Celia Cruz

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Celia Cruz
Celia Cruz, 1957.jpg
Vida
Nome completu Ursula Hilaria Celia de la Caridad Cruz Alfonso
Nacimientu L'Habana21  d'ochobre de 1925
Nacionalidá Bandera de Cuba Cuba
Bandera de Estaos Xuníos d'América Estaos Xuníos
Fallecimientu

Fort Lee Traducir16  de xunetu de 2003

(77 años)
Sepultura Cementerio Woodlawn Traducir
Causa de la muerte cáncer de cerebro Traducir
Estudios
Llingües castellanu
Oficiu
Oficiu cantante y actriz
Premios
Xéneru artísticu salsa Traducir
Mena de voz Contraltu
Instrumentu musical voz
Discográfica Sony Music
Fania Records Traducir
Tico Records Traducir
IMDb nm0190272
Cambiar los datos en Wikidata

Úrsula Hilaria Celia Caridad Cruz Alfonso (21  d'ochobre de 1925L'Habana - 16  de xunetu de 2003Fort Lee Traducir)[1] más conocida como Celia Cruz, foi una cantante Cubana, la más popular de la música del so país.[2] Ye moteyada como "La reina del mueyu".

A lo llargo de la so carrera, Celia Cruz interpretó y popularizó internacionalmente ritmos como'l son, son montuno, guaguancó, rumba, guaracha y boleru. Sicasí, el xéneru que llevó al estrellalgu foi la mueyu, ritmu cubanu influyíu por estilos de distintos partes del mundu, y que la estableció como una de les principales artistes femenines na hestoria de la música llatinoamericana.[3]

Construyó la so carrera nun principiu en Cuba, depués en Méxicu (país onde tamién pertenez a la Dómina d'Oru del cine mexicanu), Colombia, Venezuela y el restu de Llatinoamérica, yá darréu n'Estaos Xuníos y por tolos continentes del mundu. Celia Cruz foi, si non la más, una de les más destacaes cantantes y meyor pagada del sieglu XX; rompió mitos convirtiéndose ella mesma nun mitu, marcó pautes y estableció un finxu na hestoria de la música cubano y llatinoamericano. Creó un estilu únicu y una imaxe icónica d'insuperable curiosu gracies a un don carismáticu y musical difícilmente repetible, estableció un llugar de respetu pa les muyeres qu'interpreten música folclórica polo que ye'l paradigma y la bandera de la lliberación femenina na música popular del continente americanu, conquistando amás distintos continentes y tresmitiendo la so máxica allegría, contaxosa hasta nos territorios más alloñaos, abriendo'l camín a los artistes llatinos en llatitúes onde ella foi quien primero espunxo y espertó l'interés del públicu a la música de Llatinoamérica, polo que se-y considera como'l símbolu auténticu de la cultura llatina nel mundu.

Celia Cruz tamién fixo famosa la espresión «azucre!» qu'adoptó y quedó na memoria colectiva como la so frase identificativa, qu'ella glayaba como anunciu carnavalesco afalando a la diversión. Con un talentu ensin precedentes ya incomparable y una enerxía insólita convertir nun iconu y baluarte de la música a nivel mundial y ye la cantante hispana que más ciñu y siguidores llogró nel mundu. La so carrera formó un legáu invaluable y referencia ineludible pa les futures xeneraciones qu'afayen nella una atanante y prolífica fonte d'inspiración.

Biografía[editar | editar la fonte]

Nació nel barriu de Santos Suárez de L'Habana. El so padre, Simón Cruz, yera un fogoneru de ferrocaril, y la so madre, Catalina Alfonso Ramos, ama de casa. Celia Cruz compartió la so infancia colos sos trés hermanos –Dolores, Gladys y Bárbaru– y numberosos primos, y los sos queferes incluyíen ruar con cantares de trubiecu a los más pequeños; asina empezó a cantar. Solía reparar los bailles y a les orquestes al traviés de les ventanes de los cafés cantantes, y nun vía la hora de saltar al interior. Sicasí, namái la so madre aprobaba esa afición: el so padre quería que fora maestra d'escuela, y non ensin pesar intentó satisfae-y y estudiar maxisteriu, pero pudo más el corazón cuando taba a puntu de terminar la carrera y abandonar pa ingresar nel Conservatoriu Nacional de Música.[4]

Mentanto, Celia Cruz cantaba y baillaba nes corralas habaneres y participaba en programes radiofónicos p'aficionaos, como La hora del té o La corte suprema del arte, nos que llograba primeros premios tales como un pastel o una cadena de plata, hasta que pola so interpretación del tangu "Señardá" recibió en pagu 15 dólares en Radio García Serra. Más tarde cantó nes orquestes Gloria Matancera y Sonora Caracas y formó parte del espectáculu Les mulates de fueu, que percorrió Venezuela y Méxicu.[4]

Entamos profesionales[editar | editar la fonte]

