Cecropia peltata

De Wikipedia
Saltar a navegación Saltar a la gueta
Cecropia peltata
Commons-emblem-notice.svg
 
yagrumo
Cecropia peltata-cluster.jpg
Clasificación científica
Reinu: Plantae
División: Magnoliophyta
Clas: Magnoliopsida
Orde: Rosales
Familia: Urticaceae
Xéneru: Cecropia
Especie: Cecropia peltata
L.
[editar datos en Wikidata]

El yagrumo, yarumo o guarumbo (Cecropia peltata), ye un árbol representativu de la zona intertropical americana y estiéndese dende Méxicu hasta América del Sur, incluyendo les Antilles. Ye común en clima templáu, anque puede llegar a crecer a altores de más de 2.000 metros nes fasteres montascoses, en zones conocíes como selva borrinosa, monte nublu, montes caducifolios, siempreverdes y morichales. El so nome en francés ye coulequin y n'inglés trumpet tree.

Descripción[editar | editar la fonte]

Corteza anillada del yarumo
Bráctea qu'envolubra les inflorescencies inmadures, que al reparase de llueñe pueden trate como un gorru frigio.
Espiga, na punta d'una caña.

El yarumo ye un árbol de 5 a 30 m d'altor, col tueru derechu, buecu, produciendo col tiempu raigaños zancudos o contrafuertes; corteza llisa, gris clara, con grandes repulgos circulares de les estípules cayer y abondosu lenticelas; cañes grueses, horizontales. Ramillas bueques, tabicaes, con numberosos repulgos anulares y lenticelas. Yemes de 10-12 cm de llargu, cubiertes por una estípula pubescente, caediza. Fueyes peltaes, arrondaes, coriacees, de 30-40 cm de diámetru, estremaes en 7-11 lóbulos xuníos cerca de la base, enteros o daqué tropezosos; tienen el fexe aspru al tactu, y el viesu blancu-tomentoso, cola nervadura sobresaliente nel viesu.

Flores y frutos[editar | editar la fonte]

Ye un árbol dioicu, ye dicir que tien flores masculines dispuestes n'espigues, y éstes en grupos de 15 a 40, de 3-5 cm de llargor, sobre pedúnculos de 4-12 cm de llargu, con espatas de 2,5-6,5 cm de llargor y femenines dispuestes n'espigues, y éstes en grupos de 4 a 5, de 4-7 cm de llargu, sobre pedúnculos de 2-9 cm de llargu, con espatas de 1,5-4 cm de llargor.

Les flores femenín y masculín de los yagrumos o guarumbos son producíes n'árboles distintos. Estes flores son diminutes y vienen entamaes n'espigues conocíes como amentos, que tienen la forma de los deos d'una mano. Les inflorescencies masculines del yarumo tienen unos 10 amentos, ente que les femenines traen namái 4. Depués de les flores, desenvuélvense los frutos, que son pequeños y carnosos y constitúin un alimentu favorito de munches aves (como tangaras, mirlas, cotingas, paves y tucanes) y mamíferos (monos, galbaniegos, esperteyos, etc.) que los comen y esvalixen les sos granes. Estes pueden reparase en mayu y ochobre.

Variedá blanca o plateada[editar | editar la fonte]

El yagrumo blancu, tamién conocíu como guarumbo plateáu, ye especial dientro d'esti grupu, mesmu sobremanera de climes calientes y templaos, por crecer nos montes andinos hasta unos 2500 metros d'altor sobre'l nivel del mar. Presenta amás una carauterística bien inusual: les sos fueyes tienen un color blancu plateáu que les fai destacar inclusive a gran distancia. Unu de los espectáculos de los montes de monte constitúi, precisamente, el rellumu que se repara equí y allá nel dosel cuando decenes o cientos d'estos árboles crecen xuntos.

Un yarumo blancu metanes un monte nativu en Rionegro (Antioquia)

Lo más estelante ye qu'esta coloración ye namái una ilusión óptica una y bones les fueyes del guarumbo nun tienen un pigmentu blancu o plateáu. Vistes de cerca, son verdes como na mayoría de les plantes, y l'efectu plateáu ye producíu pola trupa capa de pelos que cubre les fueyes, que difractan la lluz qu'incide sobre ellos y producen asina'l rellumu carauterísticu que podemos apreciar a cierta distancia. Trátase, en realidá, d'una adaptación a la vexetación de selva borrinosa (1800-2200 msnm) col fin de faer más eficiente'l llume de les mesmes fueyes.

Ecoloxía[editar | editar la fonte]

Presenta simbiosis con unes agresives formigues arborícoles, que s'agospien nes sos cañes bueques ([1])

Ye de crecedera rápida, los sos raigaños son superficiales y la so vida ye curtia. Ye un árbol típicu de la vexetación pionera, crez nos rastroxos, polo que ye ideal pa proyeutos de reforestación. Puede crecer en cualesquier parte, incluyendo les parés y pilastres de cementu de les pontes y otres construcciones, tal como podemos reparar nel Monumentu a les Batalles de La Puerta en Venezuela.

Un yagrumo crez na paré desnuda del monumentu a les batalles de La Puerta, xuntu al ríu Guárico en Venezuela. Puede trate la buelga dexada pola meteorización producida pola mesma planta

Puede trate na imaxe de La Piedra de la Virxe, más d'una decena de yagrumos a entrambos llaos de la carretera de Santo Elena de Uairén, lo que nos amuesa'l calter pioneru d'esti tipu d'árbol, yá que invade rápido cualquier espaciu abiertu apocayá. Sicasí, si enfusáramos na selva, ye bien probable que nun pudiéramos atopar nengún exemplar del mesmu. Coles mesmes, non puede falase d'una especie invasora, yá que solo ocupa espacios descubiertos de vexetación, sumiendo asina la vexetación natural refaise o restablez.

