citrus species: analysis of chromosome 2». doi.org.
  3. Germplasm Resources Information Network, 2010, Citrus aurantiifolia (Christm.) Swingle
  4. Nicolosi, Y.; Deng, Z.N.; Gentile, A.; La Malfa, S.; Continella, G. & Tribulato, Y., 2000, Citrus phylogeny and genetic origin of important species as investigated by molecular markers. Theoretical and Applied Genetics 100(8): 1155–1166. doi 10.1007/s001220051419 (abstract in HTML)
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Dr. Berdonces I Serra. . Gran Enciclopecia de les Plantes Melecinales páxs. 608. Tikal ediciones ISBN 84-305-8496-X.
  6. «Citrus × aurantifolia». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultáu'l 2 d'ochobre de 2013.
  7. Según l'artículu «llima» nel Diccionariu de la llingua española de la RAE.
  8. Vease la entrada Nimbū and nimbūka, esactamente nel mediu de la tercer columna de la pág. 551 del Sanskrit-English Dictionary, del sanscritólogo británicu Monier Monier-Williams (1819-1899).
  9. En Nome Botánicos
  10. Citrus × aurantifolia en PlantList
  11. «Citrus × aurantifolia». Real Xardín Botánicu: Proyeutu Anthos. Consultáu'l 2 d'ochobre de 2013.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]