Antes d'ingresar na orquesta Sonora Matancera, Celia Cruz participó nun espectáculu musical y comedia tituláu «La corte suprema del arte» onde compartió escena con cantantes destacaos de la dómina, como Aurora Linchetti. Poco tiempu dempués participó na Radio Cadena Suaritos, al pie de una agrupación qu'interpretaba coros yorubas y ritmos de batá, llogrando por esa dómina la so primer grabación xuntu al cantante Obdulio Morales. Les temes que grabó nesi momentu seríen incorporaos más tarde a una de les primeres compilaciones del so trabayu en formatu de Llarga Duración. En 1948, Roderico Rodney Neyra fundó'l grupu de baillarines Les Mulates de Fueu y Celia foi contratada al pie de esti grupu como cantante, algamando un gran ésitu. En Venezuela ye contratada pa grabar los sos primeros discos de 78 rpm comerciales pola disquera Comercial Serfaty[5] sofitada pola Orquesta "Leonard Melody" coles siguientes temes:

Serie Cantar Compositor
LP 344-A La Mazucamba Orlando de La Rosa
LP 344-B Quédate, Negra Facundo Rivero
LP 345-A El Cumbanchero Rafael Hernández
LP 345-B Mambé Tradicional

Esi mesmu añu tamién rexistra cola orquesta venezolana de Luis Alfonzo Larraín:

Serie Cantar Compositor
- Yá s'Avera la Comparsa Julio Blanco Leonard
- Comparsa Barracón Bebo Valdés
- Morumba Tradicional
- Rareza del Sieglu Bebo Valdés

Para 1949 rexistra cola Sonora Caracas:

Serie Cantar Compositor
LP 019-A Qué Jelengue José Antonio Méndez
LP 019-B Rumba Columbia Senén Suárez
LP 020-A Un Mizcu d'El to Amor Julio Gutiérrez
LP 020-B Pa' Gozá Aurelio Martínez

A mediaos d'añu viaxa'l grupu a Méxicu, llogrando los mesmos ésitos y, al tornar a L'Habana, Celia grabaría dos tarrezas cola agrupación Sonora Matancera.

Serie Cantar Compositor
LD 503-A Ocanasordi Carmelina Keissel
LD 503-B Por que Sufran los Pollos Myrta Xibla

Poco dempués foi contratada pola emisora Radio Cadena Suaritos. Llegó l'añu de 1950, cuando conoció al empresariu Rafael Sotolongo quien la buscó porque quería que cantara col Conxuntu Sonora Matancera, una y bones la cantautora Myrta Xibla decidiera dexar l'agrupación pa retornar a Puertu Ricu onde adquiriera una propiedá y quería esfrutala, dexando disponible la vacante pa una voz femenina. El so ingresu foi aprobáu pol direutor de l'agrupación, Rogelio Martínez. Al enterase de felicidá entevista los directivos de la radio onde trabayaba, foi despidida arbitrariamente.

La Dómina d'Oru cola Sonora Matancera[editar | editar la fonte]

Esistía un programa radial llamáu "Cascabeles Candáu" y que la so orquesta esclusiva yera la Sonora Matancera. Un bon día, Celia depués de la entrevista con Don Rogelio foi a Radio Progresu onde ensayaben de llunes a sábadu de 9 a.m. a 12 p.m., col primeru que s'atopó nel estudiu foi col que sería'l so futuru maríu: Pedro Knight que yera'l segundu trompetista de la Sonora. Habiendo llegáu tolos integrantes, ensayaron, pero nun sonaba nada bien. Celia como tenía los sos arreglos que nun coincidíen col númberu d'integrantes de la Sonora, apurrir a Severino Ramos por que los afixera, y que la llamaren pa cuando tuvieren llistos los mesmos. Debutó cola agrupación el 3 d'agostu de 1950. Primeramente nun foi acoyida pol públicu, mandando cartes al direutor y a la Radio por que fuera camudada, nun llogrando'l so oxetivu. Rogelio Martínez, teniendo fe nella foi a la so casa discográfica SEECO Records, que'l so direutor y xerente yera Sidney Siegel. Ellí hubo otra oposición, una y bones el criteriu de Mr. Siegel, como lu llamaben, yera que les muyeres nun vendíen discos y nun podíen atrevese a cometer asemeyáu error, pero aun así, Rogelio convenció al dueñu retándolo y ye asina que grabó'l 15 d'avientu de 1950 en formatu 78 rpm. Los sos dos primeres cantares fueron:

Serie Cantar Compositor
S 7076-A Cao Cao Maní Picao José Carbó Menéndez
S 7076-B Mata Siguaraya Llinu Fríes

Foi tal l'ésitu que Mr. Siegel dio'l vistu bonu y asina Celia empezó faciendo les sos grabaciones cola Sonora Matancera, matrimoniu musical que duró quince años. Los sos ésitos inolvidables: Burundanga, Carambelu, El Yerberito Modernu, La to voz, Ritmu, tambó y flores, Pa' el palombu, Nuevu ritmu omelenkó, Vallán vallende, La sopa en botella, en total rexistró 188 númberos.