Fauna acomuñada[editar | editar la fonte]

El tucanete o tucancito realiza'l so nial nun tueru de yagrumo, del cual tamién llogra'l so alimentu

Propiedaes[editar | editar la fonte]

Indicaciones: El látex d'esti árbol ye astrinxente y corroyente, usar contra les verrugues, durezs, herpes, úlceres, disentería y enfermedaes venéreas. La corteza ye antiblenorrágica, los raigaños antibiliosas y el frutu emulgente. Les fueyes son analxésiques, emenagogas, antiasmátiques, y tamién s'usen n'afecciones del fégadu y hidropesía. Polo xeneral plantégase que tien propiedaes hipostenizantes, cardiovasculares, como febrífugo, diuréticu, suavizante de la piel, tónicu-capilares y cicatrizantes. En Colombia considerar eficaz contra la Corea, el mal de Parkinson y como sustitutu de la digitalina, tamién la so corteza en fervinchu sirve pa la Solazu y la Tos ferina. Los cogollos fervíos usar contra'l dolor de mueles. Facilita'l partu y les molesties menstruales.[2]

Usos[editar | editar la fonte]

El tueru principal del árbol ye sólidu y compuestu d'una nidia, débil, y fráxil madera. Combinar col cementu pa faer paneles d'aislamientu y conviértese en Excelsior, cerilles, caxes, xuguetes, les particiones d'espacios en viviendes, y nel llogru de pupia de papel. La madera enciéndese fácilmente a partir del resfregón y fai bona yesca. Del látex nel interior de la corteza llógrase una fibra gruesa. Les fueyes utilícense dacuando como papel de lija. Los tarmos buecos moldiáronse en preseos musicales, xarrés de pesca, salvavides, bebezones d'agua, alcantarielles, botelles y tapones de corchu. Les fueyes seques de color caoba escuru debaxo, marrón y blancu enriba enrósquense n'interesantes formes escultóriques que pueden ser utilizaos n'arreglos ensugaos.

Cuadru del pintor Camille Pissarro de la vexetación tropical realizáu mientres los tiempos de la so estadía en Venezuela, nel que pueden vese dellos exemplares de yagrumos, tantu nun primer planu a la derecha como nun segundu planu a la izquierda.
La Piedra de la Virxe nel tramu conocíu como La Escalera, al entamu de la Gran Sabana, nel Estáu Bolívar, Venezuela.

Taxonomía[editar | editar la fonte]

Cecropia peltata describióse por Carlos Linneo y espublizóse en Systema Naturae, Editio Decima 2: 1286. 1759.[3]

Etimoloxía

Cecropia: nome xenéricu dedicáu a la figura mitolóxica griega Cecrops, quien supuestamente foi'l primer rei ateniense.

peltata: epítetu del llatín, peltatus-a-um = "peltado", n'alusión a les sos fueyes.

Delles tribus americanes cortaben pieces d'un par de metros de llargor y utilizar como conductos pa l'agua, tamién s'utilizó y entá güei día ven preseos musicales de vientu fechos con cañes curties por cuenta del so cuéncanu y facilidá de trabayar, lo qu'esplica'l so nome popular n'inglés trumpet tree.

Sinonimia:
  • Ambaiba peltata (L.) Kuntze
  • Ambaiba surinamensis (Miq.) Kuntze
  • Cecropia amphichlora Standl. & L.O.Williams
  • Cecropia arachnoidea Pittier
  • Cecropia asperrima Pittier
  • Cecropia dielsiana Snethl.
  • Cecropia digitata var. grisea Miq.
  • Cecropia goodspeedii Cuatrec.
  • Cecropia hondurensis Standl.
  • Cecropia humboldtiana Klotzsch
  • Cecropia propinqua Schott ex Miq.
  • Cecropia scabrifolia V.A.Richt.
  • Cecropia schiedeana Klotzsch
  • Cecropia surinamensis Miq.
  • Ambaiba humboldtiana (Klotzsch) Kuntze
  • Ambaiba propinqua (Miq.) Kuntze
  • Ambaiba schiedeana (Klotzsch) Kuntze
  • Cecropia argentea Vis.
  • Coilotapalus peltata Britton
  • Coilotapalus peltata Hitchc.[4]

Ver tamién[editar | editar la fonte]


Referencies[editar | editar la fonte]

  1. Jesús Fuexos F. Guía d'árboles de Venezuela. Caracas: Sociedá de Ciencies Naturales La Salle, Monografía N° 32, 1983, p. 230
  2. «Cecropia peltata». Plantes útiles: Linneo. Consultáu'l 26 de payares de 2009.
  3. «Cecropia peltata». Tropicos.org. Missouri Botanical Garden. Consultáu'l 24 de mayu de 2013.
  4. Cecropia peltata en PlantList

Bibliografía[editar | editar la fonte]

  • "Catálogu_Llanos">"Catálogu anotáu ya Ilustráu de la Flora Vascular de los Llanos de Venezuela", R. Duno, G. Aymard, O. Huber; Fundación Empreses Polar, añu 2007, ISBN 980-379-157-5

Enllaces esternos[editar | editar la fonte]