Acompañada pola Sonora Matancera, Celia tamién realizó curties intervenciones musicales en películes mexicanes como Salón Méxicu (Emilio Fernández, 1950) y Una gallega en L'Habana (1953), cola comediante arxentina Niní Marshall.

Carrera nel esterior[editar | editar la fonte]

Salida de Cuba: Dempués de la Revolución[editar | editar la fonte]

El 15 de xunetu de 1960, yá empecipiada la Revolución cubana dirixida por Fidel Castro, surde un contratu pa la Sonora Matancera en Méxicu. Celia nun imaxinaba qu'enxamás volvería triar suelu cubanu. El gobiernu cubanu prohibió-y volver a Cuba. Cuando cumple'l mes d'estancia en Méxicu, recibe la noticia del fallecimientu del so padre Simón Cruz. Trabayaron nel Terrazza Casín dende'l 22 de xunetu del mesmu añu hasta'l 20 de payares de 1961. Esi mesmu añu la Sonora y Celia viaxaron a los Estaos Xuníos y empezó a actuar Celia ensin la Sonora nel Hollywood Palladium na ciudá de Hollywood. En 1962, volvió integrase cola Sonora Matancera siendo contrataos pol empresariu Guillermo Arenas. Adquirió una vivienda en Nueva York. Anque intento tornar a Cuba pa ver a la so madre enferma, el gobiernu cubanu prohibió-y el regresu.

Un día fatal pa Celia llegó'l 7 d'abril d'esi añu, cuando se taba preparando p'actuar, recibe la noticia del fallecimientu de la so madre Catalina Alfonso, que venía lluchando con un cáncer terminal de vexiga. Pero esi tragu amargosu superóse cuando'l 14 de xunetu casar en ceremonia civil con Pedro Knight. Depués fixeron xira por Europa cola Sonora Matancera y en 1964, cuando s'atopaba en Xapón, presentar con Pedrete Ponte.

En 1965, Celia remataría una etapa vertixinosa de quince años cola Sonora Matancera. Nesi ralu grabaría coles orquestes de René Hernández y Vicentico Valdés y termina el so contratu discográficu con Seeco Records. Al Celia quedar como solista, el so maríu Pedro Knight decidió dexar el so puestu na Sonora Matancera pa convertise nel so representante, arreglista y direutor personal, el 30 d'abril de 1966. Nesti tiempu, Celia Cruz adoptara la nacionalidá estauxunidense. Esi mesmu añu, Pedrete Ponte llamar pa trabayar xuntu cola so orquesta.

En 1966, Celia y Pedrete Ponte empecipiaron una asociación qu'editó cinco álbumes musicales. Tamién grabó álbumes cola Orquesta de Memo Salamanca, Juan Bruno Tarraza y una placa discográfica con Llinu Fríes, toos ellos so TICO Records. Estos álbumes nun algamar tanto ésitu como s'esperaba, pero unu qu'otru númberu sí tuvo ampliu espardimientu, como ye'l casu de Bemba Colorá. Sicasí, dempués d'ello, Cruz xunir a Vaya Records. Un cambéu musical facer ingresar al mueyu. En 1973, aliar col pianista y artista esclusivu del sellu disquero FANIA, Larry Harlow y encabezó un conciertu de música afrocubana nel Carnegie Hall de Nueva York. Ellí Celia Cruz interpretó Gracia Divina, el so primer cantar de mueyu y la puerta a esti nuevu ritmu. L'álbum resultante d'esti alcuentru foi producíu pol yá desapaecíu Jerry Masucci y quien ye consideráu unu de los creadores del xéneru mueyu xuntu al músicu dominicanu Johnny Pacheco. Darréu, participó nun llexendariu conciertu grabáu en direuto nel Yankee Stadium con The Fania All-Stars, un conxuntu integráu por líderes de grupos llatinos que grababen pal sellu Fania.

Otros acontecimientos[editar | editar la fonte]

Celia robló al llargu plazu cola casa discográfica de Masucci, VAYA (Subsidiaria de Fania). Ye asina que llanza'l so álbum "Celia & Johnny en 1974 con Johnny Pacheco, que llogró discu d'oru y Celia llueu se xunió a la orquesta Fania All Stars, que yera una combinación de los músicos de cada orquesta que tocaba pal sellu musical Fania. Cola Fania All Stars (Estrelles de Fania), Celia tuvo la oportunidá de visitar el Reinu Xuníu, Francia y Zaire. Siguieron les grabaciones con Johnny Pacheco. En 1977, graba'l so primer discu col respaldu del trombonista y orquestador de mueyu Willie Colón, fusión que se repitiría en 1981 y en 1987.

En 1975, participa nel documental tituláu Mueyu, de Leon Gast, al pie de figures como Willie Colón y la diva mexicana Dolores del Ríu.[6]

Mientres los 80, Celia Cruz grabó y realizó delles xires en Llatinoamérica, presentándose en múltiples conciertos y programes de televisión onde quiera que diba, cantando tantu con estrelles nueves como de la so propia dómina.

En 1982 realcontrar cola Sonora Matancera, y grabó el discu Feliz Alcuentru. Esi mesmu añu tamién se-y rindió un homenaxe nel Madison Square Garden, y acompañar toos aquéllos que la sofitaron na so carrera artística y tamién artistes convidaos.

En 1984 conoz al presentador chilenu Mario Kreutzberger (conocíu como Don Francisco), quien la convida a actuar nel so programa Sábadu Xigante qu'animaba en Chile y años más tarde n'Estaos Xuníos.

En 1987, Celia fixo un conciertu en Santa Cruz de Tenerife. Esi conciertu foi reconocíu pola editora del Llibru Guinness de Récores como'l más grande al campu, que récor caltener na actualidá. Na Plaza d'España de Santa Cruz allegaron 250.000 persones (baillando'l mesmu cantar), al pie de la orquesta venezolana del maestru Luis María Frómeta ("Billo"), la Billo's Caracas Boys. Esta foi la so única presentación con esta orquesta, a pesar de la so vieya amistá col maestru Billo. Viaxa a Venezuela pa participar per primer vegada nel "Miss Venezuela", lleváu a cabu nel maxestosu Teatru Municipal de Caracas.

En 1988 participó nel cantar: "Vasos Vacíos" colos Fabulosos Cadillacs.

En 1989 ganó'l so primera Premiu Grammy pol discu que grabó con Ray Barretto, y tamién foi convidada pa celebrar los 65 años de la Sonora Matancera nel Central Park de Nueva York, compartiendo escenariu colos sos antiguos compañeros como Nelson Pinedo, Daniel Santos, Carlos Arxentín, Vicente "Vicentico" Valdés y Bobby Capó.

En 1991, el 2 de febreru, Venezuela homenaxar cola firma del llibru de la casa del artista, onde Celia impunxo la so firma y buelgues, dexando un bellu mensaxe d'agradecimientu a Venezuela pol so ciñu y ciñu. En dichu llibru atopen les firmes de los más reconocíos artistes en Venezuela.

En 1992 participó colos actores Armand Assante y Antonio Banderas na película Los Reis del Mambo ("Mambo Kings"). Tamién participó nel homenaxe discográficu que se-y rindió a la cantante y actriz española Lola Flores, grabando a dúu con ella la so yá famosa tema Burundanga; participa per segunda vegada en "Miss Venezuela", compartiendo escenariu col so amigu, El Sonero del Mundu, Oscar D'Lleón.

En 1993, sol sellu discográficu del empresariu Ralph Mercáu (RMM Records), grabó'l so discu Azucre Negro. Nesi mesmu añu, estrénase como actriz de televisión cola telenovela mexicana Valentina, xunto a Verónica Capo.

En 1994, Willy Chirino produz-y el discu Irrepetible, onde canta a dúu con ella la tema Caballero y Dama. Nesti álbum atopen temes destacaos como La Guagua, Mario Agüe de Pedro Luis Ferrer y Llimón y Menta de la compositora Concha Valdés Miranda.

En 1990 llogra viaxar a Guantánamo (Cuba), pa dar un conciertu. Cuando salió d'esta presentación llevar nuna bolsa unos gramos de tierra de Cuba, la mesma que pidió que fuera asitiada na so ataúd cuando morriera.

En 1995, el 18 de marzu, recibió un gran homenaxe en Venezuela onde llogró una estrella nel Paséu de la Fama de Caracas "Amador Bendayán", siendo la so primer estrella en Suramérica y el Caribe. Foi honrada tamién cola Orde "Alfredo Sadel", una de les más altes condecoraciones qu'otorga Venezuela a un artista, homenaxe entamáu pola Casa del Artista. Foi un momentu bien apreciáu pa la cantante, una y bones ésti foi'l primer país en brinda-y oportunidaes de grabación y sofita-y nel so desenvolvimientu artísticu. Nesti homenaxe participaron grandes amigos de Celia, tales como: Oscar D'Lleón, La India, Simón Díaz, Gilberto Correa y la so hermana Gladys Bécquer.

En 1997 acepta un nuevu retu na so carrera al protagonizar pa la rede televisiva mexicana Televisa, la telenovela dramática L'alma nun tien color, un remake de la clásica película mexicana Anxelinos Negros. Celia interpreta'l papel d'una muyer negra que da a lluz a una fía blanca, personaxe que nel so momentu interpretó la llexendaria Rita Montaner. El 25 d'ochobre d'esi añu la ciudá de San Francisco declara oficialmente esa fecha como'l Día de Celia Cruz.

En 1998 llanzó'l so discu La mio vida ye cantar, del cual sale unu de los temes que la identificó de magar, La Vida ye un Antroxu. Amás participó nel Teletón entamáu en Chile pol presentador Don Francisco, y en La Gran Nueche de Raphael, n'España. Viaxó a Venezuela pa participar na fiesta del 40 aniversariu de la orquesta venezolana "Los Melódicos", y la vida artística del so direutor Renato Capriles. Nesa festividá compartió escenariu con artistes de la talla de Oscar D'Leon y Andy Montañez, ente otros.

Otru afitáu destacable na so carrera asocedió en 1999, cuando foi convidada pol tenor italianu Luciano Pavarotti pa participar en Módena (Italia) nel conciertu Pavarotti and Friends. Tamién esi mesmu añu robló un nuevu contratu cola empresa transnacional Sony Music pa la cual realizaría les sos últimes grabaciones.

Nel 2000 ye convidada al Festival Internacional del Cantar de Viña del Mar en Chile onde se presenta con gran ésitu y gracies a la so simpatía y escelente calidá vocal ye escoyida polos periodistes que cubren l'eventu como la Reina del Festival de Viña del Mar. El mesmu añu ye nomada al Grammy y ganar pol so álbum Celia and Friends, ensin pensar qu'esi mesmu añu Pedrete Ponte, finaría mientres yera interveníu quirúrgicamente.

Nel 2001 gana'l Grammy nuevamente pol so discu "Siempres Voi Vivir". Viaxa a Venezuela pa promocionar el so discu "Siempres Voi Vivir", realizando una amplia xira por tol país suramericanu.

Los sos últimos años[editar | editar la fonte]

Nel 2002, grabó un nuevu álbum, La Negra Tien Tumbao, nel cual Johnny Pacheco foi unu de los productores y nel que incursiona nes variantes modernes de los ritmos caribeños, influyíos pol rap y el hip hop.Como lo entamaron nel añu 2001, ella viaxó a Venezuela pa celebrar los sos 55 años de vida artística, con una bella presentación na canal 4, Venevisión. Robló'l llibru de La Casa del Artista, como yá lo fixera nel añu 1991 n'otru homenaxe, y 25 años dempués volver a roblar pa conmemorar el so 55 años na música. Ufiertóse un gran conciertu nel Teatru Teresa Carreño, llamáu "Celia, 55 años de música". Esa foi la so última presentación en Venezuela. Al momentu de rematar el conciertu notóse-y un pocu murniu y dixo que cuando ella taba en Venezuela sentíase como na so patria y acutó que siempres llevaría a Venezuela nel so corazón. Esa foi la so manera de despidise de Caracas.

Kiwzo Fumero, Celia Cruz y Pedro Knight en Sant Martín.

Mientres una presentación en Méxicu, sufre un percance de salú. Arriendes de esto, afayar que carez de cáncer nel celebru (un glioma, tumor cerebral bien agresivu), sometiéndose a una operación pa extirparlo a finales d'esi añu, pa depués intentar retomar la so carrera artística. Grabó un discu, el so postreru, tituláu Regalu de l'Alma. Nel 2002, y a pesar de la so enfermedá (yá que el tumor volviera crecer), presentar nos Premios Grammy Llatinos, onde foi ganadora del premiu, y participó nel musical cantando per primer vegada en direuto "La negra tien tumbao".[7] En marzu de 2003, el so últimu añu de vida, foi-y ufiertáu un homenaxe per parte de la cadena hispana estauxunidense Telemundo, nel que participaron figures como Gloria Estefan, Marc Anthony, La India, Gloria Gaynor, Patti LaBelle y otros más.

La tarde del 16 de xunetu de 2003, finó na so casa de Fort Lee (Nueva Jersey) a la edá de 77 años.[8] Por deséu espreso d'ella, los sos restos mortales fueron primeru treslladaos a Miami mientres dos díes pa recibir l'homenaxe de los sos almiradores del esiliu cubanu,[9] tornando y reposando finalmente nel Campusantu Woodlawn del Bronx (Nueva York).[10]

Homenaxes y premios póstumos[editar | editar la fonte]

Nel 2003 foi-y dedicáu n'homenaxe póstumu'l prestixosu concursu "Miss Venezuela", onde participó'l so gran amigu Oscar D'Lleón. Celia tuviera en dos oportunidad nesti magno eventu.

En febreru de 2004 el so últimu álbum, publicáu dempués de la so muerte, ganó un Premios Lo Nueso como meyor álbum de mueyu del añu.

Al añu siguiente foi publicada una biografía titulada Celia: La mio vida, basada en más de 500 hores d'entrevistes cola periodista mexicana Ana Cristina Reymundo. Entamóse llevar al cine la hestoria de la so vida y l'actriz estauxunidense Whoopi Goldberg, almiradora de la cantante, manifestó'l so interés en representala, pero'l proyeutu foi refugáu nel 2005.

A lo llargo d'una carrera de más de 50 años nos escenarios, collechó ensame d'ésitos, premios y reconocencies. Ye posesora d'una estrella nel Paséu de La Fama en Hollywood y en Caracas, cinco premios Grammy, doctoraos Honoris Causa de tres universidaes d'Estaos Xuníos, según recibir en 1994 el premiu National Endowment for the Arts, de manos del entós presidente Bill Clinton, que constitúi'l más alta reconocencia qu'otorga'l gobiernu de los Estaos Xuníos a un artista. Ensame de discos d'oru y platino, una carrera onde grabó más de 80 discos, y foi acompañada polos más grandes cantantes del so tiempu, incluyíos munchos de fala non hispana, son amuesa de la enorme reconocencia internacional que recibió Celia Cruz, que xustamente foi llamada La Reina del Mueyu.

Nel 2004, el organizadores del Antroxu de Santa Cruz de Tenerife dedicáron-y la presentación d'esi añu a la cantante, como tema principal del antroxu. La Gala d'Eleición de la Reina del Antroxu cerrar col cantar "El Cielu Tien Azucre" compuesta polos autores canarios Gilberto Martín y Guillermo Albelo ya interpretada pol grupu tinerfeñu Sound Balera. El cantar foi acompañada por tolos componentes de les comparses del Antroxu de Santa Cruz de Tenerife. Tamién el so home Pedro Knight tuvo presente nesti homenaxe. Amás, mientres la Gala l'alcalde de la ciudá de Santa Cruz de Tenerife, Miguel Zerolo Aguilar, declaró a Celia Cruz como Reina d'Honor del Antroxu de Santa Cruz de Tenerife. En 1987 Celia allegó a esti antroxu al pie de la orquesta Billo's Caracas Boys, a la qu'asistieron 250.000 persones, eventu rexistráu nel Llibru Guinness de los récores como la mayor congregación de persones nuna plaza al campu p'asistir a un conciertu. Dichu récor sigue vixente na actualidá.

El 16 de xunetu de 2013 cumplióse'l décimu aniversariu de la muerte de Celia, nel que foi visitáu'l so mausoléu en Nueva York, recibiendo amás distintes condecoraciones póstumes. En 25 de payares del mesmu añu, la cantante Jennifer Lopez homenaxó a Celia cola so presentación na ceremonia de los American Music Awards. El so particular homenaxe trescaló al públicu presente.

En 2015, foi realizada la telenovela Celia, de RCN Televisión y Telemundo, que ta basada na so vida. Les encargaes d'interpretala fueron Jeimy Osorio y Aymée Nuviola, nes sos etapes de moza y adulta, respeutivamente. Y cuntó cola voz de Patty Padilla quien interpreto los cantares de la serie pol so gran paecíu a la voz de la cantante.

Principales premios y nominaciones[editar | editar la fonte]

Premios Grammy[editar | editar la fonte]

Añu Categoría Trabayu nomáu Resultáu
1980 Meyor grabación llatina Eternos Nominada
1984 Meyor álbum llatín tropical Terrible Tríu Nominada
1986 De Nuevu Nominada
1987 Homenaxe a Beny Moré Nominada
1988 The Winners Nominada
1990 Ritmu nel Corazón Ganadora
1993 Tributu a Ismael Rivera Nominada
1994 Azucre Negro Nominada
1996 Irrepetible Nominada
1999 La mio Vida ye Cantar Nominada
2001 Meyor álbum de mueyu |

align="center"|Celia Cruz and Friends: A Night of Mueyu

Nominada
2003 La Negra Tien Tumbao Ganadora
2004
Regalu de l'Alma
Ganadora


Premios Grammy Llatín[editar | editar la fonte]

Añu Categoría Trabayu nomáu Resultáu
2000 Meyor álbum de mueyu |

align="center"|Celia Cruz and Friends: A Night of Mueyu

Ganadora
2001 Meyor álbum tropical traditional Siempres Voi Vivir Ganadora
2002 Grabación del añu |

rowspan=5 align="center"|La Negra Tien Tumbao

Nominada
Álbum del añu |

style="background:#fbb;color:black; text-align:center; vertical-align:middle;" | Nominada

Cantar del añu |

style="background:#fbb;color:black; text-align:center; vertical-align:middle;" | Nominada

Meyor álbum de mueyu |

style="background:#afa;color:black; text-align:center; vertical-align:middle;" | Ganadora

Meyor videu musical Nominada
2004 Meyor álbum de mueyu |

align="center"|Regalu de l'Alma

Ganadora
Meyor cantar tropical Ri y Llora Ganadora

Discografía[editar | editar la fonte]

Artículu principal: Discografía de Celia Cruz

El presente ye la discografía orixinal de Celia Cruz[11] de la cual esclúyense los diversos discos en formatu de 78 rpm, grabaos antes del surdimientu del formatu LP.

Seeco Records[editar | editar la fonte]

Cola Sonora Matancera

Serie Títulu Añu de producción
SCLP 9060 Una Nueche en Caracas cola Sonora Matancera 1956
SCLP 9067 Sings - Canta 1956
SCLP 9072 Baille cola Sonora Matancera 1956
SCLP 9101 Cuba's Queen of Rhythm 1958
SCLP 9116 Convidar a Baillar 1957
SCLP 9136 La Incomparable Celia 1958
CELP 432 Cuba's Foremost Rhythm Singer 1958
SCLP 9124 Grándes Ésitos cola Sonora Matancera 1958
SCLP 9157 Navidaes cola Sonora Matancera 1958
SCLP 9171 La so Favorita 1959
SCLP 9192 La Dinámica 1960
SCLP 9200 Reflexones de Celia Cruz 1960
SCLP 9206 Celebremos Nuechebona cola Sonora Matancera 1961
SCLP 9215 Cantares Premiaos 1961
SCLP 9227 Méxicu Qué Grande Yes 1961
SCLP 9246 La Tienra, Conmovedora, Bamboleadora 1962
SCLP 9267 Cantares Inolvidables "La Guagua" 1964
SCLP 9271 Sabor y Ritmu de los Pueblos 1964

.

Compilaciones

Serie Títulu Añu de publicación
TRLP 5197 Con Amor 1964
SSS 3001 El mio Diariu Musical 1963
SCLP 9269 Homenaxe a los Santos 1964
SCLP 9281 Homenaxe a los Santos Vol.2 1965
SCLP 9311 Homenaxe a la Madama 1971
SCLP 9312 Homenaxe a Yemayá 1971
SCLP 9317

1973

SCLP 9325 Interpreta "El Yerberito" y "La Sopa en Botella"
SCLP 9345 Boleros
SCLP 9365 Les Guarachas de la Guarachera

.

Cola Orquesta de René Hernández

Serie Títulu Añu de publicación
SCLP 9263

1964

.

Cola Orquesta de Vicentico Valdés

Serie Títulu Añu de publicación
SCLP 9286 El Nuevu Estilu de la Guarachera 1965

.

Tico Records[editar | editar la fonte]

Con Pedrete Ponte y Orquesta

Serie Títulu Añu de publicación
SLP 1136 Cuba y Puertu Ricu Son... 1966
SLP 1193 Quimbo Quimbumbia 1969
SLP 1207 Etc., Etc., Etc. 1969
SLP 1221

1971

SLP 1227

1971

SLP 1304 Daqué Especial Pa Recordar 1972

.

Cola Sonora de Memo Salamanca

Serie Títulu Añu de publicación
SLP 1143 Son Con Guaguancó 1966
SLP 1157 Bravo 1967
LPS 044 Celia Cruz 67' 1967
SLP 1164 ¡A Ti, Méxicu! 1968
SLP 1180 Serenata Guajira 1968
SLP 1186 La Escitante Celia Cruz 1969
SLP 1232 Nuevos Ésitos 1971

.

  • Compilaciones
Serie Títulu Añu de publicación
SLP 1316 The Best of Celia Cruz 1978
SLP 1423 A Tolos mios Amigos 1978

.

Fania - Vaya Label[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
FA 425

1973

VAYA 77 The Brilliant Best 1978
VAYA 19

1986

VAYA 110 Tributu a Ismael Rivera 1992

Con Johnny Pacheco

Serie Títulu Añu de publicación
VAYA 31 Celia & Johnny 1974
VAYA 37

1975

VAYA 52

1976

VAYA 80 Eternos 1978
VAYA 90 Celia, Johnny and Pete 1980
VAYA 106

1985

Cola Sonora Ponceña

Serie Títulu Añu de publicación
VAYA 84 La Ceiba y la Sigüaraya 1979

Con Willie Colón

Serie Títulu Añu de publicación
VAYA 66 Only They Could Have Made This Album (Namái Ellos Pudieron Faer Esti Álbum) 1977
VAYA 93 Celia & Willie 1981
VAYA 109 The Winners (El Trunfadores) 1987

Con Ray Barretto

Serie Títulu Añu de publicación
FA 623 Terrible Tríu: Celia, Barretto & Adalberto 1983
FA 651 Ritmu nel Corazón 1988

Cola Fania All Stars

Serie Títulu Añu de publicación
FA 476 Live at Yankee Stadium Vol.1 1975
FA 477 Live at Yankee Stadium Vol.2 1975
FA 515 Live 1978
FA 16 Cross Over 1979
FA 564 Commitment 1980
FA 596 Latin Connection 1981
FA 629

1984

FA 15 Live in the Africa 1986
FA 640 ¡Viva la Charanga! 1986
FA 650

1988

FA 684 1994
CDZ 82351

1997

Con Pedrete Ponte y orquesta

Títulu Serie Añu de publicación

TIC 1425

1978
Homenaxe a Benny Moré Vol.2 TIC 1436 1979
Homenaxe a Benny Moré Vol.3 VAYA 105 1985

Bárbaru Records[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
B 212 Feliz Alcuentru cola Sonora Matancera 1982
B 226 En Vivu dende Radiu Progreso cola Sonora Matancera Vol.1 1995
B 227 En Vivu dende Radiu Progreso cola Sonora Matancera Vol.2 1995
B 228 En Vivu dende Radiu Progreso cola Sonora Matancera Vol.3 1995
B 229 En Vivu dende Radiu Progreso y C.M.Q. Vol.4 1995
B 230 En Vivu dende Radiu C.M.Q. cola Sonora Matancera Vol.5 1995

RMM Records[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
RMM 80985 Azucre negro 1993
RMM 81126 1993
RMM 81452

1994

RMM 82011 Tropical Tribute to the Beatles 1996
RMM 82201 Duets 1997
RMM 82068 La mio Vida Ye Cantar 1998
RMM 84078

1999

Sony Music Entertainment[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
SNY 84132 Siempres Voi Vivir 2000
SNY 84972 La negra tien tumbao 2001
SNY 87607 Hits Mix 2002
SNY 70620 Regalu de l'alma 2003
SNY 7747258

2008

SNY 758539 La Reina y Los sos Amigos 2009

Universal Music Llatín[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
UMD 653129

2004

Cubanacan Records[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
CUCD 1710 Les Munches Celias 1998
CUCD 1707 La Sonora Matancera ¡En Vivu! 1998

Elektra / Asylum Records[editar | editar la fonte]

Serie Títulu Añu de publicación
EA 61240 The Mambo Kings (Orixinal Sound Track Picture) 1992

Filmografía y televisión[editar | editar la fonte]

Películes[editar | editar la fonte]

Telenoveles[editar | editar la fonte]

Especiales en DVD[editar | editar la fonte]

  • Yo soi Celia Cruz
  • ¡Azucre!, Homenaxe a Celia Cruz
  • Celia Cruz & Friends - A Night of Mueyu
  • La Eterna Voz
  • Celia The Queen
  • Celia Cruz and the Fania All-Stars in Africa
  • An Extraordinary Woman
  • In Africa: Guantanamera
  • El Show de Romerín
  • El Show de Romerín Vol.2
  • El Show de Romerín Vol.3
  • El Show de Romerín Vol.4

Otros discos compilatorios[editar | editar la fonte]

  • The Absolute Collection (2013)
  • Celia: La Mazucamba (2013)
  • Seleiciones Fania
  • Historia d'El Mueyu
  • Los Guaracheros de La Guarachera
  • Azucre Caliente
  • Together
  • Mueyu Queen
  • Candela Pura
  • Cóctel Hour
  • A Rough Guide to Celia Cruz
  • Cuba Bella
  • L'Antroxu de la Vida
  • Serie Cinco Estrelles d'Oru
  • Latin Music First Lady
  • Boleros Eternos Vol.1
  • Boleros Eternos Vol.2
  • Grandes Mitos del Sieglu XX
  • Ésitos Eternos Vol. 1
  • Ésitos Eternos Vol. 2
  • 50 Años Cantando pa Ti
  • 49 Minutes: Willie Colon & Associates
  • Serie 32
  • 75 Aniversariu / 75 Cantares: Ayalgues Matanceros
  • Camudando Ritmos
  • ¡Siempres Celia!
  • 1952-1956 (+ Llibru)
  • Mango Mangüe
  • Historia d'El Mueyu
  • La Cumbanchera
  • La Negra Tien Tumbao
  • Antroxu d'Ésitos
  • Canto a la Caridá
  • Cuba Guaracha y Son
  • Gociando...Siempres Gociando
  • At The Beginning...
  • Anthology
  • Queen of Mueyu
  • On Fire: The Essential
  • Habanera
  • Serie Inmortales
  • Lo Meyor de Los sos Clásicos
  • La Reina y Los sos Amigos
  • Anxelinos Negros
  • Tributu a los Orishas
  • Havana Days
  • Con Sabor a Cuba
  • Mueyu Superstar
  • La Irresistible
  • Afro-Cubanu
  • Mueyu y azúcar
  • Madre Rumba
  • Azúcar: A Lady And Her Music

Ver tamién[editar | editar la fonte]

Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Smithsonian Institute. «The Life and Music of Celia Cruz». Consultáu'l 21 d'ochobre de 2013.
  2. Smithsonian Institute. «The Life and Music of Celia Cruz». Consultáu'l 21 d'ochobre de 2013.
  3. Smithsonian Institute. «The Life and Music of Celia Cruz». Consultáu'l 21 d'ochobre de 2013.
  4. 4,0 4,1 Biografíes y Vides. «Celia Cruz». Consultáu'l 25 de mayu de 2008.
  5. «Imagen d'unu de los primeros discos de Celia Cruz grabaos en Venezuela». Consultáu'l 31 de marzu de 2017.
  6. «Ficha de Mueyu n'Internet Movie Database». Consultáu'l 31 de marzu de 2017.
  7. «Celia Cruz ¡Azucre! nel cielu». Archiváu dende l'orixinal, el 21 d'ochobre de 2013. Consultáu'l 31 de marzu de 2017.
  8. «La muerte de Celia Cruz ablaya al esiliu cubanu y a los artistes de la isla». Consultáu'l 31 de marzu de 2017.
  9. Celia Cruz va recibir un homenaxe multitudinariu en Miami (El Mundo, 18-7-2003).
  10. «Celia Cruz (1925-2003) en Find a Grave.». Consultáu'l 31 de marzu de 2017.
  11. «Línea de tiempu de la discografía de Celia Cruz». Consultáu'l 31 de marzu de 2017.

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]

Videos[editar | editar la fonte]

Celia Cruz